Hoofdstuk 1: Controleproces
1.1 Het controleproces in het algemeen
Het controleproces bestaat uit twee componenten, de controleaanpak en het controleprogramma.
De controleaanpak omvat het vaststellen van de reikwijdte, de timing en de richting van de controle
als basis voor de ontwikkeling van het controleprogramma. Op basis van de controleaanpak wordt
het meer gedetailleerde controleprogramma opgesteld door de accountant.
Bij de beheersing van het CP treden twee aspecten op de voorgrond, namelijk de effectiviteit van het
CP en de efficiency. Bij de effectiviteit van het CP gaat het erom of de juiste controlewerkzaamheden
zijn gekozen en uitgevoerd om voldoende en geschikte controle-informatie te verzamelen om de
accountant in staat te stellen zijn oordeel over de verantwoording te onderbouwen. De efficiency
van het CP kenmerkt zich door het streven van het doel met zo weinig mogelijk middelen te
bereiken.
Bij de planning worden de voor de opdracht verantwoordelijke partner en andere belangrijke leden
van het controleteam betrekken, vanwege hun ervaring en inzicht en om het planningsproces zo
effectief en doelmatig mogelijk te laten verlopen.
1.2 Voorbereidende opdrachtactiviteiten
In de Nadere voorschriften controle- en overige standaarden (NV COS) 300 ‘Planning van een
controle’ wordt gesproken over voorbereidende opdrachtactiviteiten. Bij (nieuwe) opdrachten zal
het vaststellen van de controleopdracht meer worden voorafgegaan door:
- Oriënterende besprekingen met de opdrachtgever
- Beoordeling van de integriteit van de opdrachtgever
- Overleg met de vorige accountant
- Een haalbaarheidsonderzoek
- Een offert
Indien opdrachtgever en accountant het eens zijn over de inhoud van de opdracht, de voorwaarden
waaronder de opdracht wordt uitgevoerd en de condities, waaronder de prijs, dan wordt dit
vastgelegd in een opdrachtbevestiging (engagement letter).
1.3 Controleaanpak en controleprogramma
Zie hier de stappen binnen het controleproces:
1. Vaststellen van de controleaanpak (reikwijdte, doelstellingen, aard, timing en omvang etc.)
2. Opstellen van het controleprogramma (aard, omvang en tijdsfasering van werkzaamheden)
3. Aanpassingen in controleaanpak en controleprogramma
1.4 De uitvoering van de controle
De uitvoering van de controle kan in drie fasen worden onderverdeeld:
1. Uitvoering van risicoanalyse
2. Tussentijdse controle
3. Eindejaarscontrole
Na de CA en het CP wordt de controle gestart en begint het met een risicoanalyse. De risico-
inschattingswerkzaamheden zijn de basis voor het identificeren en inschatten van risico’s op een
afwijking van materieel belang op het niveau van de financiële overzichten en beweringen.
, Systeemgerichte werkzaamheden zijn bedoeld om interne beheersingsmaatregelen te toetsen. Bij
de uitvoering hiervan wordt gebruikgemaakt van de waarborgen die onderdeel zijn van het systeem
van interne beheersing van de entiteit (proceduretesten, waarnemingen ter plaatse). De
systeemgerichte werkzaamheden kunnen in twee groepen worden onderverdeeld:
1. Een deel heeft tot doel de algemene maatregelen van interne beheersing (general controls)
op hun werking te testen
2. Het andere deel is meer procesgericht en heeft tot doel de in de verschillende processen
opgenomen beheersingsmaatregelen (application controls) op hun werking te testen
Omdat pas na de afsluiting van het boekjaar de volledige (cijfermatige) gegevens bekend zijn, worden
de meeste gegevensgerichte werkzaamheden bij de eindejaarscontrole uitgevoerd. De
controlewerkzaamheden zijn specifiek op het risico afgestemd, om zodoende voldoende en geschikte
controle-informatie over de betreffende controledoelstelling te verzamelen (opvragen SBV,
inventarisaties, afloop debiteuren/crediteuren, controles op waardering activa etc.).
Tijdens de tussentijdse controle kunnen echter behalve systeemgerichte – ook gegevensgerichte
werkzaamheden worden uitgevoerd. Het is gebruikelijk om gespreid over het boekjaar een aantal
detailcontroles uit te voeren op de in de administratie van de gecontroleerde entiteit verwerkte
transacties.
