Psychodiagnostiek
1. Wat is psychodiagnostiek
Psychodiagnostiek:
= de wetenschap die erop gericht is om op een gefundeerde manier informatie over een persoon en
zijn omgeving te verzamelen, met het oog op het nemen van verantwoorde beslissingen.
1.1. Het verzamelen van informatie over een persoon en zijn
omgeving
In heel wat vragen binnen de hulpverlening waarin met mensen wordt gewerkt, heeft de informatie
die we te weten willen komen betrekking op innerlijke gedragskenmerken.
Vb. iemand die gelukkig is of neerslachtig is.
Dat alles weerspiegelt psychologische eigenschappen.
Vb. stemming, motivatie, intelligentie of capaciteit.
Dergelijke eigenschappen kunnen betrekking hebben op de (sociale) omgeving van een persoon.
Vb. wat de draagkracht is van een gezin.
Zo’n eigenschappen kunnen van voorbijgaande aard zijn of stabiel.
Vb. stabiel: iemands persoonlijkheid en intelligentie.
→ In de psychodiagnostiek worden dat trekken genoemd.
Vb. veranderlijke eigenschappen: gemoedstoestand, motivatie en weerstand.
→ In de psychodiagnostiek worden dat toestanden genoemd.
Of ze nu stabiel of veranderlijk zijn, kenmerkend voor psychologische eigenschappen is dat het vooral
om constructen gaat.
Constructen:
= denkbeelden of gedachteconstructies
= die omvatten een betekenisvol geheel van zowel innerlijke als uiterlijke kenmerken, waarvan we
denken dat ze bij de persoon aanwezig zijn.
Vb. zo is verbale agressie iets wat gekenmerkt wordt door uiterlijke gedragingen in combinatie met
innerlijke eigenschappen.
Constructen slechts hypothetisch.
door de innerlijke dimensie ervan zijn psychologische eigenschappen, zoals agressie, stemmingen,
motivatie zodanig niet rechtstreeks met onze zintuigen.
1
, Toch worden psychologische eigenschappen verondersteld te bestaan, omdat ze ons op een bepaalde
manier toelaten de zichtbare verschillen in het handelen van mensen te duiden. Dat veronderstelde
karakter impliceert 2 zaken:
1. Het is van belang om uitspraken over psychologische eigenschappen steeds heel voorzichtig
of tentatief te formuleren.
2. Één van de grootste uitdagingen in de psychodiagnostiek is de kwestie hoe we die
psychologische eigenschappen toch op een wetenschappelijke verantwoorde manier
meetbaar kunnen maken.
Dat complexe vraagstuk is wat we operationaliseren noemen.
1.2. Gericht op het kunnen nemen van verantwoorde
beslissingen
Psychodiagnostiek is erop gericht om uitspraken te doen op basis waarvan bepaalde beslissingen
kunnen genomen worden.
Vb. het al dan niet rekruteren van een werknemer.
Om tot verantwoord handelen over te gaan, moet het doel van het onderzoek eerst helder worden
omschreven. Dat kan op 4 niveaus:
1. Psychologische eigenschappen kunnen beschreven worden.
2. Er kan een ordening in aangebracht worden.
3. Men kan ze proberen te verklaren.
4. Men kan ze proberen te voorspellen hoe ze in de toekomst zullen evolueren.
1.2.1. Beschrijven
Met beschrijven bedoelen we dat bepaald kenmerk van een persoon of de context waarin hij zich
bevindt – met inbegrip van hoe die allebei kunnen evolueren – gewoon in kaart gebracht.
Vb. diagnostische beschrijving: van zodra Henri zich in een open ruimte begeeft, wordt hij overmand
door paniek.
Elk van zo’n beschrijvingen kan ertoe leiden om beslissingen te nemen.
Vb. Als Isabelle directricesecretaresse is, kan verder onderzocht worden of zij op basis van de
beschreven problemen aangepaste hulpmiddelen nodig heeft, of misschien zelf beter van dienst of
job kan veranderen.
2
1. Wat is psychodiagnostiek
Psychodiagnostiek:
= de wetenschap die erop gericht is om op een gefundeerde manier informatie over een persoon en
zijn omgeving te verzamelen, met het oog op het nemen van verantwoorde beslissingen.
1.1. Het verzamelen van informatie over een persoon en zijn
omgeving
In heel wat vragen binnen de hulpverlening waarin met mensen wordt gewerkt, heeft de informatie
die we te weten willen komen betrekking op innerlijke gedragskenmerken.
Vb. iemand die gelukkig is of neerslachtig is.
Dat alles weerspiegelt psychologische eigenschappen.
Vb. stemming, motivatie, intelligentie of capaciteit.
Dergelijke eigenschappen kunnen betrekking hebben op de (sociale) omgeving van een persoon.
Vb. wat de draagkracht is van een gezin.
Zo’n eigenschappen kunnen van voorbijgaande aard zijn of stabiel.
Vb. stabiel: iemands persoonlijkheid en intelligentie.
→ In de psychodiagnostiek worden dat trekken genoemd.
Vb. veranderlijke eigenschappen: gemoedstoestand, motivatie en weerstand.
→ In de psychodiagnostiek worden dat toestanden genoemd.
Of ze nu stabiel of veranderlijk zijn, kenmerkend voor psychologische eigenschappen is dat het vooral
om constructen gaat.
Constructen:
= denkbeelden of gedachteconstructies
= die omvatten een betekenisvol geheel van zowel innerlijke als uiterlijke kenmerken, waarvan we
denken dat ze bij de persoon aanwezig zijn.
Vb. zo is verbale agressie iets wat gekenmerkt wordt door uiterlijke gedragingen in combinatie met
innerlijke eigenschappen.
Constructen slechts hypothetisch.
door de innerlijke dimensie ervan zijn psychologische eigenschappen, zoals agressie, stemmingen,
motivatie zodanig niet rechtstreeks met onze zintuigen.
1
, Toch worden psychologische eigenschappen verondersteld te bestaan, omdat ze ons op een bepaalde
manier toelaten de zichtbare verschillen in het handelen van mensen te duiden. Dat veronderstelde
karakter impliceert 2 zaken:
1. Het is van belang om uitspraken over psychologische eigenschappen steeds heel voorzichtig
of tentatief te formuleren.
2. Één van de grootste uitdagingen in de psychodiagnostiek is de kwestie hoe we die
psychologische eigenschappen toch op een wetenschappelijke verantwoorde manier
meetbaar kunnen maken.
Dat complexe vraagstuk is wat we operationaliseren noemen.
1.2. Gericht op het kunnen nemen van verantwoorde
beslissingen
Psychodiagnostiek is erop gericht om uitspraken te doen op basis waarvan bepaalde beslissingen
kunnen genomen worden.
Vb. het al dan niet rekruteren van een werknemer.
Om tot verantwoord handelen over te gaan, moet het doel van het onderzoek eerst helder worden
omschreven. Dat kan op 4 niveaus:
1. Psychologische eigenschappen kunnen beschreven worden.
2. Er kan een ordening in aangebracht worden.
3. Men kan ze proberen te verklaren.
4. Men kan ze proberen te voorspellen hoe ze in de toekomst zullen evolueren.
1.2.1. Beschrijven
Met beschrijven bedoelen we dat bepaald kenmerk van een persoon of de context waarin hij zich
bevindt – met inbegrip van hoe die allebei kunnen evolueren – gewoon in kaart gebracht.
Vb. diagnostische beschrijving: van zodra Henri zich in een open ruimte begeeft, wordt hij overmand
door paniek.
Elk van zo’n beschrijvingen kan ertoe leiden om beslissingen te nemen.
Vb. Als Isabelle directricesecretaresse is, kan verder onderzocht worden of zij op basis van de
beschreven problemen aangepaste hulpmiddelen nodig heeft, of misschien zelf beter van dienst of
job kan veranderen.
2
