Gemeenterecht K1
Week 1
Het democratisch beginsel houdt in dat de bevoegdheidsuitoefening zo dicht mogelijk bij de
burger plaats dient te binden.
Nederland is een gedecentraliseerde eenheidsstaat:
- Decentralisatie: het toekennen of overdragen van bevoegdheden aan organen van
lagere publiekrechtelijke lichamen, die deze bevoegdheden in beginsel zelfstandig
en dus niet ondergeschikt aan het centrale gezag uitoefenen (art. 117 Gemw). Er zijn
twee vormen van decentralisatie.
Territoriale decentralisatie: denk hierbij aan gemeentes en provincies,
die op hun eigen territoir wetgeving verzorgen ter behartiging van de
lokale en provinciale belangen.
Functionele decentralisatie: bevoegdheden tot regeling en bestuur
worden toegekend aan organen van publiekrechtelijke lichamen die op
het gehele grondgebied van het Rijk op een bepaald terrein werkzaam
zijn. Denk hierbij aan de waterschappen.
- Eenheidsstaat: er wordt toezicht op gemeenten uitgeoefend (art. 132 Gw).
Autonomie (art. 108 lid 1 Gemw, art. 124 lid 1 Gw): de bevoegdheid tot regeling en bestuur
inzake de huidhouding van de gemeente wordt aan het gemeentebestuur overgelaten.
Oftewel, het gemeentebestuur mag zelf beslissen wat er gebeurd. Denk hierbij aan de
terreinen openbare orde, sport, toerisme en cultuur. Dit wil niet zeggen dat het
gemeentebestuur volledige beleidsvrijheid heeft, er zijn nog steeds grenzen waar het
gemeentebestuur zich aan moet houden. Denk hierbij aan de wet, geld en het feit dat er in
het algemeen belang gehandeld moet worden. Oftewel: aan de besturen van de lagere
rechtsgemeenschappen de bevoegdheid tot regeling en bestuur van de ‘huishouding’ van
provincie of gemeente wordt overgelaten. De organen van de lagere rechtsgemeenschappen
kunnen zelfstandig regelend en bestuurlijk optreden ter behartiging van de plaatselijke
belangen en behoeften. De gemeenteraad maakt op grond van art. 149 Gemw
verordeningen die hij in het belang van de gemeente nodig oordeelt. Tegenwoordig blijken
ook bepalingen die niet in alle opzichten het gemeentelijk belang raken, veelal door de
beugel te kunnen, zolang sommige toepassingen ervan wel het gemeentelijk belang
betreffen.
Medebewind (art. 108 lid 2 Gemw, art. 124 lid 2 Gw): regeling en bestuur kunnen van het
gemeentebestuur gevorderd worden bij of krachten een andere wet dan de wet ter
verzekering en uitvoering daarvan. Oftewel, het gemeentebestuur moet beslissingen nemen
omdat een hoger orgaan dat wil. Denk hierbij aan de terreinen huisvesting, milieubeheer,
participatie, bouwen en drank- en horeca. Dit wil niet zeggen dat er geen sprake is van
beleidsvrijheid. Op hoger niveau wordt gezegd dat er iets geregeld moet worden, maar er
wordt niet gezegd hoe iets geregeld moet worden. Er is dus ruimte voor het
gemeentebestuur om dit zelf te beslissen. Oftewel, bij of krachtens de wet kunnen regeling
en bestuur worden gevorderd, de lagere overheid wordt tot iets verplicht.
Toelaatbaarheid: welke onderwerpen mogen worden geregeld
Regelingsbereik: in welke omvang
Autonomie en medebewind zijn beide vormen van decentralisatie. De eerste geeft een
algemene bevoegdheid aan de lagere gemeenschappen. De tweede vordert medewerking
van de lagere gemeenschappen.
, In theorie is er bij elke andere wet dan de gemeentewet, sprake van medebewind.
Decentralisatie heeft als groot voordeel dat het voor een efficiënte taakverdeling en een
bestuur dat dicht bij de burger staat zorgt. Daarnaast zorgt het ook voor nadelen,
bijvoorbeeld dat organen van de lagere lichamen regels uitvaardigen en bestuurlijke
besluiten nemen die hogere regelgeving doorkruisen. Dit kan worden voorkomen met
repressief of preventief toezicht:
- Preventief toezicht (art. 132 lid 2 Gw): voordat bepaalde bevoegdheden worden
gebruikt.
- Repressief toezicht (art. 132 lid 4 en 268 Gemw): nadat bepaalde bevoegdheden
zijn gebruikt. Als bepaalde besluiten van de gemeenteraad, burgemeester of college
van B&W in strijd zijn met het openbaar belang, de wet, de goede zeden of de
openbare orde (art. 132 Gw), kan het besluit vernietigd worden (hiervoor moet het
eerst geschorst worden1). Dit heet spontane vernietiging door de Kroon. De regering
kan de bevoegdheid om besluiten te schorsen of te vernietigen op eigen initiatief
uitoefenen. Een belanghebbende kan beroep instellen (art. 281a Gemw) tegen
vernietiging van een gemeentelijk besluit. Hiervoor hoeft niet eerst bezwaar
ingediend te worden.
