Kwaliteit van leven met een psychische kwetsbaarheid
HOOFDSTUK 1: EEN HELIKOPTERBLIK OP ONZE GGZ
1. GESCHIEDENIS VAN DE PSYCHIATRIE
PREHISTORIE-OUDHEID
˖ De eed van Hippocrates: iedereen die als arts afstudeert, moet die eed afleggen (oog op
welzijn en genezen van de patiënt)
˖ Ziekte: onjuiste mengeling 4 lichaamsvochten (bloed, slijm, gele en zwarte gal)
300-1600
˖ Verstedelijking: minder tolerantie voor afwijking → ‘bezeten’ en verstoorden openbare
orde
˖ Door opkomst kerk meer recht op leven
˖ Onstaan psychiatrische gezinsverpleging
1600-1800
˖ Dolhuizen, Sint-Jacobs
˖ Purgeren: ledigen van maag en-of darmen met laxeermiddelen
Uitsluiting uit de samenleving Descartes: Cartesiaans dualisme
˖ Vast aan kettingen ˖ Invloed op visie ggz
˖ Geen gezonde voeding of zorg ˖ Legde de basis voor
˖ Konden worden bezichtigd aan neuropsychologie
betaling
˖ Ziekte = eigen schuld
19DE EEUW
˖ Duivelsteen in Gent
˖ Meer aandacht voor ontstaan geestesziekten: basis psychoanalyse ontstaat
˖ Geesteszieken: lichamelijk zieke personen, recht op specifieke medische zorg
Kritiek op praktijken in dolhuizen
Pinel: vader van de moderne psychiatrie Guislain: baseerde zijn therapie op pinel
˖ Maakte einde aan bepaalde praktijken: ˖ Bevrijdde de opgesloten mensen
purgeren, blaartrekken, aderlaten ˖ Ijverde voor humane behandeling
˖ Zijn therapie: mens = centraal
EERSTE HELFT 20STE EEUW
˖ Ontstaan diagnose toestellen
˖ Patiënten kregen recht op behandeling
Dilemma Alternatieve behandelingen
˖ Enerzijds: steeds groter worden ˖ Lobotomie
instellingen in hoop van herstelling ˖ Koortskuren
˖ Anderzijds: psychiaters beschikken over ˖ Elektroshocks
mogelijkheden voor psychoanalyse ˖ Slaapkuren
1960-2010
˖ Psychofarma: minder mensen in instellingen
˖ Ontstaan van eerste medicatie per toeval
˖ Meer kennis bij patiënt zelf
˖ Ontstaan psychiatrische afdeling in algemene ziekenhuizen
˖ Biologische psychiatrie treed op
˖ Nieuwe zorgmogelijkheden: dagactiviteitcentra, zorg in thuissituaties
˖ Antipsychiatrie: psychiatrie is geen individueel probleem, het is een probleem vd
maatschappij (Cooper, Lang)
1
,Kwaliteit van leven met een psychische kwetsbaarheid
2. DE PSYCHIATRIE VANDAAG
˖ Behandelen, verzorgen, begeleiding krijgt een ruimere invulling
˖ Van residentieel (opgenomen in instelling) naar ambulant (eigen thuisomgeving,
verzorger verplaatst zich naar cliënt) van aanbod- naar vraaggestuurde zorg
˖ Meer participatie van patiënten en hun netwerk
˖ Naar een herstelgerichte benadering
˖ ¼ mensen in onze samenleving heeft geestelijke gezondheidsproblemen gekend
HERSTELGERICHTE BENADERING
˖ Proberen te leiden van een hoop- en zinvol leven met de beperkingen als gevolg van
psychiatrische aandoening
˖ Focus: krachten, talenten en competenties
˖ Herstel (klinisch – sociaal – persoonlijk) ≠ genezing → proces van bewustwording
˖ Klinisch herstel is het genezen of het zo veel mogelijk stabiliseren van symptomen
˖ Sociaal herstel is het herstel van functioneren in de samenleving
˖ Persoonlijk herstel is het herstel van eigen identiteit
BEHANDELING
˖ Gericht op klinisch herstel
˖ Doel: terugdringen van stoornis en verminderen van symptomen
˖ Sociaal herstel of rehabilitatie is wanneer de gevolgen van de stoornis op het
functioneren in het dagelijks leven centraal staan → focus op leven in eigen handen
nemen
ERVARINGSDESKUNDIGEN
Ervaringsdeksundige is iemand ˖ Essentieel component voor meer herstelgerichte
die kennis heeft op een bepaalde zorg
terrein door eigen ervaring ˖ Complementair met professionele zorgverleners
Partners in de zorg: contact en ˖ Empowerment en meer betrekking en regie over
uitwisseling met zorg
ervaringdeskundigen en ˖ Patiënt wordt echt partner in de zorg
lotgenoten
ENKELE DEFINITIES
Geestelijke gezondheid ˖ Je kan niet meer ‘normaal’
functioneren in het dagdagelijks leven
˖ Verstoorde emotieregulatie
˖ Langdurig
Psychische kwetsbaarheid ˖ Containerbegrip
Psychiatrie ˖ Arts
˖ Medische insteek: mag medicatie
voorschrijven
Psychopathologie ˖ Ziekteleer: leer van het ziektebeeld
2
,Kwaliteit van leven met een psychische kwetsbaarheid
DSM OF ICD?
DSM ICD APA
Diagnostic and Statistical International Classification American Psychiatric
Manual for mental disorders of Disorders Association
Gaat alleen over Classificatiesysteem van
psychiatrische stoornissen alle ziekten, ook
psychiatrische stoornissen
maar minder uitgebreid dan
in de DSM
PSYCHIATRISCHE AANDOENING
Niet evident om de persoonlijke beleving van de persoon voorop te stellen
Belang van sociologische, culturele en maatschappelijke context (homoseksualiteit werd
vroeger als een ziekte beschouwd)
4 voorwaarden Gaat gepaard met
˖ ‘Afwijkend’ gedrag ˖ Veel psychisch lijden
˖ Lijden, ongemak of beperking ˖ Combinatie met psychosociale
˖ Functioneren op verschillende problemen
levensdomeinen is negatief beïnvloed ˖ Lichte tot zeer lichte graad van ernst
˖ De vorige 3 voorwaarden hebben een
‘duurzaam’ karakter
BIO-PSYCHO-SOCIALE BENADERING
˖ Holistische benadering: biologische (aanleg, erfelijkheid), psychologische (onzekerheid,
persoonlijkheid) en sociale componenten (eenzaamheid, moeilijkheden op werk)
beïnvloeden mentaal welbevinden
˖ Liaisonpsychiatrie: raakvlak tussen algemene geneeskunde en psychiatrie
ONRUSTWEKKENDE TOENAME VAN PSYCHISCHE PROBLEMEN: VRAGEN
ZONDER SLUITENDE ANTWOORDEN
˖ Meer diagnoses?
˖ Zetten mensen sneller dan vroeger de stap naar hulpverlening bij psychische
problemen?
˖ Wordt ‘afwijkend’ gedrag maatschappelijk minder getolereerd?
˖ Legt de maatschappij hoge eisen op?
˖ Speelt de farmaceutische industrie een rol?
3
, Kwaliteit van leven met een psychische kwetsbaarheid
3. EEN AANTAL MARKANTE VASTSTELLINGEN OP VLAK VAN GGZ
OVERCONSUMPTIE VAN ANTIDEPRESSIVA
Het aantal meldingen van mensen met ernstige psychiatrische problemen (zoals
depressies, angsten, eetstoornissen, etc.) is gestegen, met als gevolg dat het gebruik van
medicatie ook steeg
ER IS ZOWEL SPRAKE VAN OVER- ALS ONDERCONSUMPTIE VAN
PSYCHOFARMACA
Overconsumptie Patiënten met een lichte of matige depressie krijgen psychofarmaca
voorgeschreven terwijl men daar geen baat bij heeft, maar volgen
beter een therapeutische behandeling
Onderconsumptie Patiënten die nood hebben aan psychofarmaca krijgen geen
middelen voorgeschreven
ANTIDEPRESSIVA ZOU VEEL MINDER VLUG VOORGESCHREVEN MOETEN
WORDEN
˖ Nieuwe richtlijn voor artsen (2017) over de aanpak van depresssie
˖ Geen richtlijn voor specialisten
ZELFDODINGEN
In Vlaanderen sterven meer dan duizend mensen per jaar aan zelfdoding en vinden er meer
dan tienduizend pogingen daartoe plaats, met een sterke toename bij de ouderen
VAN PREVENTIE TOT ZORG
˖ Meer inzetten op signaalherkenning via allerlei campagnes
˖ Het onderwerp bespreekbaar maken
˖ Thema’s integreren in relevante opleidingen inzake ggz
˖ Extra aandacht besteden aan risicogroepen
KINDEREN EN JONGEREN
Groot tekort aan opvangplaatsen in de psychiatrische sector voor kinderen en jongeren
(vraag naar hulpverlening toegenomen)
˖ Vrij grote behandelingskloof tussen prevalentie (voorkomen) van psychiatrische
aandoeningen en zorgaanbod (klinische zorg)
˖ Kinderen en jongeren hebben net zoals volwassenen ook volwaardig recht op
participatie en bescherming (mede-eigenaar van hun zorg) door voldoende
luisterbereidheid
KOPP-KINDEREN
˖ KOPP-kinderen zijn kinderen van ouders met een psychiatrische problematiek
˖ Kampen met angsten, schuldgevoelens, woede, machteloosheid
˖ Invisible loyalties is het verschijnsel waar kinderen en jongeren hun eigen verlangens
en noden (en zelf hun ontwikkeling) opzij zetten, uit grote loyaliteit voor hun zieke
ouder(s), waardoor ze zelf ook psychisch kwetsbaar worden
4
HOOFDSTUK 1: EEN HELIKOPTERBLIK OP ONZE GGZ
1. GESCHIEDENIS VAN DE PSYCHIATRIE
PREHISTORIE-OUDHEID
˖ De eed van Hippocrates: iedereen die als arts afstudeert, moet die eed afleggen (oog op
welzijn en genezen van de patiënt)
˖ Ziekte: onjuiste mengeling 4 lichaamsvochten (bloed, slijm, gele en zwarte gal)
300-1600
˖ Verstedelijking: minder tolerantie voor afwijking → ‘bezeten’ en verstoorden openbare
orde
˖ Door opkomst kerk meer recht op leven
˖ Onstaan psychiatrische gezinsverpleging
1600-1800
˖ Dolhuizen, Sint-Jacobs
˖ Purgeren: ledigen van maag en-of darmen met laxeermiddelen
Uitsluiting uit de samenleving Descartes: Cartesiaans dualisme
˖ Vast aan kettingen ˖ Invloed op visie ggz
˖ Geen gezonde voeding of zorg ˖ Legde de basis voor
˖ Konden worden bezichtigd aan neuropsychologie
betaling
˖ Ziekte = eigen schuld
19DE EEUW
˖ Duivelsteen in Gent
˖ Meer aandacht voor ontstaan geestesziekten: basis psychoanalyse ontstaat
˖ Geesteszieken: lichamelijk zieke personen, recht op specifieke medische zorg
