Deel 1
1. Meerkeuzevragen
Hoe oud is het heelal?
13.75 miljard jaar
Hoe oud is ons zonnestelsel en de aarde?
4.5 miljard jaar
Wanneer ontstonden de eerste mensachtigen?
2.5 miljoen jaar geleden
Wanneer ontstond Homo sapiens of de moderne mens?
300.000 jaar geleden
Wanneer migreerde de mens uit Afrika?
70 000j geleden
Sinds wanneer maken mensen gereedschap?
2.5 miljoen jaar geleden (ontstaan mens)
Wat is het belangrijkste verschil tussen mensen en dieren?
Dieren zijn vormgevers, maar doen niet aan cultuur. + taalbeheersing?
Wanneer kunnen de cultuurgeschiedenis laten beginnen?
30 000 vc Chauvet
De ‘Venus van Willendorf’ is één van de oudste voorbeelden van beeldhouwkunst dat we
kennen. Hoe oud?
23.000 v.c (25.022 jaar oud)
Wat beeldt de ‘Venus van Willendorf’ af?
Een zwangere vrouw; vruchtbaarheidssymbool
Waar, wanneer en door wie werd het beeldje ‘de minnaars van Ain Sakhri’ gemaakt?
gevonden in een grot nabij Betlehem, 9000 vc gemaakt, 11000 jaar oud, gemaakt door Natufiërs
(= eerste volk dat niet langer alleen plukte en jaagde oom te kunnen eten, maar een vroege vorm
van landbouw ontwikkelde & geiten en schapen ging hoeden)
Vanaf wanneer gingen mensen op een vaste plaats wonen? En waarom?
Vanaf 7500 v.c
voor praktische redenen maar ook voor culturele, religieuze redenen
→ om aan landbouw te doen moet je in de buurt blijven van je moestuin en je vee.
Wat is er bijzonder aan Çatalhöyük?
Het is de grootste en meest ontwikkelde nederzetting uit de late steentijd die gevonden is. De site
is redelijk goed bewaard gebleven.
Grootste oudste woonplek, geen straten en wel arbeidsindeling.
Çatalhöyük is een jongere nederzetting zonder straten. (Deuren zijn op het dak).
→ markeert de overgang van een nederzetting naar een stad
→ Misschien leert Çatalhöyük dat mensen niet alleen op een vaste plaats gingen wonen omdat ze
landbouwers en veetelers werden. Archeologen ontdekten dat de bewoners van Çatalhöyük nog
niet helemaal bekwaam waren in het onderhouden van een moestuin of het
domesticeren van dieren. Ze bleven jagen en rondtrekken om voedsel te verzamelen.
Toch keerden ze telkens terug naar hun nederzetting. Waarom toch? Recent denken archeologen
dat het niet alleen om praktische redenen ging (in de buurt van je moestuin of akkertje en je
vee blijven), maar ook om culturele, religieuze redenen...
Wat markeert de overgang van prehistorie naar historie?
Zodra mensen gaan schrijven begint geschiedenis
Wanneer ontstaat het schrift?
3.300 v.c
Vanaf wanneer spreken we niet langer van een nederzetting, maar van een stad?
zonder landbouw zijn geen steden mogelijk.
verschillen nederzettingen en steden : de grootte & de ARBEIDVERDELING: beroepen zoals
pottenbakker, ..
steden zijn afhankelijk van landbouw & landbouw is afhankelijk van water.
Çatalhöyük markeert de omzetting van nederzetting naar stad. Urak was de eerste
noemenswaardige stad.
,Waarom is landbouw efficiënter dan jagen en verzamelen?
1 jager-verzamelaar heeft 16km2 nodig om voedsel te vergaren voor zichzelf,
1.6km2 bewerkt land kan 50 mensen voeden.
Hoe ging de beschaving van de eerste stad verloren?
door verzilting van hun landbouwgrondgronden: de eufraat is veel korter dan de Nijl en bevat
daarom nog wat zout (zeker in de delta). Als je met dat zoute water eeuwenlang de bodem irrigeert,
wordt die bodem onvruchtbaar
Welke functies worden aan Stonehenge toegedicht?
