Samenvatting Personen- en familierecht
Het familierecht is eigenlijk het middelpunt van allerlei verschillende onderwerpen/rechtsgebieden
Internationale verdragen personen- en familierecht
EVRM (1950) IVBPR (1961) IVRK (1989) Gehandicaptenverdrag (2007) etc.
Invloed EVRM personen- en familirecht
- Artikel 8, 12 en 14 EVRM inhoudelijke rechten; artikel 6 EVRM procesrechtelijk
- Artikel 8 EVRM kent vier onderwerpen: Gezinsleven, privéleven, woning, correspondentie
- Het begrip ‘family life’ in art. 8 EVRM à “nauwe persoonlijke betrekking”
o Onderscheid tussen formeelrechtelijk begrip en materieelrechtelijk begrip
- EHRM Marckx-case 13 juni 1979, NJ 1980, 462
o Judge Fitzgerald: “Art. 8 ECHR contains a whole code of family law”
Familiy life ziet op nauwe persoonlijke betrekking
Familierechtelijke betrekking ziet op juridische familiebanden die gevestigd zijn
Affectieve relatie: samenwonen, elkaar verzorgen, niet gehuwd
Art. 8 EVRM i.c.m. Marckx: staten zijn verplicht om positieve inspanningen te verrichten om het
familierecht van de burgers te beschermen
Zelfbeschikking en autonomie vallen ook onder art. 8 EVRM
Negatieve verplichtingen: je moet je ergens van onthouden
Toetsing van negatieve verplichtingen:
- Is er een inmenging?
- Zo ja, is dat bij wet voorzien?
- Zo ja, is er een legitiem doel?
- Zo ja, is het noodzakelijk in een democratische samenleving
Positieve verplichtingen: inspanningsverplichting
Toetsing van positieve verplichtingen:
- Is er sprake van een fair Balance tussen belang individu en belang gemeenschap? à Ja
= prima
- Zo niet, moet er worden ingegrepen? à Afhankelijk van de beoordelingsruimte van de
staat (marge of appreciation)
- Als alle lidstaten vinden dat het geregeld moet worden à kleine beoordelingsruimte à
staat moet ingrijpen (en andersom)
Wanneer is art. 8 EVRM nuttig:
- Om een resultaat te bereiken dat niet in de Nederlandse wet geregeld is
Art. 8 EVRM altijd checken/noemen of het nuttig is want ‘dit artikel bevat een heel familierecht’ volgens
de Marckx zaak
Art. 8 EVRM heeft directe werking in NL à 93/94 GW
Termijnen zijn niet zo strikt als de wet zegt à art. 8 EVRM aanvoeren als termijn overschreden is,
grote kans dat je dan alsnog ‘toestemming’ krijgt (termijnen in de wet zijn er voor de rechtszekerheid)
Rechtsbeginselen
- Beginsel van persoonlijke vrijheid
o bijv. t.a.v. partnerkeuze; wel of geen kinderen; trouwen of samenwonen
o Zie Wet van 7 oktober 2015, Stb. 354 (Wet tegengaan huwelijksdwang)
- Beginsel van gelijkheid
o Geen onderscheid o.g.v. genderidentiteit, seksuele voorkeur, ras, kleur etc.
- Beginsel van verantwoordelijkheid à Zorgplicht; bescherming, afstamming (?)
- Beginsel van gebondenheid à Veel regels van dwingend recht
,Verwantschap (artikel 1:3 BW)
Bloedverwantschap
- Heeft niets te maken met een biologische link (dus niets met bloed)
- Gaat om de verhouding tussen personen in de juridische zin
o Vaak zit hier wel een bloedverwantschap in, maar het hoeft niet
- Bv. adoptiekinderen hebben geen bloedlijn, maar wel juridisch ouderschap dus is er wel
bloedverwantschap
Aanverwantschap à De bloedverwanten van je echtgenoot zijn je aanverwanten
Twee verhoudingen:
- Rechte lijn (naar beneden of naar boven in de stamboom) à Bv. oma – moeder – dochter
- Zijlijn à Bv. broer – zus
Berekening van graad: Aantal geboortes à stapjes tellen
Waarom van belang?
