Inleiding methodenleer
Hoorcollege 1
Heel het boek is tentamenstof behalve de secties ‘Making friends with statistics’.
Wat is wetenschap?
Potentiële bronnen van kennis:
1. Intuïtie
- “Ik weet gewoon dat dit of dat waar is, dat is alles”.
- Speelt een belangrijke rol bij het verwerven van kennis en kan het begin zijn van een
wetenschappelijke ontdekking.
- We weten niet wat intuïtie is en hoe het werkt en dus ook niet wanneer de intuïtie
verkeerd zit en wanneer niet.
2. Persoonlijke ervaring
- Is belangrijk bij het genereren van nieuwe ideeën. Ook ervaring is geen legitieme
evidentie.
Sampling bias: je waarnemingen zijn mogelijk niet representatief voor de
populatie. (ik focus me vooral op een toevallige hit maar niet op alle keren
dat… denk aan bijv. ik denk aan… en diegene belt me op dat moment)
Observer bias: komt voor wanneer je waarnemingen worden beïnvloed door je
verwachtingen. (je verwacht iets te vinden en je wacht op iets waar die
verwachting aan voldoet). De neiging om te zien wat we verwachten dat we
zouden gaan zien in onszelf en in anderen.
Confounding: Treedt op wanneer de factor waarin je geïnteresseerd bent
systematisch samenhangt met andere factoren die ook een efect kunnen
hebben. (je denkt dat een psychoanalyse zorgt voor minder depressie, maar
misschien komt het wel doordat ik naar buiten ben gegaan of is het vanzelf
beter geworden of omdat ik met iemand heb gepraat of komt het door
cognitieve dissonantie.)
- Sampling bias, observer bias en confounding samen noemen we
validiteitsbedreigingen. Dit zijn alternatieve verklaringen voor de hypothese dat ik via
telepathie kan communiceren.
3. ‘Common sense’
- ‘Iedereen weet dat…’
- Probleem: massa’s mensen kunnen volstrekt verkeerde ideeën over de wereld hebben.
Bijv. ‘Vrouwen kunnen niet leren’, ‘De aarde staat stil’, ‘Zware dingen vallen sneller dan
lichte dingen’.
4. Autoriteit
- Waarom zou je een ‘wetenschappelijke’ autoriteit meer vertrouwen dan een andere?
- we geloven iets omdat het ons verteld is door iemand die het wel zou moeten weten.
5. De wetenschappelijke methode
- Look: wees bereid om je ideeën tegen observaties te toetsen.
- See: respecteer de observaties, ook als ze je geliefde ideeën om zeep helpen.
- Je moet een wetenschappelijke autoriteit net zo min vertrouwen als iedere andere
autoriteit.
Waarom werkt wetenschap zo goed?
- Alle onderzoekers kunnen wetenschappelijke publicaties lezen en bestuderen en ze
kunnen het over doen.
- Het is een open methodologisch karakter
- Verbinding evidentie en conclusie = openbaar
- Andere onderzoekers kunnen conclusies betwisten en het onderzoek overdoen.
,Hoe weten we wat waar is?
- Door de wetenschappelijke methode te gebruiken.
- James Randi: er ligt 1 miljoen dollar klaar voor de mensen die zijn/haar telepathische
gaven empirisch kan aantonen.
Twee verschillende soorten onderzoek:
1. Applied research (toegepast onderzoek): de onderzoeker verwacht dat het onderzoek
resultaten vind die direct toegepast worden in een praktisch probleem.
2. Basic research (basis onderzoek): de onderzoeker heeft geen particulier praktisch
probleem in gedachten, maar zoekt naar het beter begrijpen over hoe een systeem werkt.
Dit doet hij door zich te realiseren dat we in een betere positie zijn wanneer we elk systeem
waarvan we weten hoe die werkt in eerste instantie te gaan repareren, verbeteren of het
probleem gaan oplossen.
De empirische cyclus (A.D. de Groot):
1. Observatie
2. Theorievorming
3. Voorspelling
4. Toetsing
5. Evaluatie
Onweerlegbare theorieën:
- Sommige theorieën onttrekken zich aan toetsing.
