Samenvatting sociale wetgeving ()

Module 1: Introductie

1.1 Algemene arbeidsrechtelijke beschouwingen

1) Historiek

19e eeuw:
- Laissez-faire: werknemer en werkgever vrij voor arbeidsverhouding te regelen
- Arbeidsverhoudingen in BE door regelgever  Maar had repressief karakter
o Samenspanningsverbod:
 Maakte elke collectieve actie onmogelijk
o Werkmansboekje:
 Bood mogelijkheid om lastige werknemers te broodroven

20este eeuw:
- Grote opstanden
- Koning beloofde dat er veranderingen kwamen op maatschappelijk vlak  eerste sociale wetgeving
- Overheid kon nu tussenkomen in arbeidsverhoudingen
- Uitbouw sociale wetgeving
o Wet 10 maart 1900 werd de individuele arbeidsovereenkomst voor werklieden geregeld
o Vooral op welzijn werknemers (vrouwen en kinderen)

21ste eeuw:
- Kluwen: veel regels voor verschillende type arbeid
- Roep naar modernisering van regelgeving
- Codificatie (= bundelen van regelgeving in 1 wetboek) om kluwen tegen te roepen
o Sociaal strafwetboek


2) Toepassingsgebied

A) Ratione personae

Arbeidsrecht  toepassing op werknemers particuliere sector (werknemers)

 Publieke sector
- Ambtenaren
- Eenzijdig aangesteld i.p.v. aangeworven
- Contractuelen in overheidsdienst nemen toe

 Statuut als zelfstandige
Uitzondering: sommige regelgeving heeft breed toepassingsgebied
- Vb. arbeidsduurregelgeving

B) Ratione materiae

Onderverdeling arbeidsrecht:
- Individueel arbeidsrecht
- Collectief arbeidsrecht
- Sociaal handhavingsrecht

, Individueel arbeidsrecht Collectief arbeidsrecht Sociaal handhavingsrecht
Verhouding individuele Verhouding Afdwingen en sanctionering van
werknemer en werkgever werknemersgroepering(en) en 1 materiële arbeidsrecht
of meer werkgever(s)
(groeperingen)
o.a. arbeidsovereenkomstenrecht o.a. collectief o.a. Sociaal strafrecht
arbeidsovereenkomstrecht (CAO-
recht)

C) Ratione loci

Territoriaal toepassingsgebied
- Belgisch arbeidsrecht  van toepassing op allen die er tewerkgesteld zijn (ongeacht nationaliteit)

Arbeidsovereenkomsten hebben meer en meer grensoverschrijdend gedrag
- Vb. Buitenlanders die in BE werken

Cf. Rome I-Verordening
- Is van toepassing op de wetsconflicten met betrekking tot uitvoering van grensoverschrijdende
arbeidsovereenkomst, onder toepassing op internationale arbeidsovereenkomsten


3) Rechtsbronnen

A) Algemeen: Hiërarchie der normen

Probleem: confrontatie met veel regelgevers (BE, EU, VN, …)
- Risico dat normen tegenstrijdig zijn met elkaar is vrij groot

 Oplossing: Hiërarchie der normen = belangrijk principe
o Er is altijd norm dat hoger staat waardoor er met andere norm geen rekening wordt
gehouden
Inte
rna
Als lagere norm in strijd is met hogere norm  Hogere norm tion
krijg voorrang aal
rech
t
Grondwet
B) Internationale rechtsbronnen
Wet/decreet/ordonnantie
Verenigde Naties (VN):
- Bevatten meestal geen bepalingen die van wezenlijk
belang zijn voor arbeidsrecht KB, MB, regeringsbesluiten

- Vb. ECOSOC-verdrag:
o Inzake economische, sociale en culturele Normen provincies en gemeenten
rechten

Internationale Arbeidsorganisatie (IAO)
- Talloze verdragen en aanbevelingen
o Vb. Verdrag nr. 87 inzake vrijheid van vakvereniging

Raad van Europa:
- Houdt zich slechts zelden bezig met arbeidsrecht
- Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM)
- Europees Sociaal Handvest

,Europese Unie (EU):
- Heel wat normen
- Talloze richtlijnen
o Moeten worden omgezet in nationaal recht (zodat nationale regelgevers aan de slag kunnen)
Belang van het internationaal sociaal recht mag niet worden overdreven
- Van de VN, IAO en ESH aanvaarden rechtbanken niet dat ze rechtstreekse werking hebben
- Impact normen EU wel zeer groot
o Vaak directe werking


C) Nationale rechtsbronnen

Belgisch Grondwet:
- Hierin vindt men vooral klassieke grondrechten terug die vrijheid van individu waarborgen tegen
overheid
- Rechtstreeks afdwingbaar
- Stand-still verplichting
o Bepaling waardoor verleende rechten in toekomst worden behouden dienen te blijven
o Geen verdere restricties of voorwaarden aan bepaald recht kunnen worden opgelegd
 Geen achteruitgang wordt gemaakt
- Vb. Gelijkheidsbeginsel, sociale rechten, vrij recht op arbeid, …

Wet:
- Komt meestal slechts tot stand na raadpleging van sociale gesprekspartners wiens inspraak is
geïnstitutionaliseerd

Rechtsspraak:
- Rol is cruciaal
- Uitspraken rechtscolleges, geheel beslissingen van rechters
- Geen normen

Rechtsleer:
- Moreel oordeel van rechtsgeleerden
- Lezen iets in regelgeving en ontwikkelen stelling daarrond en publiceren het
- Geen normen

Eigen rechtsvorming:
- Conventioneel recht:
o Manifesteert zich zowel binnen de individuele als binnen collectieven arbeidsrelatie als
rechtsbron
o Werknemers en werkgevers kunnen arbeidsverhouding zelf regelen
 In zoverre materie niet in strijd is met dwingende wettelijke regeling
- Eigen rechtsvorming van reglementair aard
o Beslissingen van paritaire comités en het arbeidsreglement

Paritaire comité:
- Belgisch overlegorgaan tussen werknemer en werkgever met oog op onderhandelen van de collectie
arbeidsovereenkomsten


D) Arbeidsrechtelijke bronnen: specifieke hiërarchie

Artikel 51 van de CAO-wet  Toont dat specifieert normen hiërarchie noodzakelijk is

, = Voorbeeldig
 Hiërarchie volgen
van belang
 Rechtsnorm mag
niet strijdig zijn met
deze die hoger in
hiërarchie voorkomt




E) Toelichting bij de specifieke ‘arbeidsrechtelijke’ hiërarchie

Specifieert arbeidsrechtelijke bronnen
- Collectieve arbeidsovereenkomst

Belang van wilsovereenstemming  Tot een akkoord komen
- Zeer belangrijk in sociaal recht

Is niet volledig
- Wet uit 1960
- Normenhiërarchie onvolledig

Omzichtigheid benaderen
- Omdat ook algemeen staatrechtelijke principes moeten worden gerespecteerd


4) Sociaal Handhavingsrecht

Omvat:
- Rechtscolleges
- Inspectiediensten
- Sociaal strafrecht
- Sancties