Kritiek op praktijken in dolhuizen
Pinel: vader van de moderne psychiatrie Guislain: baseerde zijn therapie op pinel
˖ Maakte einde aan bepaalde praktijken: ˖ Bevrijdde de opgesloten mensen
purgeren, blaartrekken, aderlaten ˖ Ijverde voor humane behandeling
˖ Zijn therapie: mens = centraal
EERSTE HELFT 20STE EEUW
˖ Ontstaan diagnose toestellen
˖ Patiënten kregen recht op behandeling
Dilemma Alternatieve behandelingen
˖ Enerzijds: steeds groter worden ˖ Lobotomie
instellingen in hoop van herstelling ˖ Koortskuren
˖ Anderzijds: psychiaters beschikken over ˖ Elektroshocks
mogelijkheden voor psychoanalyse ˖ Slaapkuren
1960-2010
˖ Psychofarma: minder mensen in instellingen
˖ Ontstaan van eerste medicatie per toeval
˖ Meer kennis bij patiënt zelf
˖ Ontstaan psychiatrische afdeling in algemene ziekenhuizen
˖ Biologische psychiatrie treed op
˖ Nieuwe zorgmogelijkheden: dagactiviteitcentra, zorg in thuissituaties
˖ Antipsychiatrie: psychiatrie is geen individueel probleem, het is een probleem vd
maatschappij (Cooper, Lang)
1
,Kwaliteit van leven met een psychische kwetsbaarheid
2. DE PSYCHIATRIE VANDAAG
˖ Behandelen, verzorgen, begeleiding krijgt een ruimere invulling
˖ Van residentieel (opgenomen in instelling) naar ambulant (eigen thuisomgeving,
verzorger verplaatst zich naar cliënt) van aanbod- naar vraaggestuurde zorg
˖ Meer participatie van patiënten en hun netwerk
˖ Naar een herstelgerichte benadering
˖ ¼ mensen in onze samenleving heeft geestelijke gezondheidsproblemen gekend
HERSTELGERICHTE BENADERING
˖ Proberen te leiden van een hoop- en zinvol leven met de beperkingen als gevolg van
psychiatrische aandoening
˖ Focus: krachten, talenten en competenties
˖ Herstel (klinisch – sociaal – persoonlijk) ≠ genezing → proces van bewustwording
˖ Klinisch herstel is het genezen of het zo veel mogelijk stabiliseren van symptomen
˖ Sociaal herstel is het herstel van functioneren in de samenleving
˖ Persoonlijk herstel is het herstel van eigen identiteit
BEHANDELING
˖ Gericht op klinisch herstel
˖ Doel: terugdringen van stoornis en verminderen van symptomen
˖ Sociaal herstel of rehabilitatie is wanneer de gevolgen van de stoornis op het
functioneren in het dagelijks leven centraal staan → focus op leven in eigen handen
nemen
ERVARINGSDESKUNDIGEN
Ervaringsdeksundige is iemand ˖ Essentieel component voor meer herstelgerichte
die kennis heeft op een bepaalde zorg
terrein door eigen ervaring ˖ Complementair met professionele zorgverleners
Partners in de zorg: contact en ˖ Empowerment en meer betrekking en regie over
uitwisseling met zorg
ervaringdeskundigen en ˖ Patiënt wordt echt partner in de zorg
lotgenoten
ENKELE DEFINITIES
Geestelijke gezondheid ˖ Je kan niet meer ‘normaal’
functioneren in het dagdagelijks leven
˖ Verstoorde emotieregulatie
˖ Langdurig
Psychische kwetsbaarheid ˖ Containerbegrip
Psychiatrie ˖ Arts
˖ Medische insteek: mag medicatie
voorschrijven
Psychopathologie ˖ Ziekteleer: leer van het ziektebeeld
2
,Kwaliteit van leven met een psychische kwetsbaarheid
DSM OF ICD?
DSM ICD APA
Diagnostic and Statistical International Classification American Psychiatric
Manual for mental disorders of Disorders Association
Gaat alleen over Classificatiesysteem van
psychiatrische stoornissen alle ziekten, ook
psychiatrische stoornissen
maar minder uitgebreid dan
in de DSM
PSYCHIATRISCHE AANDOENING
Niet evident om de persoonlijke beleving van de persoon voorop te stellen
Belang van sociologische, culturele en maatschappelijke context (homoseksualiteit werd
vroeger als een ziekte beschouwd)
4 voorwaarden Gaat gepaard met
˖ ‘Afwijkend’ gedrag ˖ Veel psychisch lijden
˖ Lijden, ongemak of beperking ˖ Combinatie met psychosociale
˖ Functioneren op verschillende problemen
levensdomeinen is negatief beïnvloed ˖ Lichte tot zeer lichte graad van ernst
˖ De vorige 3 voorwaarden hebben een
‘duurzaam’ karakter
BIO-PSYCHO-SOCIALE BENADERING
˖ Holistische benadering: biologische (aanleg, erfelijkheid), psychologische (onzekerheid,
persoonlijkheid) en sociale componenten (eenzaamheid, moeilijkheden op werk)
beïnvloeden mentaal welbevinden
˖ Liaisonpsychiatrie: raakvlak tussen algemene geneeskunde en psychiatrie
ONRUSTWEKKENDE TOENAME VAN PSYCHISCHE PROBLEMEN: VRAGEN
ZONDER SLUITENDE ANTWOORDEN
˖ Meer diagnoses?
˖ Zetten mensen sneller dan vroeger de stap naar hulpverlening bij psychische
problemen?
˖ Wordt ‘afwijkend’ gedrag maatschappelijk minder getolereerd?
˖ Legt de maatschappij hoge eisen op?
˖ Speelt de farmaceutische industrie een rol?
3
, Kwaliteit van leven met een psychische kwetsbaarheid
3. EEN AANTAL MARKANTE VASTSTELLINGEN OP VLAK VAN GGZ
OVERCONSUMPTIE VAN ANTIDEPRESSIVA
Het aantal meldingen van mensen met ernstige psychiatrische problemen (zoals
depressies, angsten, eetstoornissen, etc.) is gestegen, met als gevolg dat het gebruik van
medicatie ook steeg
ER IS ZOWEL SPRAKE VAN OVER- ALS ONDERCONSUMPTIE VAN
PSYCHOFARMACA
Overconsumptie Patiënten met een lichte of matige depressie krijgen psychofarmaca
voorgeschreven terwijl men daar geen baat bij heeft, maar volgen
beter een therapeutische behandeling
Onderconsumptie Patiënten die nood hebben aan psychofarmaca krijgen geen
middelen voorgeschreven
ANTIDEPRESSIVA ZOU VEEL MINDER VLUG VOORGESCHREVEN MOETEN
WORDEN
˖ Nieuwe richtlijn voor artsen (2017) over de aanpak van depresssie
˖ Geen richtlijn voor specialisten
ZELFDODINGEN
In Vlaanderen sterven meer dan duizend mensen per jaar aan zelfdoding en vinden er meer
dan tienduizend pogingen daartoe plaats, met een sterke toename bij de ouderen
VAN PREVENTIE TOT ZORG
˖ Meer inzetten op signaalherkenning via allerlei campagnes
˖ Het onderwerp bespreekbaar maken
˖ Thema’s integreren in relevante opleidingen inzake ggz
˖ Extra aandacht besteden aan risicogroepen
KINDEREN EN JONGEREN
Groot tekort aan opvangplaatsen in de psychiatrische sector voor kinderen en jongeren
(vraag naar hulpverlening toegenomen)
˖ Vrij grote behandelingskloof tussen prevalentie (voorkomen) van psychiatrische
aandoeningen en zorgaanbod (klinische zorg)
˖ Kinderen en jongeren hebben net zoals volwassenen ook volwaardig recht op
participatie en bescherming (mede-eigenaar van hun zorg) door voldoende
luisterbereidheid
KOPP-KINDEREN
˖ KOPP-kinderen zijn kinderen van ouders met een psychiatrische problematiek
˖ Kampen met angsten, schuldgevoelens, woede, machteloosheid
˖ Invisible loyalties is het verschijnsel waar kinderen en jongeren hun eigen verlangens
en noden (en zelf hun ontwikkeling) opzij zetten, uit grote loyaliteit voor hun zieke
ouder(s), waardoor ze zelf ook psychisch kwetsbaar worden
4