- Bijv. Religieuze theorieën poneren het bestaan van God, maar uit die hypothese zijn
geen voorspellingen af te leiden.
- Niet falsifceerbaar: het brein wordt bestuurd door kleine groene mannetjes die zich
verstoppen zodra je kijkt. Wat er ook gebeurt het is altijd in lijn met de theorie.
- Als je de zin: ‘Als theorie x niet waar zou zijn, dan…’ niet kan worden afgemaakt dan is
de theorie onweerlegbaar en dus wetenschappelijk gezien waardeloos.
- Het is falsifceerbaar wanneer je tegen de theorie in kan gaan.
Correctiemechanismen:
1. Replicatie
- Onderzoekers vertrouwen vrijwel nooit op één enkel onderzoek
- Resultaten moeten worden gerepliceerd
2. Peer review
- Is de enige barrière tussen jou en een publicatie in een tijdschrift.
- Reviewers worden door de editor uitgekozen en zijn letterlijk peers (‘gelijken’)
Omdat peer review en replicatie de enige echte correctiemechanismes van de wetenschap zijn,
kunnen wetenschappelijke artikelen onzin bevatten.
Hoorcollege 2
Operationaliseren: het concreet maken van een onzichtbare psychologische constructie.
Theorie: Is een stelsel van algemene principes dat pretendeert ons te vertellen ‘hoe de wereld
werkt’.
- Een theorie is niet direct toetsbaar omdat deze per defnitie algemeen is, en onderzoek
altijd een concrete situatie betreft.
- Bijv. container principe: als je je emoties niet uit, komen ze er op een andere manier toch
wel uit.
Toetsen moet via uit de theorie afgeleide hypotheses.
, - Bijv. ‘mensen die nooit kwaad worden zullen psychische problemen ontwikkelen.’
Een voorspelling is concreet: er wordt precies gespecifceerd wat er wanneer en bij wie zal
gebeuren.
- Bijv. mensen die ja zeggen op de vraag: ik wordt nooit kwaad zullen vaker psychische
problemen hebben.
Een theorie is algemeen, dan heb je de hypothese en daarna de voorspelling. De voorspelling is het
meest specifek.
Falsifceerbaarheid: als een theorie niet waar is dan moeten er observaties mogelijk zijn.
- Het brein wordt bestuurd door kleine groene mannetjes die zich verstoppen als je kijkt
niet falsifceerbaar.
- Egyptisch is de natuurlijke taal van de mens, dus een baby die zonder menselijk contact
opgroeit zal Egyptisch gaan praten falsifceerbaar.
- De BioStabil ketting brengt je lichaam weer in balans waardoor allerlei lichamelijke klachten
verdwijnen, maar als de klachten blijven bestaan heb je te veel weerstand en werkt de
BioStabil niet. niet falsifceerbaar.
- Alle zwanen zijn wit falsifceerbaar. Je hoeft geen zwaan te observeren die niet wit is,
maar het gaat erom dat je een zwaan die niet wit is wel zou kunnen observeren.
Als een voorspelling uitkomt, dan is de theorie niet weerlegd.
Als een voorspelling niet uitkomt, dan is er een probleem.
- Misschien klopt de hypothese wel niet bijv.
- Misschien is de studie problematisch bijv.
Als een voorspelling niet uitkomt en ik kan de theorie niet aanpassen, en ik kan geen fouten in het
onderzoek ontdekken, en replicaties: voorspelling komt steeds niet uit, dan is er een probleem.
Anomalie: onbegrepen inconsistentie theorie vs. Data.
- Als er een nieuwe theorie komt die de anomalie wel kan verklaren dan is de theorie
verslagen met een betere kandidaat.
Het wegen van evidentie: evidentie voor of tegen een theorie bouwt zich over langere tijd op.
Samenvatting:
- Het is belangrijk dat wetenschappelijke theorieën getoetst kunnen worden
(falsifceerbaarheid)
- Daarvoor moeten uit die theorieën concrete voorspellingen worden afgeleid.
