De medisch gecompromitteerde patiënt Jaar: 2 Periode: 2
Fysiologie: 1 Spijsverteringsstelsel
* Medische anamnese: - Hebt u een leverziekte? Zo ja; langer dan 6mnd? Hebt u daarvoor een dieet of medicijnen?
- Hebt u een chronische maag-darmziekte? Zo ja; welke? Bent u door deze ziekte >5kg afgevallen? Hebt u langer dan
6 mnd diarree, ook ’s nachts? Gebruikt u hiervoor medicijnen?
Spijsverteringskanaal:
- Cavum oris
- Pharynx
- Oesophagus
- Ventriculus / gaster
- Intestinum tenue
- Intestinum carssum
- Rectum
* Ondersteunende organen (in verbinding met spijsvertingskanaal):
- Speekselklieren
- Pancreas (= alvleesklier)
- Hepar (= lever)
- Vesica fellea (= galblaas)
* Wand spijsverteringskanaal:
* Algemene bouw:
- Mucosa (= slijmvlies) = epitheellaag met slijm producerende cellen, kliercellen en afvoerbuizen van klieren.
● Slijm = glijmiddel voor voedseltransport + bescherming wand tegen spijsverteringssappen.
- Lamina propria mucosae = laagje bindweefsel.
- Muscularis mucosae = dun laagje glad spierweefsel (ondersteunen afgifte klierproducten).
- Submucosa = dikke bindweefsellaag met bloedvaten, lymfevaten, lymfatisch weefsel, zenuwen, grotere klieren.
- Muscularis = spierlaag peristaltiek; golfbeweging darmwand voor verplaatsing voedsel.
o Kringspieren (circulaire spierlaag): dichtknijpen lumen.
o Lengtespieren (longitudinale spierlaag): inkorten darm.
- Serosa = viscerale blad van buikvlies.
● Mondholte = cavum oris. Start voedselvertering.
* Structuren betrokken bij voedselbewerking:
- Tong.
- Kauwspieren.
- Gebit.
- Speekselklieren speeksel = kleurloos, helder vocht; bevat water, slijm en
amylase (enzym) (speekselamylase = ptyaline).
o Sereus speeksel (waterig) = droog, scherp, bitter, zoet of zuur voedsel.
o Muceus / mucineus speeksel (slijmerig) = taai en hard voedsel
makkelijker doorslikken.
o Verdunt gekauwd voedsel + maakt slijmerig + lost gedeeltelijk op in water.
o Reinigende functie.
* Slikken:
- Willekeurige fase sluiten mond, voedsel met tong naar achteren schuiven.
- Onwillekeurige fase als voedsel de farynxbogen en keelwand raakt → slikreflex:
o Sluitspier slokdarm ontspant slokdarm open.
o Huig naar boven afsluiten neusholte.
o Epiglottis (strotklepje) kantelt + glottis beweegt omhoog afsluiten luchtpijp.
1
, - - Verslikke
n : voedsel in strottenhoofd
of luchtpijp hoestreflex.
* De slikbeweging:
1. De spijsbrij wordt door de tong naar achteren geschoven; de huig wijkt naar achteren.
2. De spijsbrij komt in de keelholte en duw het strottenklepje omlaag. De huig sluit de neusholte af.
3. De keelholte wordt dichtgeknepen, het strottenhoofd komt omhoog. De luchtpijp wordt door het strottenklepje
afgesloten, de spijsbrij wordt in de slokdarm geperst.
● Keelholte (= pharynx) = buisvormige ruimte vanaf de neusholte tot het strottenhoofd en slokdarm.
- Nasopharynx = neus-keelhote.
- Oropharynx = mond-keelholte.
- Laryngopharynx / hypoparynx = strottenhoofd-keelholte.
* Wand keelholte:
- Niet-verhoornend meerlagig plaveisepitheel.
- Dwarsgestreepte spieren - Horizontaal: dichtknijpen keelholte.
- Verticaal: opwaartse beweging strottenhoofd.
● Slokdarm (= oesophagus) = transport voedsel van keelholte naar maag.
- Transport door peristaltiek.
- Vertering zetmeel en glycogeen door ingeslikte ptyaline.
- 3 vernauwingen: 1. Achter strottenhoofd bovenste slokdarmsfincter (sluitspier).
2. Bij splitsing luchtpijp.
3. Doorgang door diafragma gastro-oesofageale sfincter.
- Wand: - Meerlagig niet-verhoornend plaveiselepitheel.
- Slijmafgifte.
- Goed ontwikkelde kring- en lengtespieren.
● Maag (= ventriculus)
- Cardia
- Fundus
- Corpus
- Antrum
- Sfincter pylori / pylorus (= maagportier)
- Curvatura minor (= binnenbocht) = maagstraat.
o Minder geplooid
o Langsstromen vloeistof.
- Curvature major (= buitenbocht).
* Kenmerken maag:
- Eenlagig cilindrisch epitheel.
2
, - Bij lege maag zeer sterk geplooid plooiing neemt af bij vulling.
- Crypten = klierbuizen produceren maagsap.
o Halscellen = slijm.
o Wandcellen (partiële cellen) = zoutzuur en intrinsic factor.
o Hoofdcellen = pepsinogeen.
- 3 spierlagen:
o Schuin verlopende spierlaag.
o Circulaire spierlaag.
o Longitudinale spierlaag.
* Maagsap:
- Per dag: 1 – 3 liter.
- Samenstelling:
o Water
o Pepsine: proteinase.
Geproduceerd als pesinogeen (niet actieve
voorloper) door hoofdcellen.
Omzetting naar pepsine door HCl in
maaglumen.
+ terugkoppeling: pepsine zet ook
pepsinogeen.
- Zoutzuur (HCl): sterk zuur.
o Omzetting pesinogeen in pepsine.
o Verlaagt zuurgraagd optimale werking pepsine.
o Oplossen kalk- en collageenhoudende voedseldeeltjes.
o Ontsmettende werking Vernietigt veel micro-org.
- Samenstelling:
o Intrinsieke factor:
Nodig voor transport vitamine B12 naar bloed.
Vormt complex IF-B12-complex dat wordt geresorbeerd.
o Slijm:
Vormt beschermende laag (1 – 2 mm dik).
Ondoordringbaar voor pepsine en zoutzuur.
Voorkomt schuren voedsel langs maagwand.
* Maagsapsecretie:
* Slijmproductie:
- Vrij constant.
- Iets verhoogd door mechanische prikkels.
* Regulatie maagsapsecretie:
- Mechanische prikkeling.
- Neurale regulatie reflectorisch.
o Parasympatisch: acticatie maagsapafscheiding.
o Sympatisch: remming maagsapafscheiding.
- Hormonale regulatie bij contact voedsel met maagwand.
o Productie gastrine (hormoon) door antrum cellen stimuleert maagsapklieren tot extra productie.
* Zuursecretie:
- Transport chloride ionen en kalium ionen vanuit de cel naar buiten ( lumen maag).
- Protonpomp pompt H-ionen de cel uit en meet Ka-ionen op.
Netto resultaat: secretie HCl.
- Gastrine stimuleerd afgifte histamine Stimuleert zuurproductie.
3
, * Voedselbewerking maag:
- Peristaltische bewegingen maag:
o Kneden en mengen maaginhoud en maagsap.
o pH daalt naar 1,5.
Koolhydraatvertering.
Eiwitvertering.
o Chymus = dunne spijsbrij.
Bevat gedeeltelijk afgebroken koolhydraten en eiwitten, vetten zijn intact.
- Maagledinging: portie chymus door pylorus.
o Reflectorische sluiting pylorus (openen – sluiten pylorus pH afhankelijk).
o Productie prosecretine door darmwand.
Omzetting naar secretine door HCl.
Stimuleerd secretie natriumbicarbonaar (NaHCO3) neutraliseert
zure chymus
(NaHCO3 + HCl Na+ + Cl- + H2O + CO2).
- Opening pylorus wanneer pH chymus in dunne darm ≈ 8.
- Resorptie: - Nauwelijks resorptie in maag.
- Enkele vet oplosbare stoffen (alcohol en bepaalde medicijnen).
* Voedselbewerking dunne darm:
- Eindcertering chymus.
- Opname voedingstoffen in bloed.
- Opname voedingsstoffen in bloed.
- Duodenum (twaalfvingerige darm) 20 – 25 m.
- Jejunum (nuchtere darm) 2,5 m.
- Ileum (kronkeldarm) 3,5 m.
* Vena portae (poortader) voert bloed van dunne
darm naar lever.
Duodenum (12 vingerige darm):
- Ampulla duodeni (5) verwijding duodenum.
- Papil van Vater - Bultje met uitmonding alvleesklierbuis
(ductus pancreaticus) en galbuis (ductus choledechus).
- Bevat sluitspier (sphincter Oddii) opent als chymus in duodenum zit.