- Erfrecht (artikel 4:10) à Je kunt erven van je bloedverwanten
- Verzoeken onder curatelestelling (artikel 1:379)
- Instelling van bewind (artikel 1:432)
- Instelling mentorschap (artikel 1:451)
- Aanwezigheid van huwelijksbeletsel (artikel 1:41)
o Je kunt niet trouwen met een bloedverwantschap t/m 4e graad
§ Geldt tussen familierechtelijke EN biologische betrekkingen
§ Bij adoptie is een ontheffing mogelijk (art. 1:41 lid 2 BW)
- Verschoningsrecht (artikel 165 lid 2 Rv)
Je kunt erkennen voordat het kind geboren is
Bij erkenning ontstaat bloedverwantschap (Tussen de erkenner en het kind)
Woonplaats (artikel 1:10 t/m 1:15 BW)
Drie soorten:
- Onafhankelijke ofwel zelfstandige: Zelf kiezen waar je woont (waar je bent ingeschreven)
- Afhankelijke ofwel afgeleide
o Minderjarigen (artikel 1:12 lid 1 BW)
§ Woonplaats is afgeleid van de woonplaats van de ouders (thuiswonend)
• Ingeval van gescheiden ouders is er een hoofdverblijfplaats
o Onder curatele gestelden (artikel 1:12 lid 1 BW)
o Onder bewind/mentorschap gestelden (artikel 1:12 lid 3 & 4 BW)
- Gekozen
Naam (artikelen 1:5 t/m 1:9 BW)
Belang van de naam
- Identiteit (bijv. artikel 7 IVRK)
- Identificatie
o Met gezin (artikel 8 EVRM)
o Met godsdienst (artikel 9 EVRM)
o Uiting van geslacht
o Anderszins (bijv. klasse, kaste etc.)
- Wettige afstamming
- Algemene belangen (administratie, rechtszekerheid, historie)
Art. 8 EVRM
- Recht op identiteit is met inbegrip van de naam en dat moet worden geëerbiedigd zonder
onrechtmatige inmenging
- Het voeren van een naam heeft betrekking op privéleven, familieleven en gezinsleven.
, Voornaam: vaststelling: Artikel 1:4 BW
- Ouders hebben bevoegdheid om voornaam te geven
o Niet ongepast OF
o Overeenstemmen met geslachtsnaam, tenzij die tevens gebruikelijk zijn als voornaam
- In geval van geen voornaam OF ABS weigert à geeft ABS ambtshalve voornaam
- Verzoek mogelijk om voornaam te wijzigen
Voornaam: wijziging, Artikel 1:4 lid 4 BW
- Wie? Verzoeker: betrokken persoon of wettelijke vertegenwoordiger
- Wat? Kan worden gelast door de rechtbank
- Hoe? Latere vermelding aan de geboorteakte met de wijiziging
- Waarom? 2-ledige maatstaf: zwaarwichtig belang (MvT) & artikel 1:4 BW
Bij geslachtswijziging zit automatisch een naamswijziging, dus hoeft art. 1:4 BW niet genoemd te
worden à zie art. 1:28b lid 2 BW
Geslachtswijziging: art. 1:28 e.v. BW
Gebeurt met een aantekening à een latere vermelding (dus op de originele geboorteakte)
Je moet minimaal 16 zijn om van geslacht te wisselen (man-vrouw vrouw-man)
- Non-binair kan al wel onder de 16
Met de wetswijziging zal alles waarschijnlijk onder de 16 kunnen, daarom dat de rechter dit bij non-
binariteit dat nu al toepast
BRP: basisregistratie persoonsgegevens à Is niet hetzelfde als de burgerlijke stand
Burgerlijke stand: waar alle aktes zijn
- Geboorteakte
- Huwelijksakte
- Overlijdensakte
Bij buitenlandse geboorteakten en naams-/geslachtswijziging à ALTIJD VIA DEN HAAG
Volgens de wet is er nog geen mogelijkheid tot een non-binair geslacht
- In de jurisprudentie kan het wel
- Non-binair = X (was ‘niet vastgesteld’)
Omdat het niet in de wet staat, moet het non-binaire geslacht verkregen worden via de rechtbank à
ABS heeft hier (nog) geen bevoegdheid voor
- Je gaat naar de rechter o.g.v. art. 8 EVRM à ‘iets bereiken dat niet in de wet staat’ (in dit
geval zelfbeschikking over het geslacht)
Geslachtsnaam: vaststelling
Vaststelling van geslachtsnaam kan door:
- Ambtenaar van de burgerlijke stand, OF
- Rechtbank:
- Nog niet vastgesteld artikel 1:25c BW
- Herstel/verbetering artikel 1:24 BW
- Wijziging in familierechtelijke betrekking
- Ontkenning vaderschap/moederschap art. 1:5 lid 6 BW
- Nietigheid/vernietiging erkenning art. 1:205 jo. 1:20a BW
- Gerechtelijke vaststelling ouderschap art. 1:5 lid 2, 6e zin BW
- Herroeping adoptie art. 1:231, 1:232 jo. 1:5 lid 7 BW
Geslachtsnaam: algemene regels
- 16+ kinderen artikel 1:5 lid 7 BW
- Eenheid in gezin artikel 1:5 lid 8 BW
- Adel/Koninklijk Huis artikel 1:5 lid 11 en 1:5 lid 12 BW
Het familierecht is eigenlijk het middelpunt van allerlei verschillende onderwerpen/rechtsgebieden
Internationale verdragen personen- en familierecht
EVRM (1950) IVBPR (1961) IVRK (1989) Gehandicaptenverdrag (2007) etc.