Hoorcollege 1
Heel het boek is tentamenstof behalve de secties ‘Making friends with statistics’.
Wat is wetenschap?
Potentiële bronnen van kennis:
1. Intuïtie
- “Ik weet gewoon dat dit of dat waar is, dat is alles”.
- Speelt een belangrijke rol bij het verwerven van kennis en kan het begin zijn van een
wetenschappelijke ontdekking.
- We weten niet wat intuïtie is en hoe het werkt en dus ook niet wanneer de intuïtie
verkeerd zit en wanneer niet.
2. Persoonlijke ervaring
- Is belangrijk bij het genereren van nieuwe ideeën. Ook ervaring is geen legitieme
evidentie.
Sampling bias: je waarnemingen zijn mogelijk niet representatief voor de
populatie. (ik focus me vooral op een toevallige hit maar niet op alle keren
dat… denk aan bijv. ik denk aan… en diegene belt me op dat moment)
Observer bias: komt voor wanneer je waarnemingen worden beïnvloed door je
verwachtingen. (je verwacht iets te vinden en je wacht op iets waar die
verwachting aan voldoet). De neiging om te zien wat we verwachten dat we
zouden gaan zien in onszelf en in anderen.
Confounding: Treedt op wanneer de factor waarin je geïnteresseerd bent
systematisch samenhangt met andere factoren die ook een efect kunnen
hebben. (je denkt dat een psychoanalyse zorgt voor minder depressie, maar
misschien komt het wel doordat ik naar buiten ben gegaan of is het vanzelf
beter geworden of omdat ik met iemand heb gepraat of komt het door
cognitieve dissonantie.)
- Sampling bias, observer bias en confounding samen noemen we
validiteitsbedreigingen. Dit zijn alternatieve verklaringen voor de hypothese dat ik via
telepathie kan communiceren.
3. ‘Common sense’
- ‘Iedereen weet dat…’
- Probleem: massa’s mensen kunnen volstrekt verkeerde ideeën over de wereld hebben.
Bijv. ‘Vrouwen kunnen niet leren’, ‘De aarde staat stil’, ‘Zware dingen vallen sneller dan
lichte dingen’.
4. Autoriteit
- Waarom zou je een ‘wetenschappelijke’ autoriteit meer vertrouwen dan een andere?
- we geloven iets omdat het ons verteld is door iemand die het wel zou moeten weten.
5. De wetenschappelijke methode
- Look: wees bereid om je ideeën tegen observaties te toetsen.
- See: respecteer de observaties, ook als ze je geliefde ideeën om zeep helpen.
- Je moet een wetenschappelijke autoriteit net zo min vertrouwen als iedere andere
autoriteit.
Waarom werkt wetenschap zo goed?
- Alle onderzoekers kunnen wetenschappelijke publicaties lezen en bestuderen en ze
kunnen het over doen.
- Het is een open methodologisch karakter
- Verbinding evidentie en conclusie = openbaar
- Andere onderzoekers kunnen conclusies betwisten en het onderzoek overdoen.
,Hoe weten we wat waar is?
- Door de wetenschappelijke methode te gebruiken.
- James Randi: er ligt 1 miljoen dollar klaar voor de mensen die zijn/haar telepathische
gaven empirisch kan aantonen.
Twee verschillende soorten onderzoek:
1. Applied research (toegepast onderzoek): de onderzoeker verwacht dat het onderzoek
resultaten vind die direct toegepast worden in een praktisch probleem.
2. Basic research (basis onderzoek): de onderzoeker heeft geen particulier praktisch
probleem in gedachten, maar zoekt naar het beter begrijpen over hoe een systeem werkt.
Dit doet hij door zich te realiseren dat we in een betere positie zijn wanneer we elk systeem
waarvan we weten hoe die werkt in eerste instantie te gaan repareren, verbeteren of het
probleem gaan oplossen.
De empirische cyclus (A.D. de Groot):
1. Observatie
2. Theorievorming
3. Voorspelling
4. Toetsing
5. Evaluatie
Onweerlegbare theorieën:
- Sommige theorieën onttrekken zich aan toetsing.