-kalender die de zomerzonnewende aangeeft
-maakte deel uit van een gezondheidscentrum en bedevaartsoord, een neolithische voorloper
van Lourdes
Waar werd de oudste partituur gevonden? Hoe oud is deze?
Ugarit ( huidige Syrië) 1400 v.C. – 3423 jaar oud.
Waarom kunnen we de Egyptische beschaving laten eindigen in 30 v.C.?
De laatste ferao caerasion/ ptolemaeus (zoon van Julius Caesar & Cleopatra) werd vermoord , waarna
Egypte een provincie werd onder Romeins bestuur.
Waarom kunnen we de Egyptische beschaving niet laten eindigen in 30 v.C.?
de egyptische cultuur bleef doorleven, een genadeslag viel pas door een edict vd Romeinse keizer
Theodosius & de verwoesting vd bibliotheek van Alexandrië die kort daarop volgde.
➔ Maar zelfs daarna leefde de Oud-Egyptische cultuur door, tot de verovering van Egypte door
islamitische Arabieren in 640 n.C.
Wanneer werden de piramiden gebouwd?
Egyptische oudheid ( eerste piramide 2650 v.C.)
Wie ontwierp de trappiramide van Djoser?
Impothep (‘ uitvinden van steen’ -> als een God vereerd)
Hoe hoog is de piramide van Cheops?
146m
Hoeveel stenen bevat de piramide van Cheopsen hoe zwaar zijn die stenen?
2,3 miljoen stenen met elk een gemiddeld gewicht van 2.500 kg.
Waarom werd het graf van Toetanchamon pas zo laat ontdekt?
- een moeilijk te vinden graf bedolven onder het puin van een later gegraven rotsgraf.
- een klein graf (in de bodem), bestemd voor een hoveling, in plaats van een groot graf (in de
heuvelflank) bestemd voor een farao.
- Toetanchamon was niet bekend bij archeologen want zijn naam was geschrapt uit de oud-
Egyptische koningslijsten.
Waarom werden farao’s op een gegeven moment niet langer begraven in piramides maar in
rotsgraven?
Dit heeft te maken met hoe ze dachten over leven na de dood.
–> oude en midden rijk = ze geloofden dat de farao naar de hemel steeg en een ster werd aan de
sterrenhemel. De piramide zagen ze als een lanceerplatform vanwaar de overleden farao naar de
sterrenhemel werd ingeschoten. – nieuwe rijk = geloofden ze in het dodenrijk in de onderwereld.
Wat is het belang van het graf van Toetanchamon voor de geschiedenis van de
meubelkunst?
dankzij de vondsten in dat graf weten we meer over de meubelkunst van het Oude Egypte dan
over de meubelkunst van de Oude grieken, de Romeinen en de Duistere Middeleeuwen.
,Welk bouwwerk is geen klassiek wereldwonder?
wel:
De Piramide van Cheops
- Tussen ca. 2551 en 2472 v.C.
-
De Hangende Tuinen van Babylon
- 562 v.C
-
- 4e eeuw v.Chr.
De Tempel van Artemis in Efeze
- 550 v.C.
-
-
Het Beeld van Zeus in Olympia
- 435 v.C.
-
-
Het Mausoleum van Halicarnassus
- 353 v.C.
-
-
De Kolos van Rhodos
- 292 v.C.
-
-
De Pharos van Alexandrië
- 283 v.C.
-
-
Rangschik de klassieke wereldwonderen van oud naar jong.
<-
Wanneer werd de Eiffeltoren gebouwd?
1889
Hoe heten de belangrijkste internationale prijzen voor architectuur?
pritzkerprijzen
Waarom is het jaartal 393 een belangrijke symbolische datum?
= de einddatum van de griekse oudheid,
toen vaardigde de christelijke Romeinse keizer Theodosius een edict uit dat alle heidense
praktijken verbood. Griekse tempels werden gesloten of verwoest & de olympische spelen werden
afgeschaft. Sindsdien werd de cultuur van de oudheid bedolven onder christelijke invloeden en klopte
er een nieuwe cultuurperiode op de deur: de middeleeuwen.
