PCM
Eff ecti ef mondeling communiceren in drie stappen & Juridische adviesvaardigheden
Mandy Soplantila
Jaar 1 | HANZE HOGESCHOOL GRONINGEN
,Inhoudsopgave
Effectief mondeling communiceren in drie stappen........................................................................................2
Hoofdstuk 1..........................................................................................................................................................2
§1.1 Communicatie en persoonlijke ontwikkeling...........................................................................................2
§1.2 Levenservaring en communicatie............................................................................................................2
§1.3 Denkkader................................................................................................................................................2
§1.4 Verbale en non-verbale communicatie....................................................................................................3
Hoofdstuk 2..........................................................................................................................................................4
§2.1 De keuze voor een communicatiestijl......................................................................................................4
§2.2 Inzicht in communicatiestijlen.................................................................................................................4
Hoofdstuk 3..........................................................................................................................................................9
§3.1 Vicieuze cirkel...........................................................................................................................................9
§3.2 Methode ‘de draaiende cirkel................................................................................................................10
§3.3 Anticiperen.............................................................................................................................................11
Hoofdstuk 4........................................................................................................................................................12
§4.1 Luisteren................................................................................................................................................12
§4.2 Vragen stellen: open en gesloten vragen..............................................................................................13
§4.3 Concretiseren.........................................................................................................................................14
§4.4 Vormen van samenvatten......................................................................................................................15
Hoofdstuk 5........................................................................................................................................................17
§5.1 Gespreksfasen........................................................................................................................................17
§5.2 Slechtnieuwsgesprek.............................................................................................................................20
Hoofdstuk 6........................................................................................................................................................22
§6.1 Schriftelijke voorbereiding op een presentatie.....................................................................................22
§6.2 De spreker en de wisselwerking met het publiek..................................................................................23
§6.3 Presenteren en communicatiestijl.........................................................................................................24
Juridische adviesvaardigheden..................................................................................................................... 26
Hoofdstuk 1........................................................................................................................................................26
§1.1 Basismodel communicatie.....................................................................................................................26
§1.2 Adviesvaardigheden...............................................................................................................................29
Hoofdstuk 2........................................................................................................................................................33
§2.1 De intake als basis..................................................................................................................................33
§2.2 Vorm van intake.....................................................................................................................................37
1
,Effectief mondeling communiceren in drie stappen
Mr. Drs. H.E. Frieser
Hoofdstuk 1
Communicatie en achtergronden
§1.1 Communicatie en persoonlijke ontwikkeling
Communiceren is een belangrijke voorwaarde om te kunnen leven en je te ontwikkelen. Kinderen
hebben kennelijk instinctief door dat vragen stellen, gevoel verwoorden en het geven van een mening
reacties ontlokken aan de omgeving. Deze reacties bevatten informatie waarmee tot ontwikkeling en
zelfstandigheid gekomen kan worden. Cognitieve en emotionele ontwikkeling van mensen is dus
afhankelijk van de communicatie met andere mensen.
Emotionele ontwikkeling is net zo belangrijk, omdat mensen goed beschouwd doorlopend gevoelens
beleven die van invloed zijn op hun prestaties. Het gevoelsleven kan niet worden stopgezet. Een goed
gesprek geeft input en kan leiden tot een gevoel van opluchting en inspiratie.
Veel mensen proberen de emotionele druk te verminderen door middel van ontspanning, vb een
borrel te veel drinken, roken, tv kijken, veel slapen, enz. Zodra de ontspanning voorbij is, loopt de
emotionele druk weer op, omdat het leven met al zijn emoties weer aandient.
§1.2 Levenservaring en communicatie
Goed om stil te staan bij de vraag welke oorzaken zijn aan te wijzen waarom volwassenen tijdens
overlegsituaties en conflicten vaak moeite hebben om hun emoties te uiten of een mening te
verwoorden. Antwoorden zijn te vinden in het levensverhaal van elk mens.
Reactie vanuit de omgeving cruciaal voor je persoonlijke ontwikkeling. Dit omdat deze reactie
informatie bevat waarmee je kennis en vaardigheden op kunt bouwen.