- Bijv. Religieuze theorieën poneren het bestaan van God, maar uit die hypothese zijn
geen voorspellingen af te leiden.
- Niet falsifceerbaar: het brein wordt bestuurd door kleine groene mannetjes die zich
verstoppen zodra je kijkt. Wat er ook gebeurt het is altijd in lijn met de theorie.
- Als je de zin: ‘Als theorie x niet waar zou zijn, dan…’ niet kan worden afgemaakt dan is
de theorie onweerlegbaar en dus wetenschappelijk gezien waardeloos.
- Het is falsifceerbaar wanneer je tegen de theorie in kan gaan.
Correctiemechanismen:
1. Replicatie
- Onderzoekers vertrouwen vrijwel nooit op één enkel onderzoek
- Resultaten moeten worden gerepliceerd
2. Peer review
- Is de enige barrière tussen jou en een publicatie in een tijdschrift.
- Reviewers worden door de editor uitgekozen en zijn letterlijk peers (‘gelijken’)
Omdat peer review en replicatie de enige echte correctiemechanismes van de wetenschap zijn,
kunnen wetenschappelijke artikelen onzin bevatten.
Hoorcollege 2
Operationaliseren: het concreet maken van een onzichtbare psychologische constructie.
Theorie: Is een stelsel van algemene principes dat pretendeert ons te vertellen ‘hoe de wereld
werkt’.
- Een theorie is niet direct toetsbaar omdat deze per defnitie algemeen is, en onderzoek
altijd een concrete situatie betreft.
- Bijv. container principe: als je je emoties niet uit, komen ze er op een andere manier toch
wel uit.
Toetsen moet via uit de theorie afgeleide hypotheses.
, - Bijv. ‘mensen die nooit kwaad worden zullen psychische problemen ontwikkelen.’
Een voorspelling is concreet: er wordt precies gespecifceerd wat er wanneer en bij wie zal
gebeuren.
- Bijv. mensen die ja zeggen op de vraag: ik wordt nooit kwaad zullen vaker psychische
problemen hebben.
Een theorie is algemeen, dan heb je de hypothese en daarna de voorspelling. De voorspelling is het
meest specifek.
Falsifceerbaarheid: als een theorie niet waar is dan moeten er observaties mogelijk zijn.
- Het brein wordt bestuurd door kleine groene mannetjes die zich verstoppen als je kijkt
niet falsifceerbaar.
- Egyptisch is de natuurlijke taal van de mens, dus een baby die zonder menselijk contact
opgroeit zal Egyptisch gaan praten falsifceerbaar.
- De BioStabil ketting brengt je lichaam weer in balans waardoor allerlei lichamelijke klachten
verdwijnen, maar als de klachten blijven bestaan heb je te veel weerstand en werkt de
BioStabil niet. niet falsifceerbaar.
- Alle zwanen zijn wit falsifceerbaar. Je hoeft geen zwaan te observeren die niet wit is,
maar het gaat erom dat je een zwaan die niet wit is wel zou kunnen observeren.
Als een voorspelling uitkomt, dan is de theorie niet weerlegd.
Als een voorspelling niet uitkomt, dan is er een probleem.
- Misschien klopt de hypothese wel niet bijv.
- Misschien is de studie problematisch bijv.
Als een voorspelling niet uitkomt en ik kan de theorie niet aanpassen, en ik kan geen fouten in het
onderzoek ontdekken, en replicaties: voorspelling komt steeds niet uit, dan is er een probleem.
Anomalie: onbegrepen inconsistentie theorie vs. Data.
- Als er een nieuwe theorie komt die de anomalie wel kan verklaren dan is de theorie
verslagen met een betere kandidaat.
Het wegen van evidentie: evidentie voor of tegen een theorie bouwt zich over langere tijd op.
Samenvatting:
- Het is belangrijk dat wetenschappelijke theorieën getoetst kunnen worden
(falsifceerbaarheid)
- Daarvoor moeten uit die theorieën concrete voorspellingen worden afgeleid.