, Wanneer vond de Trojaanse oorlog plaats?
in de myceense (/achaeïsche) periode (1600-1100 vc)
Wanneer werd de Ilias geschreven?
In de archaïsche periode (776-500 v.c)
In welke oud-Griekse perioden kende men schrift? (meerdere antwoorden)
- Cycladische en minoïsche periode
- Myceense (of achaeïsche) periode
- Archaïsche periode
-
In welke oud-Griekse periode werd ijzer uitgevonden?
Duistere periode
Wanneer begint de geschiedenis van de filosofie?
585 v.c Filosofie van Hellas
Wanneer begint de hellenistische periode?
332 v.c
→ Alexander de grote komt aan de macht & maakt een wereldrijk van
Hellas
Welke kenmerken horen bij een mythische wereldverklaring? (meerdere antwoorden)
Mythen zijn verhalen waarin goden en bovennatuurlijke machten een hoofdrol spelen. Mythen
verklaarden waarom onze wereld is zoals die is én ze schreven ook voor hoe de mens zich in die
wereld behoort te gedragen.
Niet alleen oude grieken, maar alle volken hadden mythen
Er zijn er ontelbare en ze worden vaak in de kunst verbeeld
- verklaren door verhalen
- Verklaren door te verwijzen naar een gebeurtenis
- Natuur is vol goden (is sacraal)
- Normatieve verklaring: men verklaart waarom de wereld moet zijn zoals die is, & hoe de mens
zich moet gedragen. Vaak begeleid door rituelen om natuur en cultuur met elkaar te verzoenen.
- Doet beroep op bovennatuurlijke/transcendente machten die grillig en onbegrijpelijk zijn.
- GELOOF>INZICHT
Rangschik de volgende filosofen van oud naar jong.
Thales van Milete, Herakleitos, Anaximenes, Anaximander, Empedocles, Hippocrates, Galenus,
Leucippus, Demokrito, Pythagoras, Socrates, Protagoras, Gorgias, Plato, Aristoteles, Diogenes,
Epicurus, Lucretius
Verbind de elementen met de humeuren en temperamenten. (aarde, water, vuur, lucht –
bloed, gele gal, zwarte gal, slijm – cholerisch, sanguinisch, melancholisch, flegmatisch)
Aarde - zwarte gal (melan cholos) – melancholisch → ZWARTGALLIG
Water - slijm (flegma) – flegmatisch → MEEGAAND
Vuur - bloed (sanguis) – sanguinisch → VURIG
Lucht - gele gal (cholos) – cholerisch → OPVLIEGEND
Vul de definitie aan: de gulden snede is een verhouding waarbij...
een lijnstuk AB in twee gelijke delen AM en MB verdeeld wordt, waarbij het kleinste deel MB zich
verhoudt tot het grootste deel AM , zoals het grootste deel AM zich verhoudt tot het geheel AB
Vul de rij van Fibonacci aan.
1,1,2,3,5,8,13,21,34,55,98,..
(elk getal verkrijg je door het optellen van het voorlaatste getal en het laatste getal)
Wat is ‘geestelijke verloskunst’?
Maieutiek = bestaat erin om via het stellen van vragen de ander bewust te maken van kennis die hij
al in zich heeft.
= principe van de gespreksmethode van Socrates
(We gaan ervan uit dat iedereen de belangrijkste kennis al in zich heeft en dat de filosoof moet helpen
die kennis naar buiten te brengen. De leerling is dus geen leeg vat waar je alle kennis moet in
proppen → Socrates gaat ervan uit dat iedereen de belangrijkste kennis al in zich heeft, het is aan de
filosoof om die kennis naar buiten te brengen → net zoals een vroedvrouw helpt om een
kindje geboren te laten worden (de moeder van Socrates zou een vroedvrouw zijn geweest))
Waarover gaat de ‘Allegorie van de grot’?
Dit verhaal wordt gebruikt om Plato’s systeem uit te leggen. Het is een filosofisch verhaal over het
leven en de werkelijkheid. We beschouwen wat we zien als de werkelijkheid. Volgens Plato is er
1. Meerkeuzevragen
Hoe oud is het heelal?
