Samenvatting leerstof college 1
H,D,G,A Hoofdstuk 2: groepen op afstand: conceptualisering
In dit hoofdstuk staat sociaal-culturele afstand centraal, er wordt onderscheid gemaakt tussen de
verschillende dimensies bij sociaal-culturele afstand en hierdoor wordt er duidelijk wat kenmerkend is
voor sociaal-culturele afstand.
Dimensies van sociaal-culturele afstand.
De verhouding met migranten en de ontvangende samenleving kent een lange geschiedenis. Een lange
tijd was er de gedachte rondom de klassieke assimilatietheorie erg van invloed. Deze theorie stelt dat de
migranten in een aantal fases zullen assimileren in de ontvangende samenleving. In de loop van de tijd
zullen de migranten zich steeds meer één voelen met de ontvangende samenleving en zullen zij zich
minder als een andere groep zien. In deze theorie is er vooral aandacht voor de sociaal-culturele
aspecten. Gordon (1964) had vooral oog voor de sociale, culturele en emotionele aspecten van
integratie. Volgens hem is er sprake van assimilatie wanneer culturele patronen veranderen. Gordon
spreekt van structurele assimilatie wanneer het primaire relaties ontstaan tussen de verschillende
groepen en wanneer de immigranten opgaan in de bestaande sociale netwerken. Tot slot zal er in een
latere fases etnisch gemengde huwelijke en kinderen ontstaan. Uiteindelijk identificeren de migranten
zich met de ontvangende samenleving. Dit werd wel sterk bekritiseerd.
In veel studies wordt er onderscheid gemaakt tussen de volgende dimensies:
- Sociale dimensie: in hoeverre is er sociale interactie tussen migranten met leden van de eigen
groep en met andere groepen?
- Emotionele dimensie: in hoeverre voelen de migranten zich verbonden met de ontvangende
samenleving en de herkomstgroep?
- Culturele dimensie: in hoeverre is er sprake van culturele aanpassing of cultureel behoud?
De Duitse socioloog Esser (2001-2004) maakte onderscheid tussen vier integratiedimensies namelijk:
- Platzierung: structurele integratie waarin de migranten op maatschappelijke terreinen een
positie innemen
- Kulturation: in hoeverre hebben de migranten voldoende kennis en culturele vaardigheden
geworven om adequaat en betekenisvol deel te kunnen nemen aan de samenleving?
- Interkation: in hoeverre worden er interetnische sociale relaties aangegaan?
- Identifikation: in hoeverre zijn er emotionele verhoudingen met de ontvangende samenleving?
ook in Nederlands onderzoek zijn deze dimensies dominant. Dagevos (2001) heeft in zijn
conceptualisering van sociaal-culturele integratie aandacht voor de volgende componenten:
- Sociale component: verwijst naar de afstand die minderheden en autochtonen tot elkaar
wensen te bewaren en de mate waarin minderheden en autochtonen daadwerkelijk met elkaar
omgaan
- Culturele component: verwijst naar verschillen in cultuurgebonden oriëntaties en gedragingen
tussen de verschillende etnische groepen.
John Berry (1980) heeft onderzoek gedaan naar acculturatiestrategieën. Hierbij worden twee dimensies
gecombineerd met een verschillende focus: de eerste heeft betrekking tot de eigen groep waar het om
cultureel behoud gaat en de tweede dimensie gaat om de ontvangende samenleving waarin sociale
relaties centraal staan.
, Behouden eigen culturele identiteit? ↓
Relaties aangaan met de Ja nee
ontvangende samenleving? ↓
Ja Integratie Assimilatie
Nee Separatie Marginalisatie
Door H,G,D&A wordt er niet onderscheid gemaakt van twee dimensies maar van drie dimensies (de
boven genoemde). Nu zullen ze alle drie uitgebreid besproken worden.