Inbeslagname (art. 172 lid 3 Gemw): laatste redmiddel van de burgemeester om de
openbare orde te handhaven.
Week 2
De gemeenteraad s telt de verordeningen en het beleid vast. Dit is de regelgevende
bevoegdheid. Daarnaast hebben ze een controlerende bevoegdheid en dienen ze het volk te
vertegenwoordigen (art. 7 Gemw).
- Art. 147 Gemw: legt verschil tussen bestuursorganen
- Art. 147a Gemw: recht van initiatief
- Art. 147b Gemw: recht van amendement (het doen van wijzigingsvoorstellen)
- Art. 149 Gemw: welke soort autonome verordeningen gemaakt mogen worden door
bestuursorganen. Dit kan in vier vormen aan de orde komen:
In het kader van een strafzaak.
Een beroep op onbevoegdheid kan zich voordoen in het kader van
administratief beroep of voor een bestuursrechter.
De kroon kan krachtens art. 268 Gemw altijd een verordening geheel of
gedeeltelijk vernietigen als deze naar zijn oordeel in strijd is met art. 149
Gemw.
In kort geding kan het gevorderd worden dat een bepaling wegens strijd met
art. 149 Gemw buiten werking wordt gesteld.
Het college van B&W is bevoegd om de beslissingen van de raad voor te bereiden en uit te
voeren (art. 160 Gemw). Daarnaast zijn de belangrijkste bevoegdheden het voeren van het
dagelijks bestuur van de gemeente en het voorbereiden en uitvoeren van beslissingen van
de raad.
De verordende bevoegdheid kent ook grenzen:
- Ondergrens: dit beschermt het privédomein van de burger. Er mogen alleen
verordeningen over het algemeen belang gemaakt worden (HR Wilnisser Visser).
Tegenwoordig komt dit minder snel terug omdat de privacyregels in de grondwet
voldoende zijn. Deze grens is overschreden wanneer en voor zover geen enkel
gemeentelijk belang in het geding kan zijn en alleen de privésfeer wordt getroffen.
Week 1
Het democratisch beginsel houdt in dat de bevoegdheidsuitoefening zo dicht mogelijk bij de
burger plaats dient te binden.
Nederland is een gedecentraliseerde eenheidsstaat:
- Decentralisatie: het toekennen of overdragen van bevoegdheden aan organen van
lagere publiekrechtelijke lichamen, die deze bevoegdheden in beginsel zelfstandig
en dus niet ondergeschikt aan het centrale gezag uitoefenen (art. 117 Gemw). Er zijn
twee vormen van decentralisatie.
Territoriale decentralisatie: denk hierbij aan gemeentes en provincies,
die op hun eigen territoir wetgeving verzorgen ter behartiging van de
lokale en provinciale belangen.
Functionele decentralisatie: bevoegdheden tot regeling en bestuur
worden toegekend aan organen van publiekrechtelijke lichamen die op
het gehele grondgebied van het Rijk op een bepaald terrein werkzaam
zijn. Denk hierbij aan de waterschappen.
- Eenheidsstaat: er wordt toezicht op gemeenten uitgeoefend (art. 132 Gw).
Autonomie (art. 108 lid 1 Gemw, art. 124 lid 1 Gw): de bevoegdheid tot regeling en bestuur
inzake de huidhouding van de gemeente wordt aan het gemeentebestuur overgelaten.
Oftewel, het gemeentebestuur mag zelf beslissen wat er gebeurd. Denk hierbij aan de
terreinen openbare orde, sport, toerisme en cultuur. Dit wil niet zeggen dat het
gemeentebestuur volledige beleidsvrijheid heeft, er zijn nog steeds grenzen waar het
gemeentebestuur zich aan moet houden. Denk hierbij aan de wet, geld en het feit dat er in
het algemeen belang gehandeld moet worden. Oftewel: aan de besturen van de lagere
rechtsgemeenschappen de bevoegdheid tot regeling en bestuur van de ‘huishouding’ van
provincie of gemeente wordt overgelaten. De organen van de lagere rechtsgemeenschappen
kunnen zelfstandig regelend en bestuurlijk optreden ter behartiging van de plaatselijke
belangen en behoeften. De gemeenteraad maakt op grond van art. 149 Gemw
verordeningen die hij in het belang van de gemeente nodig oordeelt. Tegenwoordig blijken
ook bepalingen die niet in alle opzichten het gemeentelijk belang raken, veelal door de
beugel te kunnen, zolang sommige toepassingen ervan wel het gemeentelijk belang
betreffen.
Medebewind (art. 108 lid 2 Gemw, art. 124 lid 2 Gw): regeling en bestuur kunnen van het
gemeentebestuur gevorderd worden bij of krachten een andere wet dan de wet ter
verzekering en uitvoering daarvan. Oftewel, het gemeentebestuur moet beslissingen nemen
omdat een hoger orgaan dat wil. Denk hierbij aan de terreinen huisvesting, milieubeheer,
participatie, bouwen en drank- en horeca. Dit wil niet zeggen dat er geen sprake is van
beleidsvrijheid. Op hoger niveau wordt gezegd dat er iets geregeld moet worden, maar er
wordt niet gezegd hoe iets geregeld moet worden. Er is dus ruimte voor het
gemeentebestuur om dit zelf te beslissen. Oftewel, bij of krachtens de wet kunnen regeling
en bestuur worden gevorderd, de lagere overheid wordt tot iets verplicht.
Toelaatbaarheid: welke onderwerpen mogen worden geregeld
Regelingsbereik: in welke omvang
Autonomie en medebewind zijn beide vormen van decentralisatie. De eerste geeft een
algemene bevoegdheid aan de lagere gemeenschappen. De tweede vordert medewerking
van de lagere gemeenschappen.
, In theorie is er bij elke andere wet dan de gemeentewet, sprake van medebewind.
Decentralisatie heeft als groot voordeel dat het voor een efficiënte taakverdeling en een
bestuur dat dicht bij de burger staat zorgt. Daarnaast zorgt het ook voor nadelen,
bijvoorbeeld dat organen van de lagere lichamen regels uitvaardigen en bestuurlijke
besluiten nemen die hogere regelgeving doorkruisen. Dit kan worden voorkomen met
repressief of preventief toezicht:
- Preventief toezicht (art. 132 lid 2 Gw): voordat bepaalde bevoegdheden worden
gebruikt.
- Repressief toezicht (art. 132 lid 4 en 268 Gemw): nadat bepaalde bevoegdheden
zijn gebruikt. Als bepaalde besluiten van de gemeenteraad, burgemeester of college
van B&W in strijd zijn met het openbaar belang, de wet, de goede zeden of de
openbare orde (art. 132 Gw), kan het besluit vernietigd worden (hiervoor moet het
eerst geschorst worden1). Dit heet spontane vernietiging door de Kroon. De regering
kan de bevoegdheid om besluiten te schorsen of te vernietigen op eigen initiatief
uitoefenen. Een belanghebbende kan beroep instellen (art. 281a Gemw) tegen
vernietiging van een gemeentelijk besluit. Hiervoor hoeft niet eerst bezwaar
ingediend te worden.
Inbeslagname (art. 172 lid 3 Gemw): laatste redmiddel van de burgemeester om de
openbare orde te handhaven.
Week 2
De gemeenteraad s telt de verordeningen en het beleid vast. Dit is de regelgevende
bevoegdheid. Daarnaast hebben ze een controlerende bevoegdheid en dienen ze het volk te
vertegenwoordigen (art. 7 Gemw).
- Art. 147 Gemw: legt verschil tussen bestuursorganen
- Art. 147a Gemw: recht van initiatief
- Art. 147b Gemw: recht van amendement (het doen van wijzigingsvoorstellen)
- Art. 149 Gemw: welke soort autonome verordeningen gemaakt mogen worden door
bestuursorganen. Dit kan in vier vormen aan de orde komen:
In het kader van een strafzaak.
Een beroep op onbevoegdheid kan zich voordoen in het kader van
administratief beroep of voor een bestuursrechter.
De kroon kan krachtens art. 268 Gemw altijd een verordening geheel of
gedeeltelijk vernietigen als deze naar zijn oordeel in strijd is met art. 149
Gemw.
In kort geding kan het gevorderd worden dat een bepaling wegens strijd met
art. 149 Gemw buiten werking wordt gesteld.
Het college van B&W is bevoegd om de beslissingen van de raad voor te bereiden en uit te
voeren (art. 160 Gemw). Daarnaast zijn de belangrijkste bevoegdheden het voeren van het
dagelijks bestuur van de gemeente en het voorbereiden en uitvoeren van beslissingen van
de raad.
De verordende bevoegdheid kent ook grenzen:
- Ondergrens: dit beschermt het privédomein van de burger. Er mogen alleen
verordeningen over het algemeen belang gemaakt worden (HR Wilnisser Visser).
Tegenwoordig komt dit minder snel terug omdat de privacyregels in de grondwet
voldoende zijn. Deze grens is overschreden wanneer en voor zover geen enkel
gemeentelijk belang in het geding kan zijn en alleen de privésfeer wordt getroffen.