13.75 miljard jaar
Hoe oud is ons zonnestelsel en de aarde?
4.5 miljard jaar
Wanneer ontstonden de eerste mensachtigen?
2.5 miljoen jaar geleden
Wanneer ontstond Homo sapiens of de moderne mens?
300.000 jaar geleden
Wanneer migreerde de mens uit Afrika?
70 000j geleden
Sinds wanneer maken mensen gereedschap?
2.5 miljoen jaar geleden (ontstaan mens)
Wat is het belangrijkste verschil tussen mensen en dieren?
Dieren zijn vormgevers, maar doen niet aan cultuur. + taalbeheersing?
Wanneer kunnen de cultuurgeschiedenis laten beginnen?
30 000 vc Chauvet
De ‘Venus van Willendorf’ is één van de oudste voorbeelden van beeldhouwkunst dat we
kennen. Hoe oud?
23.000 v.c (25.022 jaar oud)
Wat beeldt de ‘Venus van Willendorf’ af?
Een zwangere vrouw; vruchtbaarheidssymbool
Waar, wanneer en door wie werd het beeldje ‘de minnaars van Ain Sakhri’ gemaakt?
gevonden in een grot nabij Betlehem, 9000 vc gemaakt, 11000 jaar oud, gemaakt door Natufiërs
(= eerste volk dat niet langer alleen plukte en jaagde oom te kunnen eten, maar een vroege vorm
van landbouw ontwikkelde & geiten en schapen ging hoeden)
Vanaf wanneer gingen mensen op een vaste plaats wonen? En waarom?
Vanaf 7500 v.c
voor praktische redenen maar ook voor culturele, religieuze redenen
→ om aan landbouw te doen moet je in de buurt blijven van je moestuin en je vee.
Wat is er bijzonder aan Çatalhöyük?
Het is de grootste en meest ontwikkelde nederzetting uit de late steentijd die gevonden is. De site
is redelijk goed bewaard gebleven.
Grootste oudste woonplek, geen straten en wel arbeidsindeling.
Çatalhöyük is een jongere nederzetting zonder straten. (Deuren zijn op het dak).
→ markeert de overgang van een nederzetting naar een stad
→ Misschien leert Çatalhöyük dat mensen niet alleen op een vaste plaats gingen wonen omdat ze
landbouwers en veetelers werden. Archeologen ontdekten dat de bewoners van Çatalhöyük nog
niet helemaal bekwaam waren in het onderhouden van een moestuin of het
domesticeren van dieren. Ze bleven jagen en rondtrekken om voedsel te verzamelen.
Toch keerden ze telkens terug naar hun nederzetting. Waarom toch? Recent denken archeologen
dat het niet alleen om praktische redenen ging (in de buurt van je moestuin of akkertje en je
vee blijven), maar ook om culturele, religieuze redenen...
Wat markeert de overgang van prehistorie naar historie?
Zodra mensen gaan schrijven begint geschiedenis
Wanneer ontstaat het schrift?
3.300 v.c
Vanaf wanneer spreken we niet langer van een nederzetting, maar van een stad?
zonder landbouw zijn geen steden mogelijk.
verschillen nederzettingen en steden : de grootte & de ARBEIDVERDELING: beroepen zoals
pottenbakker, ..
steden zijn afhankelijk van landbouw & landbouw is afhankelijk van water.
Çatalhöyük markeert de omzetting van nederzetting naar stad. Urak was de eerste
noemenswaardige stad.
,Waarom is landbouw efficiënter dan jagen en verzamelen?
1 jager-verzamelaar heeft 16km2 nodig om voedsel te vergaren voor zichzelf,
1.6km2 bewerkt land kan 50 mensen voeden.
Hoe ging de beschaving van de eerste stad verloren?
door verzilting van hun landbouwgrondgronden: de eufraat is veel korter dan de Nijl en bevat
daarom nog wat zout (zeker in de delta). Als je met dat zoute water eeuwenlang de bodem irrigeert,
wordt die bodem onvruchtbaar
Welke functies worden aan Stonehenge toegedicht?