1. Darmhilus met bloed- en lymfevaten 9. Mucosa
2. Darmlumen
3. Darmhilus
4. Serosa
5. Longitudinale spieren
6. Circulaire spieren
7. Submucosa
8. Muscularis mucosae
4
Fysiologie: 1 Spijsverteringsstelsel
* Medische anamnese: - Hebt u een leverziekte? Zo ja; langer dan 6mnd? Hebt u daarvoor een dieet of medicijnen?
- Hebt u een chronische maag-darmziekte? Zo ja; welke? Bent u door deze ziekte >5kg afgevallen? Hebt u langer dan
6 mnd diarree, ook ’s nachts? Gebruikt u hiervoor medicijnen?
Spijsverteringskanaal:
- Cavum oris
- Pharynx
- Oesophagus
- Ventriculus / gaster
- Intestinum tenue
- Intestinum carssum
- Rectum
* Ondersteunende organen (in verbinding met spijsvertingskanaal):
- Speekselklieren
- Pancreas (= alvleesklier)
- Hepar (= lever)
- Vesica fellea (= galblaas)
* Wand spijsverteringskanaal:
* Algemene bouw:
- Mucosa (= slijmvlies) = epitheellaag met slijm producerende cellen, kliercellen en afvoerbuizen van klieren.
● Slijm = glijmiddel voor voedseltransport + bescherming wand tegen spijsverteringssappen.
- Lamina propria mucosae = laagje bindweefsel.
- Muscularis mucosae = dun laagje glad spierweefsel (ondersteunen afgifte klierproducten).
- Submucosa = dikke bindweefsellaag met bloedvaten, lymfevaten, lymfatisch weefsel, zenuwen, grotere klieren.
- Muscularis = spierlaag peristaltiek; golfbeweging darmwand voor verplaatsing voedsel.
o Kringspieren (circulaire spierlaag): dichtknijpen lumen.
o Lengtespieren (longitudinale spierlaag): inkorten darm.
- Serosa = viscerale blad van buikvlies.
● Mondholte = cavum oris. Start voedselvertering.
* Structuren betrokken bij voedselbewerking:
- Tong.
- Kauwspieren.
- Gebit.
- Speekselklieren speeksel = kleurloos, helder vocht; bevat water, slijm en
amylase (enzym) (speekselamylase = ptyaline).
o Sereus speeksel (waterig) = droog, scherp, bitter, zoet of zuur voedsel.
o Muceus / mucineus speeksel (slijmerig) = taai en hard voedsel
makkelijker doorslikken.
o Verdunt gekauwd voedsel + maakt slijmerig + lost gedeeltelijk op in water.
o Reinigende functie.
* Slikken:
- Willekeurige fase sluiten mond, voedsel met tong naar achteren schuiven.
- Onwillekeurige fase als voedsel de farynxbogen en keelwand raakt → slikreflex:
o Sluitspier slokdarm ontspant slokdarm open.
o Huig naar boven afsluiten neusholte.
o Epiglottis (strotklepje) kantelt + glottis beweegt omhoog afsluiten luchtpijp.
1
, - - Verslikke
n : voedsel in strottenhoofd
of luchtpijp hoestreflex.
* De slikbeweging:
1. De spijsbrij wordt door de tong naar achteren geschoven; de huig wijkt naar achteren.
2. De spijsbrij komt in de keelholte en duw het strottenklepje omlaag. De huig sluit de neusholte af.
3. De keelholte wordt dichtgeknepen, het strottenhoofd komt omhoog. De luchtpijp wordt door het strottenklepje
afgesloten, de spijsbrij wordt in de slokdarm geperst.
● Keelholte (= pharynx) = buisvormige ruimte vanaf de neusholte tot het strottenhoofd en slokdarm.
- Nasopharynx = neus-keelhote.
- Oropharynx = mond-keelholte.
- Laryngopharynx / hypoparynx = strottenhoofd-keelholte.
* Wand keelholte:
- Niet-verhoornend meerlagig plaveisepitheel.
- Dwarsgestreepte spieren - Horizontaal: dichtknijpen keelholte.
- Verticaal: opwaartse beweging strottenhoofd.
● Slokdarm (= oesophagus) = transport voedsel van keelholte naar maag.
- Transport door peristaltiek.
- Vertering zetmeel en glycogeen door ingeslikte ptyaline.
- 3 vernauwingen: 1. Achter strottenhoofd bovenste slokdarmsfincter (sluitspier).
2. Bij splitsing luchtpijp.
3. Doorgang door diafragma gastro-oesofageale sfincter.
- Wand: - Meerlagig niet-verhoornend plaveiselepitheel.
- Slijmafgifte.
- Goed ontwikkelde kring- en lengtespieren.
● Maag (= ventriculus)
- Cardia
- Fundus
- Corpus
- Antrum
- Sfincter pylori / pylorus (= maagportier)
- Curvatura minor (= binnenbocht) = maagstraat.
o Minder geplooid
o Langsstromen vloeistof.
- Curvature major (= buitenbocht).
* Kenmerken maag:
- Eenlagig cilindrisch epitheel.
2
, - Bij lege maag zeer sterk geplooid plooiing neemt af bij vulling.
- Crypten = klierbuizen produceren maagsap.
o Halscellen = slijm.
o Wandcellen (partiële cellen) = zoutzuur en intrinsic factor.
o Hoofdcellen = pepsinogeen.
- 3 spierlagen:
o Schuin verlopende spierlaag.
o Circulaire spierlaag.
o Longitudinale spierlaag.
* Maagsap:
- Per dag: 1 – 3 liter.
- Samenstelling:
o Water
o Pepsine: proteinase.
Geproduceerd als pesinogeen (niet actieve
voorloper) door hoofdcellen.
Omzetting naar pepsine door HCl in
maaglumen.
+ terugkoppeling: pepsine zet ook
pepsinogeen.
- Zoutzuur (HCl): sterk zuur.
o Omzetting pesinogeen in pepsine.
o Verlaagt zuurgraagd optimale werking pepsine.
o Oplossen kalk- en collageenhoudende voedseldeeltjes.
o Ontsmettende werking Vernietigt veel micro-org.
- Samenstelling:
o Intrinsieke factor:
Nodig voor transport vitamine B12 naar bloed.
Vormt complex IF-B12-complex dat wordt geresorbeerd.
o Slijm:
Vormt beschermende laag (1 – 2 mm dik).
Ondoordringbaar voor pepsine en zoutzuur.
Voorkomt schuren voedsel langs maagwand.
* Maagsapsecretie:
* Slijmproductie:
- Vrij constant.
- Iets verhoogd door mechanische prikkels.
* Regulatie maagsapsecretie:
- Mechanische prikkeling.
- Neurale regulatie reflectorisch.
o Parasympatisch: acticatie maagsapafscheiding.
o Sympatisch: remming maagsapafscheiding.
- Hormonale regulatie bij contact voedsel met maagwand.
o Productie gastrine (hormoon) door antrum cellen stimuleert maagsapklieren tot extra productie.
* Zuursecretie:
- Transport chloride ionen en kalium ionen vanuit de cel naar buiten ( lumen maag).
- Protonpomp pompt H-ionen de cel uit en meet Ka-ionen op.
Netto resultaat: secretie HCl.
- Gastrine stimuleerd afgifte histamine Stimuleert zuurproductie.
3
, * Voedselbewerking maag:
- Peristaltische bewegingen maag:
o Kneden en mengen maaginhoud en maagsap.
o pH daalt naar 1,5.
Koolhydraatvertering.
Eiwitvertering.
o Chymus = dunne spijsbrij.
Bevat gedeeltelijk afgebroken koolhydraten en eiwitten, vetten zijn intact.
- Maagledinging: portie chymus door pylorus.
o Reflectorische sluiting pylorus (openen – sluiten pylorus pH afhankelijk).
o Productie prosecretine door darmwand.
Omzetting naar secretine door HCl.
Stimuleerd secretie natriumbicarbonaar (NaHCO3) neutraliseert
zure chymus
(NaHCO3 + HCl Na+ + Cl- + H2O + CO2).
- Opening pylorus wanneer pH chymus in dunne darm ≈ 8.
- Resorptie: - Nauwelijks resorptie in maag.
- Enkele vet oplosbare stoffen (alcohol en bepaalde medicijnen).
* Voedselbewerking dunne darm:
- Eindcertering chymus.
- Opname voedingstoffen in bloed.
- Opname voedingsstoffen in bloed.
- Duodenum (twaalfvingerige darm) 20 – 25 m.
- Jejunum (nuchtere darm) 2,5 m.
- Ileum (kronkeldarm) 3,5 m.
* Vena portae (poortader) voert bloed van dunne
darm naar lever.
Duodenum (12 vingerige darm):
- Ampulla duodeni (5) verwijding duodenum.
- Papil van Vater - Bultje met uitmonding alvleesklierbuis
(ductus pancreaticus) en galbuis (ductus choledechus).
- Bevat sluitspier (sphincter Oddii) opent als chymus in duodenum zit.
1. Darmhilus met bloed- en lymfevaten 9. Mucosa
2. Darmlumen
3. Darmhilus
4. Serosa
5. Longitudinale spieren
6. Circulaire spieren
7. Submucosa
8. Muscularis mucosae
4
