Samenvatting Theoretische Criminologie

Samenvatting Theoretische Criminologie
Week 1
Wat is criminologie?
 Criminologie als wetenschap van regelovertreding/criminaliteit
o Aard (verschillende soorten criminele activiteiten)
o Omvang (statistieken over criminaliteit)
o Profielen van daders en slachtoffers
o Oorzaken van criminaliteit
o Reacties
 Victimologie = De studie van fysieke, emotionele en financiële schade door criminaliteit
 Multidisciplinariteit (criminologie gebruikt inzichten van andere wetenschappen)
 Objectwetenschap (object = criminaliteit)
De definitie van criminaliteit hangt af van de context (verandert door tijd en ruimte heen)

Legale definitie = Criminaliteit is dat wat is strafbaar gesteld in de wet
 Te limitatief, houdt geen rekening met wat onder bestuursrecht valt
 Negeert culturele en historische context

Hagan’s pyramide:
1. Mate van consensus = Mate waarin mensen
accepteren dat iets goed of slecht/strafbaar
is
2. Mate van sociale reactie op deviantie =
Mate waarin een gedraging wordt gestraft
3. Ernst van de schade = Mate waarin een
gedraging schade oplevert voor anderen
Kritiek: Niet iedereen weet dat ze slachtoffer zijn –
Aantal slachtoffers wordt niet meegenomen – Ernst
van een gedraging bepaalt niet altijd hoe erop
wordt gereageerd
Prisma:
 Zichtbaarheid
 Aantal slachtoffers
 Verwachte sociale reactie

 Bovenaan: Terrorisme, moord, diefstal
→ Mala in se = Het zijn slechte
gedragingen
 Midden: Dronkenschap
 Onderaan: Prostitutie,
witteboordencriminaliteit, seksisme
→ Mala prohibita = Aangewezen als slecht

 Crime of the powerless = Criminaliteit gepleegd door mensen die eerder worden opgepakt
en veroordeeld vanwege hun economische en politieke positie
 Crime of the powerful = Criminaliteit gepleegd door mensen met een sterke economische en
politieke positie in de samenleving en hierdoor het strafrecht kunnen vermijden
→ Witteboordencriminaliteit

Waarom theoretische criminologie?
 Zonder theorie geen wetenschap: Theorie gebruik je als kader van onderzoek

,  Kennisopbouw via
o Theoretische noties en concepten
o Falsificatie (en -tijdelijke- verificatie) via empirie

Theoretische vernieuwing:
 Criminologie = jonge wetenschap
 Ontwikkelingen onder invloed van
o Wetenschapsinterne factoren = Gebeurt binnen de wetenschap zoals nieuw
onderzoek
o Wetenschapsexterne factoren = Gebeurt buiten de wetenschap zoals veranderingen
in de maatschappij

Herhaling:
 Paradigma = Algemene wijze van kijken naar de wereld, dat impliceert wat je kan zien, doen
en theoretiseren
→ Volgen elkaar op, overkoepelend
o Klassieke paradigma
 De mens is een rationeel wezen
 Kosten-batenafweging
 Genotsmaximalisatie
 Kijken naar effectieve manier van strafrecht, niet een verklaring van
criminaliteit
o Positivistische paradigma
 Meten is weten (kwantitatief onderzoek)
 Empirisch gericht
 Biologisch determinisme (Lombroso)
o Interpretatieve paradigma
 Nadruk op interpretatie
 De wereld is heel complex en steeds in beweging
 Kwalitatief onderzoek
 Werkelijkheid wordt niet verklaard door algemene wetten maar door
interpretaties
o Kritische paradigma
 De wereld is ongelijk, de machtshebbers bepalen hoe de wereld in elkaar zit
 Activistisch, actief veranderen
 Theoretische benadering/perspectief =
o Fundamenteel beeld van de samenleving
o Verzameling die gebaseerd is op een paradigma
o Richtsnoer voor theorie en onderzoek
 → Daarbinnen: Allemaal theorieën
 Theorie =
o Consistent stelsel van (gegeneraliseerde) uitspraken die met elkaar samenhangen
o Verklaart sociale werkelijkheid
o Toetsbaar d.m.v. onderzoek
 Concept = Niet/minder uitgewerkte theorie (kan onderdeel zijn van theorie of juist breder)
Paradigma → Perspectief → Theorie
 Etiologie = “Oorzakenleer” (causaliteit)
o ≠ correlatie
o Heel moeilijk aan te tonen in sociale wetenschap
Verklaringsniveaus:

,  Macro = Focus op samenleving als geheel, totaalbeeld van sociale structuren in de
samenleving
 Meso = Focus op ‘middelgrote’ analyse-eenheden, groepen
 Micro = Focus op individuen, interacties
Maatschappijbeelden:
 Consensus = Gaat ervan uit dat de samenleving het met elkaar eens is over de definitie van
goed en slecht/criminaliteit (gedeelde moraal) → Sociaal moraal
o Kritiek: Wiens zijn moraal is het belangrijkst? – Hangt af van de sociale en historische
context en de mogelijkheid – Wat wordt gedefinieerd als criminaliteit kan afhangen
van macht
 Conflict = Er zijn verschillende groepen in de samenleving die constant in conflict zijn, elk met
een andere definitie van criminaliteit
o Tussen culturen:
 Primary conflict = Iemand leeft in een andere cultuur dan waar hij in is
opgegroeid
 Secondary conflict = Groepen leven in hetzelfde gebied, maar hebben hun
eigen systeem van waarden
o Tussen klassen: De definitie van criminaliteit wordt bepaald door de machtigen en
benadeeld de andere groepen (klassensysteem in een kapitalistische samenleving)
→ Kritische criminologie
 Interactie = Samenleving is opgebouwd uit interacties, definitie van criminaliteit staat dus
niet vast en is voor iedereen anders
Mensbeelden:
 Rationele actor = Mensen zijn rationele wezens die in vrijheid afgewogen keuzes maken
(klassieke paradigma)
 Gedetermineerde actor = Mensen worden gedwongen tot hun acties (positivistische
paradigma)
 De actor als slachtoffer (victimised actor) = Mensen zijn slachtoffer van een oneerlijke
systeem (politieke ondertoon) (kritische paradigma)

‘Pre-criminologie’:
 Klassieke criminologie
o ≠ etiologie (gaat niet om de oorzaken van criminaliteit)
o Gericht op strafrechtshervorming
o Sociale context
 Reactie op onderdrukking en absolute macht vorst
 Opkomst Verlichting (17e en 19e eeuw)
 Vroege industrialisatie
 Opkomst Burgerij
 Kern ideeën:
o Ieder persoon heeft universele/gelijke rechten
o Rationele mens, calculerende dader
o Strafrecht moet rechtvaardig, eerlijk, onafhankelijk en voorspelbaar zijn
o Humaniseren strafrecht (niet buitenproportioneel)
 Invloed utilitarisme = Grootst mogelijk geluk voor grootst mogelijk aantal mensen

 Cesare Beccaria (1738-1794):
o Lombardije (Italië), aristocrat
o Invloed van Hobbes, Locke, Rousseau, Hume, Diderot, Montesquieu
o 1764: ‘Over misdaden en straffen’
 Anonieme uitgave

,  Verboden door Paus en vorsten
o Denken gericht op hervorming → Mensen worden niet geboren met een sociale
status, maar zijn allemaal vrije, gelijke en rationele individuen
o Combinatie sociaal contractsdenken, utilitarisme en natuurlijke rechten
 Sociaal contract = Mensen leveren een deel van hun vrijheid in voor vrede en
veiligheid door de staat
 Individuele soevereiniteit = Individuele rechten staan boven de belangen van
de staat (wetgevers moesten het volk representeren)
 Criminaliteit is geen misdrijf tegen andere mensen, maar tegen de
samenleving zelf en is dus het breken van het sociale contract
 Mensen veroordelen zonder rekening te houden met status, welvaart of
macht, met rechtsbijstand en een onafhankelijke jury
o Hedonisme (gedreven door zoektocht naar plezier en vervulling) en rationaliteit
(kosten-batenafweging)
o Straffen moesten proportioneel zijn aan de schade
o Speciale preventie, niet generale preventie (onnodig)
o Straf moet voldoen aan drie voorwaarden (voor afschrikking):
 Zekerheid = Weten dat straf zal volgen
 Snelheid = Onmiddellijk straffen
 Strengheid = Kosten moeten groter zijn dan de baten (wel proportioneel)

 Jeremy Bentham (1748-1832)
o London (Engeland), rijke komaf
o Op 12-jarige leeftijd rechtenstudie afgerond in Oxford
o Auto-icoon
o Liberaal utilitarisme (rationele actor, kosten-batenafweging) en hedonisme (genot is
het hoogste levensdoel)
 Pain-pleasure principle = Menselijk gedrag is gericht op zoveel mogelijk
genot en zo min mogelijk pijn
o Recht is middel in creatie ‘goede samenleving’ (anders dan Beccaria)
o Straf is een kwaad dus nutsvereiste = Straffen is alleen gerechtvaardigd als het een
groter kwaad tegengaat
o Zekerheid in plaats van rechtvaardigheid
o Met straf kosten-batenafweging beïnvloeden
 Maar: zwaardere straf mogelijk bij recidive
 Straffen op basis van de ernst van de feiten (proportioneel) + verschillende
soorten straffen voor verschillende misdaden
o Panopticon
Verschil Beccaria & Bentham:
 Beide waren tegen de doodstraf
 Bentham vond dat mensen die recidiveren een hogere straf mochten krijgen
Kritiek:
 Niet iedereen is gelijk op basis van leeftijd, geslacht etc.
 Niet iedereen kan rationeel denken
 Hoe kan je mensen gelijk straffen als er een verschil is in welvaart?
 Waarom begaan sommige mensen meer daden dan anderen als ze beschikken over hetzelfde
rationele denken?
Samengevat:
 Maatschappijbeeld: Consensus
o Sociaal contractsdenken
o Eens dat de samenleving er op een bepaalde manier uit moet zien