Invloed EVRM personen- en familirecht
- Artikel 8, 12 en 14 EVRM inhoudelijke rechten; artikel 6 EVRM procesrechtelijk
- Artikel 8 EVRM kent vier onderwerpen: Gezinsleven, privéleven, woning, correspondentie
- Het begrip ‘family life’ in art. 8 EVRM à “nauwe persoonlijke betrekking”
o Onderscheid tussen formeelrechtelijk begrip en materieelrechtelijk begrip
- EHRM Marckx-case 13 juni 1979, NJ 1980, 462
o Judge Fitzgerald: “Art. 8 ECHR contains a whole code of family law”
Familiy life ziet op nauwe persoonlijke betrekking
Familierechtelijke betrekking ziet op juridische familiebanden die gevestigd zijn
Affectieve relatie: samenwonen, elkaar verzorgen, niet gehuwd
Art. 8 EVRM i.c.m. Marckx: staten zijn verplicht om positieve inspanningen te verrichten om het
familierecht van de burgers te beschermen
Zelfbeschikking en autonomie vallen ook onder art. 8 EVRM
Negatieve verplichtingen: je moet je ergens van onthouden
Toetsing van negatieve verplichtingen:
- Is er een inmenging?
- Zo ja, is dat bij wet voorzien?
- Zo ja, is er een legitiem doel?
- Zo ja, is het noodzakelijk in een democratische samenleving
Positieve verplichtingen: inspanningsverplichting
Toetsing van positieve verplichtingen:
- Is er sprake van een fair Balance tussen belang individu en belang gemeenschap? à Ja
= prima
- Zo niet, moet er worden ingegrepen? à Afhankelijk van de beoordelingsruimte van de
staat (marge of appreciation)
- Als alle lidstaten vinden dat het geregeld moet worden à kleine beoordelingsruimte à
staat moet ingrijpen (en andersom)
Wanneer is art. 8 EVRM nuttig:
- Om een resultaat te bereiken dat niet in de Nederlandse wet geregeld is
Art. 8 EVRM altijd checken/noemen of het nuttig is want ‘dit artikel bevat een heel familierecht’ volgens
de Marckx zaak
Art. 8 EVRM heeft directe werking in NL à 93/94 GW
Termijnen zijn niet zo strikt als de wet zegt à art. 8 EVRM aanvoeren als termijn overschreden is,
grote kans dat je dan alsnog ‘toestemming’ krijgt (termijnen in de wet zijn er voor de rechtszekerheid)
Rechtsbeginselen
- Beginsel van persoonlijke vrijheid
o bijv. t.a.v. partnerkeuze; wel of geen kinderen; trouwen of samenwonen
o Zie Wet van 7 oktober 2015, Stb. 354 (Wet tegengaan huwelijksdwang)
- Beginsel van gelijkheid
o Geen onderscheid o.g.v. genderidentiteit, seksuele voorkeur, ras, kleur etc.
- Beginsel van verantwoordelijkheid à Zorgplicht; bescherming, afstamming (?)
- Beginsel van gebondenheid à Veel regels van dwingend recht
,Verwantschap (artikel 1:3 BW)
Bloedverwantschap
- Heeft niets te maken met een biologische link (dus niets met bloed)
- Gaat om de verhouding tussen personen in de juridische zin
o Vaak zit hier wel een bloedverwantschap in, maar het hoeft niet
- Bv. adoptiekinderen hebben geen bloedlijn, maar wel juridisch ouderschap dus is er wel
bloedverwantschap
Aanverwantschap à De bloedverwanten van je echtgenoot zijn je aanverwanten
Twee verhoudingen:
- Rechte lijn (naar beneden of naar boven in de stamboom) à Bv. oma – moeder – dochter
- Zijlijn à Bv. broer – zus
Berekening van graad: Aantal geboortes à stapjes tellen
Waarom van belang?
- Erfrecht (artikel 4:10) à Je kunt erven van je bloedverwanten
- Verzoeken onder curatelestelling (artikel 1:379)
- Instelling van bewind (artikel 1:432)
- Instelling mentorschap (artikel 1:451)
- Aanwezigheid van huwelijksbeletsel (artikel 1:41)
o Je kunt niet trouwen met een bloedverwantschap t/m 4e graad
§ Geldt tussen familierechtelijke EN biologische betrekkingen
§ Bij adoptie is een ontheffing mogelijk (art. 1:41 lid 2 BW)
- Verschoningsrecht (artikel 165 lid 2 Rv)
Je kunt erkennen voordat het kind geboren is
Bij erkenning ontstaat bloedverwantschap (Tussen de erkenner en het kind)
Woonplaats (artikel 1:10 t/m 1:15 BW)
Drie soorten:
- Onafhankelijke ofwel zelfstandige: Zelf kiezen waar je woont (waar je bent ingeschreven)
- Afhankelijke ofwel afgeleide
o Minderjarigen (artikel 1:12 lid 1 BW)
§ Woonplaats is afgeleid van de woonplaats van de ouders (thuiswonend)
• Ingeval van gescheiden ouders is er een hoofdverblijfplaats
o Onder curatele gestelden (artikel 1:12 lid 1 BW)
o Onder bewind/mentorschap gestelden (artikel 1:12 lid 3 & 4 BW)
- Gekozen
Naam (artikelen 1:5 t/m 1:9 BW)
Belang van de naam
- Identiteit (bijv. artikel 7 IVRK)
- Identificatie
o Met gezin (artikel 8 EVRM)
o Met godsdienst (artikel 9 EVRM)
o Uiting van geslacht
o Anderszins (bijv. klasse, kaste etc.)
- Wettige afstamming
- Algemene belangen (administratie, rechtszekerheid, historie)
Art. 8 EVRM
- Recht op identiteit is met inbegrip van de naam en dat moet worden geëerbiedigd zonder
onrechtmatige inmenging
- Het voeren van een naam heeft betrekking op privéleven, familieleven en gezinsleven.
, Voornaam: vaststelling: Artikel 1:4 BW
- Ouders hebben bevoegdheid om voornaam te geven
o Niet ongepast OF
o Overeenstemmen met geslachtsnaam, tenzij die tevens gebruikelijk zijn als voornaam
- In geval van geen voornaam OF ABS weigert à geeft ABS ambtshalve voornaam
- Verzoek mogelijk om voornaam te wijzigen
Voornaam: wijziging, Artikel 1:4 lid 4 BW
- Wie? Verzoeker: betrokken persoon of wettelijke vertegenwoordiger
- Wat? Kan worden gelast door de rechtbank
- Hoe? Latere vermelding aan de geboorteakte met de wijiziging
- Waarom? 2-ledige maatstaf: zwaarwichtig belang (MvT) & artikel 1:4 BW
Bij geslachtswijziging zit automatisch een naamswijziging, dus hoeft art. 1:4 BW niet genoemd te
worden à zie art. 1:28b lid 2 BW
Geslachtswijziging: art. 1:28 e.v. BW
Gebeurt met een aantekening à een latere vermelding (dus op de originele geboorteakte)
Je moet minimaal 16 zijn om van geslacht te wisselen (man-vrouw vrouw-man)
- Non-binair kan al wel onder de 16
Met de wetswijziging zal alles waarschijnlijk onder de 16 kunnen, daarom dat de rechter dit bij non-
binariteit dat nu al toepast
BRP: basisregistratie persoonsgegevens à Is niet hetzelfde als de burgerlijke stand
Burgerlijke stand: waar alle aktes zijn
- Geboorteakte
- Huwelijksakte
- Overlijdensakte
Bij buitenlandse geboorteakten en naams-/geslachtswijziging à ALTIJD VIA DEN HAAG
Volgens de wet is er nog geen mogelijkheid tot een non-binair geslacht
- In de jurisprudentie kan het wel
- Non-binair = X (was ‘niet vastgesteld’)
Omdat het niet in de wet staat, moet het non-binaire geslacht verkregen worden via de rechtbank à
ABS heeft hier (nog) geen bevoegdheid voor
- Je gaat naar de rechter o.g.v. art. 8 EVRM à ‘iets bereiken dat niet in de wet staat’ (in dit
geval zelfbeschikking over het geslacht)
Geslachtsnaam: vaststelling
Vaststelling van geslachtsnaam kan door:
- Ambtenaar van de burgerlijke stand, OF
- Rechtbank:
- Nog niet vastgesteld artikel 1:25c BW
- Herstel/verbetering artikel 1:24 BW
- Wijziging in familierechtelijke betrekking
- Ontkenning vaderschap/moederschap art. 1:5 lid 6 BW
- Nietigheid/vernietiging erkenning art. 1:205 jo. 1:20a BW
- Gerechtelijke vaststelling ouderschap art. 1:5 lid 2, 6e zin BW
- Herroeping adoptie art. 1:231, 1:232 jo. 1:5 lid 7 BW
Geslachtsnaam: algemene regels
- 16+ kinderen artikel 1:5 lid 7 BW
- Eenheid in gezin artikel 1:5 lid 8 BW
- Adel/Koninklijk Huis artikel 1:5 lid 11 en 1:5 lid 12 BW