Naast constructieve reacties incasseert iedereen ook negatieve reacties. Dit kunnen ernstige
kwetsingen zijn, maar ook minder ernstige kwetsingen kunnen vanwege hun regelmaat de nodige
impact hebben. Vb.; ruzie met broers en zussen, klasgenoten.
! Hoeft bij kwetsingen niet per se te gaan over negatieve of extreme situaties.
Beschermingsconstructie
Kinderen gaan zichzelf beschermen tegen kwetsingen. Bijvoorbeeld door veel te praten, of juist
verlegen worden. Deze constructie heeft echter ook nadelen. Door de constructies komen mensen
minder snel tot een persoonlijk gesprek, met als gevolg dat gevoelens worden opgepot. Roepen ook
de nodige irritaties op als deze worden toegepast op mensen die daartoe geen aanleiding geven.
Belang kennis over invloed van opvoeding op de ontwikkeling van je communicatiestijl;
1. Beter in staat valkuilen te minimaliseren als je weet hoe deze zijn ontstaan
2. Besef dat elke communicatiestijl gebaseerd is op een uniek levensverhaal tot flexibiliteit, wat
nodig is om effectief te kunnen communiceren.
§1.3 Denkkader
Op basis van opvoeding en levenservaring heeft ieder mens een denkkader ontwikkeld. Gaan ervan
uit dat de ander net zo denkt, vaak niet het geval. Op basis van de ander zijn levensverhaal denkt,
praat en luistert diegene anders. Kan leiden tot inspiratie, maar ook teleurstelling.
2
, §1.4 Verbale en non-verbale communicatie
Communiceren wordt uitgegaan van twee gespreksstromen, namelijk de woordenstroom en een
gevoelensstroom.
Woordenstroom is de technische kant waarbij de overdracht van woorden en inhoud centraal staat.
De gevoelsstroom is de gespreksstroom waarbij de overdracht van emoties centraal staat.
Woorden kunnen we zien als een vervoersmiddel van emoties.
De gevoelsstroom is vaak bepalend voor het verloop van het gesprek.
Non-verbale communicatie
Emoties worden geuit door middel van non-verbaal gedrag. Dit boek gaat uit van het idee dat
lichaamstaal wordt aangestuurd door emoties. -> lichaamstaal kan aanwijzingen geven over hoe
iemand zich voelt.
Manier van lopen
Iedereen loopt op zijn eigen manier. Iemand die zich zorgen maakt loopt op een rustige, bedaarde
manier. Heeft zijn energie nodig om na te denken en zal dus niet met snelle bewegingen willen
voortbewegen.
Manier van zitten
Een dergelijke houding kan voor een professionele gesprekspartner aanleiding zijn om het gesprek op
een ontspannen manier op te bouwen. Te gespannen mensen communiceren minder effectief, omdat
zij zich vanwege de spanning minder kunnen concentreren op de inhoud.
Armbewegingen
Tijdens een gesprek kunnen mensen de armen voor de borst hebben gevouwen. Conclusie dat deze
houding geslotenheid uitstraalt kan enigszins worden genuanceerd door het achterliggende motief te
bespreken. Doen mensen ook vaak als ze zich moeten beschermen.
Het instabiele gevoel dat gepaard gaat met een spanningsvol gesprek, wordt instinctief
gecompenseerd door gedragingen die gericht zijn op ordening en rust.
Gezichtsuitdrukkingen
Van kinds af aan letten mensen op gezichtsuitdrukkingen van anderen. Fronsen van wenkbrauwen
kan duiden op zorgen, concentratie of irritatie. Afgemeten mond kan erop duiden dat iemand boos is
of ergens niet over wil praten.
Kleding en kleuren
De gemiddelde persoon reageert rustig op gematigde kleuren. Achtergrond waar een spreker voor
stat tijdens een presentatie bestaat daarom meestal uit een dergelijke kleur, vaak blauwtint. Veel
professionals zijn zich bewust van kleuren en houden hier rekening mee door gedekte kleuren te
dragen.