1.5 Evaluatie en afronding
Evenals bij de tussentijdse controle zal de accountant na afloop van de eindejaarscontrole het
controledossier beoordelen en de controlebevindingen evalueren(NV COS 220: ‘Kwaliteitsbeheersing
voor een controle van financiële overzichten). De bevindingen met betrekking tot de jaarrekening en
de interne beheersing zullen worden gerapporteerd aan de leiding van de entiteit in de vorm van een
management letter en aan het toezichthoudend orgaan en het bestuur in de vorm van een
accountantsverslag.
Hoofdstuk 2: Het aanvaarden en continueren van controleopdrachten
2.1 Het uitbrengen van een offerte
Een offerte bevat een beschrijving van de aangeboden werkzaamheden met een kostenindicatie. Een
verzoek tot het uitbrengen van een offerte is niet te beschouwen als een verzoek tot het aanvaarden
van een opdracht. Een opdracht kan namelijk pas worden aanvaard als de accountant heeft
beoordeeld dat er geen vaktechnische belemmeringen bestaan.
2.2 De cliënt en opdrachtaanvaarding
Het proces van de opdrachtaanvaarding bestaat uit twee aspecten
1. Het aangaan of bestendigen van de cliëntrelatie: de accountant moet vaststellen dat er geen
belemmeringen zijn, zoals twijfel aan de integriteit van de opdrachtgever
2. Het overeenkomen van voorwaarden om een specifieke opdracht uit te voeren
De VGBA verplicht de accountant om bij een nieuwe cliëntrelatie te beoordelen of er sprake is van
een bedreiging voor de naleving van de fundamentele beginselen. Voor deze beoordeling wint de
accountant via openbare bronnen informatie in over de potentiële cliënt, onder andere over de
eigenaren, het bestuur en de bedrijfsactiviteiten.
De volgende stap is de opdrachtacceptatie. Voordat hij de opdracht aanvaardt, zal de accountant
onder andere vaststellen of er geen bedreigingen bestaan uit het oogpunt van:
1.1 Het controleproces in het algemeen
Het controleproces bestaat uit twee componenten, de controleaanpak en het controleprogramma.
De controleaanpak omvat het vaststellen van de reikwijdte, de timing en de richting van de controle
als basis voor de ontwikkeling van het controleprogramma. Op basis van de controleaanpak wordt
het meer gedetailleerde controleprogramma opgesteld door de accountant.
Bij de beheersing van het CP treden twee aspecten op de voorgrond, namelijk de effectiviteit van het
CP en de efficiency. Bij de effectiviteit van het CP gaat het erom of de juiste controlewerkzaamheden
zijn gekozen en uitgevoerd om voldoende en geschikte controle-informatie te verzamelen om de
accountant in staat te stellen zijn oordeel over de verantwoording te onderbouwen. De efficiency
van het CP kenmerkt zich door het streven van het doel met zo weinig mogelijk middelen te
bereiken.
Bij de planning worden de voor de opdracht verantwoordelijke partner en andere belangrijke leden
van het controleteam betrekken, vanwege hun ervaring en inzicht en om het planningsproces zo
effectief en doelmatig mogelijk te laten verlopen.
1.2 Voorbereidende opdrachtactiviteiten
In de Nadere voorschriften controle- en overige standaarden (NV COS) 300 ‘Planning van een
controle’ wordt gesproken over voorbereidende opdrachtactiviteiten. Bij (nieuwe) opdrachten zal
het vaststellen van de controleopdracht meer worden voorafgegaan door:
- Oriënterende besprekingen met de opdrachtgever
- Beoordeling van de integriteit van de opdrachtgever
- Overleg met de vorige accountant
- Een haalbaarheidsonderzoek
- Een offert
Indien opdrachtgever en accountant het eens zijn over de inhoud van de opdracht, de voorwaarden
waaronder de opdracht wordt uitgevoerd en de condities, waaronder de prijs, dan wordt dit
vastgelegd in een opdrachtbevestiging (engagement letter).