De sociale dimensie van afstand
De sociale dimensie gaat over de mate waarin migranten sociale contacten met de autochtone bevolking
onderhouden en in bestaande groepen opgaan. Hier is altijd veel aandacht geweest voor huwelijken
tussen migranten en autochtone. Er werd vanuit gegaan dat dit een soort maatstaaf was. Zodra er
huwelijke tussen twee groepen plaats kon vinden dan was er sprake van de sociale dimensie. Dit is niet
een hele goede maatstaaf. Zo werd er ook gekeken naar hechtere vormen van sociale interactie zoals
vriendschappen of vrijetijdscontacten met de buren. Deze zijn op individueel niveau een betere
indicator. Bij het aangaan van vriendschappen wordt er onderscheid gemaakt tussen:
- Bonding: hierbij zijn er netwerken binnen de eigen etnische gemeenschap
- Bridging: hierbij zijn er netwerken tussen mensen die niet ‘hetzelfde’ zijn.
Bonding en bridging sluiten elkaar niet uit.
Emotionele verbondenheid
Het gaat hierbij om gevoelens van loyaliteit, identificatie en ‘erbij horen’. Als indicator van de emotionele
band wordt identificatie gebruikt. Door middel van zelfcategorisering definiëren mensen zichzelf als
behorend tot een bepaalde groep. Identificatie veronderstelt een emotionele band met een bepaalde
groepering. Er zijn verschillende redenen waarom mensen zich met een bepaalde groep identificeren:
- Behoefte aan positieve zelfwaardering
- Het geeft een leidraad voor het denken, voelen en doen
- Wanneer je sterk identificeert met een groep ben je sterker geneigd om te handelen volgens de
heersende groepsnormen en opvattingen.
Identificatie is niet een vaststaand begrip. De invulling van identificatie is heel erg afhankelijk van de
context en tijd.
Culturele afstand: andere waarden en opvattingen
De cultuur van een sociale groep bestaat uit de gemeenschappelijke waarden, voorkeuren of opvattingen
die uit gedeelde socialisatieprocessen voortkomen. Wanneer deze dingen in een organisatie sterk
afwijken met de waarden, voorkeuren, opvattingen van de bredere samenleving, kan dit voor een
culturele afstand zorgen. Als indicator om de culturele afstand te meten worden gedeelde opvattingen
gebruikt. Maar dit levert veel kritiek op. Want in hoeverre kan je spreken van gedeelde opvattingen
binnen een bepaalde groep? Mensen zijn heel erg divers, ook binnen een culturele groep. Dus je kunt
gedeelde opvattingen moeilijk als indicator gebruiken. Wanneer je dit wel als indicator gebruikt kan dit
stigmatiserend werken. Politiek gezien is er een sprake van een focus op culturele homogeniteit waarbij
er sprake is van gedeelde waarden in plaats van multiculturalisme. De focus op multiculturalisme neemt
steeds meer af omdat er steeds meer sprake is van angst en dreiging op terrorisme en aanslagen.
Waardenverschillen zijn een bron voor verschil en afstand. De democratische rechtsstaat is gebaseerd op
een aantal samenbindende waarden:
H,D,G,A Hoofdstuk 2: groepen op afstand: conceptualisering
In dit hoofdstuk staat sociaal-culturele afstand centraal, er wordt onderscheid gemaakt tussen de
verschillende dimensies bij sociaal-culturele afstand en hierdoor wordt er duidelijk wat kenmerkend is
voor sociaal-culturele afstand.
Dimensies van sociaal-culturele afstand.
De verhouding met migranten en de ontvangende samenleving kent een lange geschiedenis. Een lange
tijd was er de gedachte rondom de klassieke assimilatietheorie erg van invloed. Deze theorie stelt dat de
migranten in een aantal fases zullen assimileren in de ontvangende samenleving. In de loop van de tijd
zullen de migranten zich steeds meer één voelen met de ontvangende samenleving en zullen zij zich
minder als een andere groep zien. In deze theorie is er vooral aandacht voor de sociaal-culturele
aspecten. Gordon (1964) had vooral oog voor de sociale, culturele en emotionele aspecten van
integratie. Volgens hem is er sprake van assimilatie wanneer culturele patronen veranderen. Gordon
spreekt van structurele assimilatie wanneer het primaire relaties ontstaan tussen de verschillende
groepen en wanneer de immigranten opgaan in de bestaande sociale netwerken. Tot slot zal er in een
latere fases etnisch gemengde huwelijke en kinderen ontstaan. Uiteindelijk identificeren de migranten
zich met de ontvangende samenleving. Dit werd wel sterk bekritiseerd.