3
Eff ecti ef mondeling communiceren in drie stappen & Juridische adviesvaardigheden
Mandy Soplantila
Jaar 1 | HANZE HOGESCHOOL GRONINGEN
,Inhoudsopgave
Effectief mondeling communiceren in drie stappen........................................................................................2
Hoofdstuk 1..........................................................................................................................................................2
§1.1 Communicatie en persoonlijke ontwikkeling...........................................................................................2
§1.2 Levenservaring en communicatie............................................................................................................2
§1.3 Denkkader................................................................................................................................................2
§1.4 Verbale en non-verbale communicatie....................................................................................................3
Hoofdstuk 2..........................................................................................................................................................4
§2.1 De keuze voor een communicatiestijl......................................................................................................4
§2.2 Inzicht in communicatiestijlen.................................................................................................................4
Hoofdstuk 3..........................................................................................................................................................9
§3.1 Vicieuze cirkel...........................................................................................................................................9
§3.2 Methode ‘de draaiende cirkel................................................................................................................10
§3.3 Anticiperen.............................................................................................................................................11
Hoofdstuk 4........................................................................................................................................................12
§4.1 Luisteren................................................................................................................................................12
§4.2 Vragen stellen: open en gesloten vragen..............................................................................................13
§4.3 Concretiseren.........................................................................................................................................14
§4.4 Vormen van samenvatten......................................................................................................................15
Hoofdstuk 5........................................................................................................................................................17
§5.1 Gespreksfasen........................................................................................................................................17
§5.2 Slechtnieuwsgesprek.............................................................................................................................20
Hoofdstuk 6........................................................................................................................................................22
§6.1 Schriftelijke voorbereiding op een presentatie.....................................................................................22
§6.2 De spreker en de wisselwerking met het publiek..................................................................................23
§6.3 Presenteren en communicatiestijl.........................................................................................................24
Juridische adviesvaardigheden..................................................................................................................... 26
Hoofdstuk 1........................................................................................................................................................26
§1.1 Basismodel communicatie.....................................................................................................................26
§1.2 Adviesvaardigheden...............................................................................................................................29
Hoofdstuk 2........................................................................................................................................................33
§2.1 De intake als basis..................................................................................................................................33
§2.2 Vorm van intake.....................................................................................................................................37
1
,Effectief mondeling communiceren in drie stappen
Mr. Drs. H.E. Frieser
Hoofdstuk 1
Communicatie en achtergronden
§1.1 Communicatie en persoonlijke ontwikkeling
Communiceren is een belangrijke voorwaarde om te kunnen leven en je te ontwikkelen. Kinderen
hebben kennelijk instinctief door dat vragen stellen, gevoel verwoorden en het geven van een mening
reacties ontlokken aan de omgeving. Deze reacties bevatten informatie waarmee tot ontwikkeling en
zelfstandigheid gekomen kan worden. Cognitieve en emotionele ontwikkeling van mensen is dus
afhankelijk van de communicatie met andere mensen.
Emotionele ontwikkeling is net zo belangrijk, omdat mensen goed beschouwd doorlopend gevoelens
beleven die van invloed zijn op hun prestaties. Het gevoelsleven kan niet worden stopgezet. Een goed
gesprek geeft input en kan leiden tot een gevoel van opluchting en inspiratie.
Veel mensen proberen de emotionele druk te verminderen door middel van ontspanning, vb een
borrel te veel drinken, roken, tv kijken, veel slapen, enz. Zodra de ontspanning voorbij is, loopt de
emotionele druk weer op, omdat het leven met al zijn emoties weer aandient.
§1.2 Levenservaring en communicatie
Goed om stil te staan bij de vraag welke oorzaken zijn aan te wijzen waarom volwassenen tijdens
overlegsituaties en conflicten vaak moeite hebben om hun emoties te uiten of een mening te
verwoorden. Antwoorden zijn te vinden in het levensverhaal van elk mens.
Reactie vanuit de omgeving cruciaal voor je persoonlijke ontwikkeling. Dit omdat deze reactie
informatie bevat waarmee je kennis en vaardigheden op kunt bouwen.