-kalender die de zomerzonnewende aangeeft
-maakte deel uit van een gezondheidscentrum en bedevaartsoord, een neolithische voorloper
van Lourdes
Waar werd de oudste partituur gevonden? Hoe oud is deze?
Ugarit ( huidige Syrië) 1400 v.C. – 3423 jaar oud.
Waarom kunnen we de Egyptische beschaving laten eindigen in 30 v.C.?
De laatste ferao caerasion/ ptolemaeus (zoon van Julius Caesar & Cleopatra) werd vermoord , waarna
Egypte een provincie werd onder Romeins bestuur.
Waarom kunnen we de Egyptische beschaving niet laten eindigen in 30 v.C.?
de egyptische cultuur bleef doorleven, een genadeslag viel pas door een edict vd Romeinse keizer
Theodosius & de verwoesting vd bibliotheek van Alexandrië die kort daarop volgde.
➔ Maar zelfs daarna leefde de Oud-Egyptische cultuur door, tot de verovering van Egypte door
islamitische Arabieren in 640 n.C.
Wanneer werden de piramiden gebouwd?
Egyptische oudheid ( eerste piramide 2650 v.C.)
Wie ontwierp de trappiramide van Djoser?
Impothep (‘ uitvinden van steen’ -> als een God vereerd)
Hoe hoog is de piramide van Cheops?
146m
Hoeveel stenen bevat de piramide van Cheopsen hoe zwaar zijn die stenen?
2,3 miljoen stenen met elk een gemiddeld gewicht van 2.500 kg.
Waarom werd het graf van Toetanchamon pas zo laat ontdekt?
- een moeilijk te vinden graf bedolven onder het puin van een later gegraven rotsgraf.
- een klein graf (in de bodem), bestemd voor een hoveling, in plaats van een groot graf (in de
heuvelflank) bestemd voor een farao.
- Toetanchamon was niet bekend bij archeologen want zijn naam was geschrapt uit de oud-
Egyptische koningslijsten.
Waarom werden farao’s op een gegeven moment niet langer begraven in piramides maar in
rotsgraven?
Dit heeft te maken met hoe ze dachten over leven na de dood.
–> oude en midden rijk = ze geloofden dat de farao naar de hemel steeg en een ster werd aan de
sterrenhemel. De piramide zagen ze als een lanceerplatform vanwaar de overleden farao naar de
sterrenhemel werd ingeschoten. – nieuwe rijk = geloofden ze in het dodenrijk in de onderwereld.
Wat is het belang van het graf van Toetanchamon voor de geschiedenis van de
meubelkunst?
dankzij de vondsten in dat graf weten we meer over de meubelkunst van het Oude Egypte dan
over de meubelkunst van de Oude grieken, de Romeinen en de Duistere Middeleeuwen.
,Welk bouwwerk is geen klassiek wereldwonder?
wel:
De Piramide van Cheops
- Tussen ca. 2551 en 2472 v.C.
-
De Hangende Tuinen van Babylon
- 562 v.C
-
- 4e eeuw v.Chr.
De Tempel van Artemis in Efeze
- 550 v.C.
-
-
Het Beeld van Zeus in Olympia
- 435 v.C.
-
-
Het Mausoleum van Halicarnassus
- 353 v.C.
-
-
De Kolos van Rhodos
- 292 v.C.
-
-
De Pharos van Alexandrië
- 283 v.C.
-
-
Rangschik de klassieke wereldwonderen van oud naar jong.
<-
Wanneer werd de Eiffeltoren gebouwd?
1889
Hoe heten de belangrijkste internationale prijzen voor architectuur?
pritzkerprijzen
Waarom is het jaartal 393 een belangrijke symbolische datum?
= de einddatum van de griekse oudheid,
toen vaardigde de christelijke Romeinse keizer Theodosius een edict uit dat alle heidense
praktijken verbood. Griekse tempels werden gesloten of verwoest & de olympische spelen werden
afgeschaft. Sindsdien werd de cultuur van de oudheid bedolven onder christelijke invloeden en klopte
er een nieuwe cultuurperiode op de deur: de middeleeuwen.
, Wanneer vond de Trojaanse oorlog plaats?
in de myceense (/achaeïsche) periode (1600-1100 vc)
Wanneer werd de Ilias geschreven?
In de archaïsche periode (776-500 v.c)
In welke oud-Griekse perioden kende men schrift? (meerdere antwoorden)
- Cycladische en minoïsche periode
- Myceense (of achaeïsche) periode
- Archaïsche periode
-
In welke oud-Griekse periode werd ijzer uitgevonden?
Duistere periode
Wanneer begint de geschiedenis van de filosofie?
585 v.c Filosofie van Hellas
Wanneer begint de hellenistische periode?
332 v.c
→ Alexander de grote komt aan de macht & maakt een wereldrijk van
Hellas
Welke kenmerken horen bij een mythische wereldverklaring? (meerdere antwoorden)
Mythen zijn verhalen waarin goden en bovennatuurlijke machten een hoofdrol spelen. Mythen
verklaarden waarom onze wereld is zoals die is én ze schreven ook voor hoe de mens zich in die
wereld behoort te gedragen.
Niet alleen oude grieken, maar alle volken hadden mythen
Er zijn er ontelbare en ze worden vaak in de kunst verbeeld
- verklaren door verhalen
- Verklaren door te verwijzen naar een gebeurtenis
- Natuur is vol goden (is sacraal)
- Normatieve verklaring: men verklaart waarom de wereld moet zijn zoals die is, & hoe de mens
zich moet gedragen. Vaak begeleid door rituelen om natuur en cultuur met elkaar te verzoenen.
- Doet beroep op bovennatuurlijke/transcendente machten die grillig en onbegrijpelijk zijn.
- GELOOF>INZICHT
Rangschik de volgende filosofen van oud naar jong.
Thales van Milete, Herakleitos, Anaximenes, Anaximander, Empedocles, Hippocrates, Galenus,
Leucippus, Demokrito, Pythagoras, Socrates, Protagoras, Gorgias, Plato, Aristoteles, Diogenes,
Epicurus, Lucretius
Verbind de elementen met de humeuren en temperamenten. (aarde, water, vuur, lucht –
bloed, gele gal, zwarte gal, slijm – cholerisch, sanguinisch, melancholisch, flegmatisch)
Aarde - zwarte gal (melan cholos) – melancholisch → ZWARTGALLIG
Water - slijm (flegma) – flegmatisch → MEEGAAND
Vuur - bloed (sanguis) – sanguinisch → VURIG
Lucht - gele gal (cholos) – cholerisch → OPVLIEGEND
Vul de definitie aan: de gulden snede is een verhouding waarbij...
een lijnstuk AB in twee gelijke delen AM en MB verdeeld wordt, waarbij het kleinste deel MB zich
verhoudt tot het grootste deel AM , zoals het grootste deel AM zich verhoudt tot het geheel AB
Vul de rij van Fibonacci aan.
1,1,2,3,5,8,13,21,34,55,98,..
(elk getal verkrijg je door het optellen van het voorlaatste getal en het laatste getal)
Wat is ‘geestelijke verloskunst’?
Maieutiek = bestaat erin om via het stellen van vragen de ander bewust te maken van kennis die hij
al in zich heeft.
= principe van de gespreksmethode van Socrates
(We gaan ervan uit dat iedereen de belangrijkste kennis al in zich heeft en dat de filosoof moet helpen
die kennis naar buiten te brengen. De leerling is dus geen leeg vat waar je alle kennis moet in
proppen → Socrates gaat ervan uit dat iedereen de belangrijkste kennis al in zich heeft, het is aan de
filosoof om die kennis naar buiten te brengen → net zoals een vroedvrouw helpt om een
kindje geboren te laten worden (de moeder van Socrates zou een vroedvrouw zijn geweest))
Waarover gaat de ‘Allegorie van de grot’?
Dit verhaal wordt gebruikt om Plato’s systeem uit te leggen. Het is een filosofisch verhaal over het
leven en de werkelijkheid. We beschouwen wat we zien als de werkelijkheid. Volgens Plato is er