1.3 Controleaanpak en controleprogramma
Zie hier de stappen binnen het controleproces:
1. Vaststellen van de controleaanpak (reikwijdte, doelstellingen, aard, timing en omvang etc.)
2. Opstellen van het controleprogramma (aard, omvang en tijdsfasering van werkzaamheden)
3. Aanpassingen in controleaanpak en controleprogramma
1.4 De uitvoering van de controle
De uitvoering van de controle kan in drie fasen worden onderverdeeld:
1. Uitvoering van risicoanalyse
2. Tussentijdse controle
3. Eindejaarscontrole
Na de CA en het CP wordt de controle gestart en begint het met een risicoanalyse. De risico-
inschattingswerkzaamheden zijn de basis voor het identificeren en inschatten van risico’s op een
afwijking van materieel belang op het niveau van de financiële overzichten en beweringen.
, Systeemgerichte werkzaamheden zijn bedoeld om interne beheersingsmaatregelen te toetsen. Bij
de uitvoering hiervan wordt gebruikgemaakt van de waarborgen die onderdeel zijn van het systeem
van interne beheersing van de entiteit (proceduretesten, waarnemingen ter plaatse). De
systeemgerichte werkzaamheden kunnen in twee groepen worden onderverdeeld:
1. Een deel heeft tot doel de algemene maatregelen van interne beheersing (general controls)
op hun werking te testen
2. Het andere deel is meer procesgericht en heeft tot doel de in de verschillende processen
opgenomen beheersingsmaatregelen (application controls) op hun werking te testen
Omdat pas na de afsluiting van het boekjaar de volledige (cijfermatige) gegevens bekend zijn, worden
de meeste gegevensgerichte werkzaamheden bij de eindejaarscontrole uitgevoerd. De
controlewerkzaamheden zijn specifiek op het risico afgestemd, om zodoende voldoende en geschikte
controle-informatie over de betreffende controledoelstelling te verzamelen (opvragen SBV,
inventarisaties, afloop debiteuren/crediteuren, controles op waardering activa etc.).
Tijdens de tussentijdse controle kunnen echter behalve systeemgerichte – ook gegevensgerichte
werkzaamheden worden uitgevoerd. Het is gebruikelijk om gespreid over het boekjaar een aantal
detailcontroles uit te voeren op de in de administratie van de gecontroleerde entiteit verwerkte
transacties.
1.5 Evaluatie en afronding
Evenals bij de tussentijdse controle zal de accountant na afloop van de eindejaarscontrole het
controledossier beoordelen en de controlebevindingen evalueren(NV COS 220: ‘Kwaliteitsbeheersing
voor een controle van financiële overzichten). De bevindingen met betrekking tot de jaarrekening en
de interne beheersing zullen worden gerapporteerd aan de leiding van de entiteit in de vorm van een
management letter en aan het toezichthoudend orgaan en het bestuur in de vorm van een
accountantsverslag.
Hoofdstuk 2: Het aanvaarden en continueren van controleopdrachten
2.1 Het uitbrengen van een offerte
Een offerte bevat een beschrijving van de aangeboden werkzaamheden met een kostenindicatie. Een
verzoek tot het uitbrengen van een offerte is niet te beschouwen als een verzoek tot het aanvaarden
van een opdracht. Een opdracht kan namelijk pas worden aanvaard als de accountant heeft
beoordeeld dat er geen vaktechnische belemmeringen bestaan.
2.2 De cliënt en opdrachtaanvaarding
Het proces van de opdrachtaanvaarding bestaat uit twee aspecten
1. Het aangaan of bestendigen van de cliëntrelatie: de accountant moet vaststellen dat er geen
belemmeringen zijn, zoals twijfel aan de integriteit van de opdrachtgever
2. Het overeenkomen van voorwaarden om een specifieke opdracht uit te voeren
De VGBA verplicht de accountant om bij een nieuwe cliëntrelatie te beoordelen of er sprake is van
een bedreiging voor de naleving van de fundamentele beginselen. Voor deze beoordeling wint de
accountant via openbare bronnen informatie in over de potentiële cliënt, onder andere over de
eigenaren, het bestuur en de bedrijfsactiviteiten.
De volgende stap is de opdrachtacceptatie. Voordat hij de opdracht aanvaardt, zal de accountant
onder andere vaststellen of er geen bedreigingen bestaan uit het oogpunt van:
