Theoretische orthopedagogiek
H1: Alle orthopedagogisch handelen is agogisch handelen
Inleiding
Wat is ‘typisch agogisch’?
Het gewone omvat het bijzondere: “De agoog geeft steeds opnieuw vorm aan het
alledaagse, juist voor die mensen voor wie het alledaagse niet zo gewoon is.”
“Dat is gemakkelijk je brood verdienen”: het beroep valt minder op omdat er veel diversiteit is
binnen het werk en het heeft vooral betrekking op het gewone, dagelijkse leven.
Wat is agogie(k)?
Agoogis, agein = begeleider, gids, opleiden, regeren, besturen
Pais = kind
k: slaat op de wetenschap
De agogie of agogisch handelen: de intentionele, niet-wederkerige beïnvloeding door één
of meerdere personen gericht op een wenselijk geachte wijziging, door de cliënt ervaren als
welzijnsbevordering (Ten Have)
Pedagogiek: de wetenschap met betrekking tot het begeleiden van kinderen
Agogiek: de wetenschap met betrekking van het begeleiden (of beter nog: ondersteunen)
van mensen
Koffeman Winkelaar (examen)
“Agogiek is verzamelnaam voor de leer van “Agogiek is de leer die aanwijzingen en
het leiden, begeleiden van mensen richtlijnen geeft voor de manier waarop
ongeacht hun leeftijd, op een individuele personen, groepen, organisaties
beroepsmatige manier.” en samenlevingsverbanden kunnen worden
begeleid in veranderingsprocessen. Het
gaat er daarbij om, dat die begeleiding
plaatsvindt vanuit de situatie waarin de
betrokkenen zich bevinden en dat zij
mogelijkheden krijgen aangereikt om zoveel
mogelijk zelf te handelen teneinde tot de
gewenste verandering te komen.”
1
,Theoretische orthopedagogiek
Doen veranderen: theory of changing
Theory of changing: hoe gaan we iemand doen veranderen of helpen veranderen?
<-> Theory of change: hoe iemand veranderd; bestudeerde verandering
Verandering of ‘change’ = zeer belangrijk binnen de orthopedagogiek
“When you can’t change the direction of the wind, adjust your sails.”
Met of zonder k?
Agogie (zonder k) Agogiek (met k)
Veranderen en handelen Veranderen en wetenschap
Drie sleutelbegrippen van het agogisch handelen
Veranderen • Doel agogie: het handelen van mensen veranderen
• Permanente ‘educatie’, ‘eeuwig durende opvoeding: iedereen moet
in verandering blijven, geen ‘ideaalbeeld’ of ‘totale vorming’
Handelen • Gedrag: zichtbaar & observeerbaar; objectief observeren
• Handelen: bewust & onzichtbaar handelen: wat schuilt er achter dat
gedrag? welke intenties?
• Observeren en communiceren
• Je moet verder kijken als je neus lang is, niet alleen naar de
persoon zelf
Emancipatie • Doel: cliënt zelf-empowered laten worden
• Zelf in staat om tot de gewenste verandering te komen
• “Geef een man een vis en je voedt hem voor een dag.”
Richtinggevende kenmerken van agogisch handelen
Psychosociale Doelgericht Systematisch en Gewenst door
verandering bewust betrokkenen
• Psyche: hoe • Waar naartoe? • Regels • Alle betrokkenen
iemand zich Doel? Wat wil je • Straffen / staan achter de
voelt bereiken? belonen verandering
• Sociaal: andere • Systematisch • Tussenstappen: • De verandering
mensen of (stap voor stap) stap voor stap is vrijwillig
instanties en bewust • Positief
benaderen
2
,Theoretische orthopedagogiek
Niet even wederzijds Beroepsmatig Waardegebonden
• Asymmetrische • Betaald • Streven naar
relatie: andere • Mensen waarden
verhouding / rol proberen ‘doen • Descriptie ≠
• Symetrische veranderen’ waardevrij
relatie: zelfde vanuit je
verhouding / rol professionele
positie
De professionalisering van het agogisch handelen
De industrialisering van de 19de eeuw zette 2 maatschappelijke veranderingen aan de gang:
1. Snelle evolutie wetenschap en techniek
Wi-Fi, telefoon, reizen
2. Stijgende individualisering
Nu: eigen richtlijnen en kaders (keuzes, verantwoordelijkheden)
Vroeger: voorgeschreven normen en waarden, stair to heaven
Gevolgen:
• Ontstaan welzijnswerk: aanvankelijk vrijwilligerswerk
• Later ‘agogisch werkveld’ met agogische beroepen met eigen beroepsopleidingen,
beroepsorganisaties en beroepscodes
Het vertrekpunt van het agogisch handelen
Exagogiek Anagogiek Katagogiek
Curatief agogisch Positief agogisch Preventief agogisch
Problematische beginsituatie Normale beginsituatie verder Normale beginsituatie
veranderen ontwikkelen en veranderen behouden
Hulpverlening Vorming Preventie
Niveaus van veranderingsprocessen
Micro Meso Macro
‘Klein’ ‘Midden’ ‘Groot’
Een persoon (of kleine Groep of organisatie (delen van) de samenleving
groep: gezin)
3
, Theoretische orthopedagogiek
Samenvatting
Agogisch handelen =
• (wat) een vrijwillige, gewenste verandering
in het handelen op psycho-sociaal vlak
• (wie) van personen
als individu, in groep, in een organisatie of als lid van een groter samenlevingsverband
• (hoe) op een systematische, bewuste, doelgerichte en professionele manier en door een
herkenbaar agoog
• (waarom) met empowerment als doel
4
H1: Alle orthopedagogisch handelen is agogisch handelen
Inleiding
Wat is ‘typisch agogisch’?
Het gewone omvat het bijzondere: “De agoog geeft steeds opnieuw vorm aan het
alledaagse, juist voor die mensen voor wie het alledaagse niet zo gewoon is.”
“Dat is gemakkelijk je brood verdienen”: het beroep valt minder op omdat er veel diversiteit is
binnen het werk en het heeft vooral betrekking op het gewone, dagelijkse leven.
Wat is agogie(k)?
Agoogis, agein = begeleider, gids, opleiden, regeren, besturen
Pais = kind
k: slaat op de wetenschap
De agogie of agogisch handelen: de intentionele, niet-wederkerige beïnvloeding door één
of meerdere personen gericht op een wenselijk geachte wijziging, door de cliënt ervaren als
welzijnsbevordering (Ten Have)
Pedagogiek: de wetenschap met betrekking tot het begeleiden van kinderen
Agogiek: de wetenschap met betrekking van het begeleiden (of beter nog: ondersteunen)
van mensen
Koffeman Winkelaar (examen)
“Agogiek is verzamelnaam voor de leer van “Agogiek is de leer die aanwijzingen en
het leiden, begeleiden van mensen richtlijnen geeft voor de manier waarop
ongeacht hun leeftijd, op een individuele personen, groepen, organisaties
beroepsmatige manier.” en samenlevingsverbanden kunnen worden
begeleid in veranderingsprocessen. Het
gaat er daarbij om, dat die begeleiding
plaatsvindt vanuit de situatie waarin de
betrokkenen zich bevinden en dat zij
mogelijkheden krijgen aangereikt om zoveel
mogelijk zelf te handelen teneinde tot de
gewenste verandering te komen.”
1
,Theoretische orthopedagogiek
Doen veranderen: theory of changing
Theory of changing: hoe gaan we iemand doen veranderen of helpen veranderen?
<-> Theory of change: hoe iemand veranderd; bestudeerde verandering
Verandering of ‘change’ = zeer belangrijk binnen de orthopedagogiek
“When you can’t change the direction of the wind, adjust your sails.”
Met of zonder k?
Agogie (zonder k) Agogiek (met k)
Veranderen en handelen Veranderen en wetenschap
Drie sleutelbegrippen van het agogisch handelen
Veranderen • Doel agogie: het handelen van mensen veranderen
• Permanente ‘educatie’, ‘eeuwig durende opvoeding: iedereen moet
in verandering blijven, geen ‘ideaalbeeld’ of ‘totale vorming’
Handelen • Gedrag: zichtbaar & observeerbaar; objectief observeren
• Handelen: bewust & onzichtbaar handelen: wat schuilt er achter dat
gedrag? welke intenties?
• Observeren en communiceren
• Je moet verder kijken als je neus lang is, niet alleen naar de
persoon zelf
Emancipatie • Doel: cliënt zelf-empowered laten worden
• Zelf in staat om tot de gewenste verandering te komen
• “Geef een man een vis en je voedt hem voor een dag.”
Richtinggevende kenmerken van agogisch handelen
Psychosociale Doelgericht Systematisch en Gewenst door
verandering bewust betrokkenen
• Psyche: hoe • Waar naartoe? • Regels • Alle betrokkenen
iemand zich Doel? Wat wil je • Straffen / staan achter de
voelt bereiken? belonen verandering
• Sociaal: andere • Systematisch • Tussenstappen: • De verandering
mensen of (stap voor stap) stap voor stap is vrijwillig
instanties en bewust • Positief
benaderen
2
,Theoretische orthopedagogiek
Niet even wederzijds Beroepsmatig Waardegebonden
• Asymmetrische • Betaald • Streven naar
relatie: andere • Mensen waarden
verhouding / rol proberen ‘doen • Descriptie ≠
• Symetrische veranderen’ waardevrij
relatie: zelfde vanuit je
verhouding / rol professionele
positie
De professionalisering van het agogisch handelen
De industrialisering van de 19de eeuw zette 2 maatschappelijke veranderingen aan de gang:
1. Snelle evolutie wetenschap en techniek
Wi-Fi, telefoon, reizen
2. Stijgende individualisering
Nu: eigen richtlijnen en kaders (keuzes, verantwoordelijkheden)
Vroeger: voorgeschreven normen en waarden, stair to heaven
Gevolgen:
• Ontstaan welzijnswerk: aanvankelijk vrijwilligerswerk
• Later ‘agogisch werkveld’ met agogische beroepen met eigen beroepsopleidingen,
beroepsorganisaties en beroepscodes
Het vertrekpunt van het agogisch handelen
Exagogiek Anagogiek Katagogiek
Curatief agogisch Positief agogisch Preventief agogisch
Problematische beginsituatie Normale beginsituatie verder Normale beginsituatie
veranderen ontwikkelen en veranderen behouden
Hulpverlening Vorming Preventie
Niveaus van veranderingsprocessen
Micro Meso Macro
‘Klein’ ‘Midden’ ‘Groot’
Een persoon (of kleine Groep of organisatie (delen van) de samenleving
groep: gezin)
3
, Theoretische orthopedagogiek
Samenvatting
Agogisch handelen =
• (wat) een vrijwillige, gewenste verandering
in het handelen op psycho-sociaal vlak
• (wie) van personen
als individu, in groep, in een organisatie of als lid van een groter samenlevingsverband
• (hoe) op een systematische, bewuste, doelgerichte en professionele manier en door een
herkenbaar agoog
• (waarom) met empowerment als doel
4