Naast constructieve reacties incasseert iedereen ook negatieve reacties. Dit kunnen ernstige
kwetsingen zijn, maar ook minder ernstige kwetsingen kunnen vanwege hun regelmaat de nodige
impact hebben. Vb.; ruzie met broers en zussen, klasgenoten.
! Hoeft bij kwetsingen niet per se te gaan over negatieve of extreme situaties.
Beschermingsconstructie
Kinderen gaan zichzelf beschermen tegen kwetsingen. Bijvoorbeeld door veel te praten, of juist
verlegen worden. Deze constructie heeft echter ook nadelen. Door de constructies komen mensen
minder snel tot een persoonlijk gesprek, met als gevolg dat gevoelens worden opgepot. Roepen ook
de nodige irritaties op als deze worden toegepast op mensen die daartoe geen aanleiding geven.
Belang kennis over invloed van opvoeding op de ontwikkeling van je communicatiestijl;
1. Beter in staat valkuilen te minimaliseren als je weet hoe deze zijn ontstaan
2. Besef dat elke communicatiestijl gebaseerd is op een uniek levensverhaal tot flexibiliteit, wat
nodig is om effectief te kunnen communiceren.
§1.3 Denkkader
Op basis van opvoeding en levenservaring heeft ieder mens een denkkader ontwikkeld. Gaan ervan
uit dat de ander net zo denkt, vaak niet het geval. Op basis van de ander zijn levensverhaal denkt,
praat en luistert diegene anders. Kan leiden tot inspiratie, maar ook teleurstelling.
2
, §1.4 Verbale en non-verbale communicatie
Communiceren wordt uitgegaan van twee gespreksstromen, namelijk de woordenstroom en een
gevoelensstroom.
Woordenstroom is de technische kant waarbij de overdracht van woorden en inhoud centraal staat.
De gevoelsstroom is de gespreksstroom waarbij de overdracht van emoties centraal staat.
Woorden kunnen we zien als een vervoersmiddel van emoties.
De gevoelsstroom is vaak bepalend voor het verloop van het gesprek.
Non-verbale communicatie
Emoties worden geuit door middel van non-verbaal gedrag. Dit boek gaat uit van het idee dat
lichaamstaal wordt aangestuurd door emoties. -> lichaamstaal kan aanwijzingen geven over hoe
iemand zich voelt.
Manier van lopen
Iedereen loopt op zijn eigen manier. Iemand die zich zorgen maakt loopt op een rustige, bedaarde
manier. Heeft zijn energie nodig om na te denken en zal dus niet met snelle bewegingen willen
voortbewegen.
Manier van zitten
Een dergelijke houding kan voor een professionele gesprekspartner aanleiding zijn om het gesprek op
een ontspannen manier op te bouwen. Te gespannen mensen communiceren minder effectief, omdat
zij zich vanwege de spanning minder kunnen concentreren op de inhoud.
Armbewegingen
Tijdens een gesprek kunnen mensen de armen voor de borst hebben gevouwen. Conclusie dat deze
houding geslotenheid uitstraalt kan enigszins worden genuanceerd door het achterliggende motief te
bespreken. Doen mensen ook vaak als ze zich moeten beschermen.
Het instabiele gevoel dat gepaard gaat met een spanningsvol gesprek, wordt instinctief
gecompenseerd door gedragingen die gericht zijn op ordening en rust.
Gezichtsuitdrukkingen
Van kinds af aan letten mensen op gezichtsuitdrukkingen van anderen. Fronsen van wenkbrauwen
kan duiden op zorgen, concentratie of irritatie. Afgemeten mond kan erop duiden dat iemand boos is
of ergens niet over wil praten.
Kleding en kleuren
De gemiddelde persoon reageert rustig op gematigde kleuren. Achtergrond waar een spreker voor
stat tijdens een presentatie bestaat daarom meestal uit een dergelijke kleur, vaak blauwtint. Veel
professionals zijn zich bewust van kleuren en houden hier rekening mee door gedekte kleuren te
dragen.
3