In veel studies wordt er onderscheid gemaakt tussen de volgende dimensies:
- Sociale dimensie: in hoeverre is er sociale interactie tussen migranten met leden van de eigen
groep en met andere groepen?
- Emotionele dimensie: in hoeverre voelen de migranten zich verbonden met de ontvangende
samenleving en de herkomstgroep?
- Culturele dimensie: in hoeverre is er sprake van culturele aanpassing of cultureel behoud?
De Duitse socioloog Esser (2001-2004) maakte onderscheid tussen vier integratiedimensies namelijk:
- Platzierung: structurele integratie waarin de migranten op maatschappelijke terreinen een
positie innemen
- Kulturation: in hoeverre hebben de migranten voldoende kennis en culturele vaardigheden
geworven om adequaat en betekenisvol deel te kunnen nemen aan de samenleving?
- Interkation: in hoeverre worden er interetnische sociale relaties aangegaan?
- Identifikation: in hoeverre zijn er emotionele verhoudingen met de ontvangende samenleving?
ook in Nederlands onderzoek zijn deze dimensies dominant. Dagevos (2001) heeft in zijn
conceptualisering van sociaal-culturele integratie aandacht voor de volgende componenten:
- Sociale component: verwijst naar de afstand die minderheden en autochtonen tot elkaar
wensen te bewaren en de mate waarin minderheden en autochtonen daadwerkelijk met elkaar
omgaan
- Culturele component: verwijst naar verschillen in cultuurgebonden oriëntaties en gedragingen
tussen de verschillende etnische groepen.
John Berry (1980) heeft onderzoek gedaan naar acculturatiestrategieën. Hierbij worden twee dimensies
gecombineerd met een verschillende focus: de eerste heeft betrekking tot de eigen groep waar het om
cultureel behoud gaat en de tweede dimensie gaat om de ontvangende samenleving waarin sociale
relaties centraal staan.
, Behouden eigen culturele identiteit? ↓
Relaties aangaan met de Ja nee
ontvangende samenleving? ↓
Ja Integratie Assimilatie
Nee Separatie Marginalisatie
Door H,G,D&A wordt er niet onderscheid gemaakt van twee dimensies maar van drie dimensies (de
boven genoemde). Nu zullen ze alle drie uitgebreid besproken worden.
De sociale dimensie van afstand
De sociale dimensie gaat over de mate waarin migranten sociale contacten met de autochtone bevolking
onderhouden en in bestaande groepen opgaan. Hier is altijd veel aandacht geweest voor huwelijken
tussen migranten en autochtone. Er werd vanuit gegaan dat dit een soort maatstaaf was. Zodra er
huwelijke tussen twee groepen plaats kon vinden dan was er sprake van de sociale dimensie. Dit is niet
een hele goede maatstaaf. Zo werd er ook gekeken naar hechtere vormen van sociale interactie zoals
vriendschappen of vrijetijdscontacten met de buren. Deze zijn op individueel niveau een betere
indicator. Bij het aangaan van vriendschappen wordt er onderscheid gemaakt tussen:
- Bonding: hierbij zijn er netwerken binnen de eigen etnische gemeenschap
- Bridging: hierbij zijn er netwerken tussen mensen die niet ‘hetzelfde’ zijn.
Bonding en bridging sluiten elkaar niet uit.
Emotionele verbondenheid
Het gaat hierbij om gevoelens van loyaliteit, identificatie en ‘erbij horen’. Als indicator van de emotionele
band wordt identificatie gebruikt. Door middel van zelfcategorisering definiëren mensen zichzelf als
behorend tot een bepaalde groep. Identificatie veronderstelt een emotionele band met een bepaalde
groepering. Er zijn verschillende redenen waarom mensen zich met een bepaalde groep identificeren:
- Behoefte aan positieve zelfwaardering
- Het geeft een leidraad voor het denken, voelen en doen
- Wanneer je sterk identificeert met een groep ben je sterker geneigd om te handelen volgens de
heersende groepsnormen en opvattingen.
Identificatie is niet een vaststaand begrip. De invulling van identificatie is heel erg afhankelijk van de
context en tijd.
Culturele afstand: andere waarden en opvattingen
De cultuur van een sociale groep bestaat uit de gemeenschappelijke waarden, voorkeuren of opvattingen
die uit gedeelde socialisatieprocessen voortkomen. Wanneer deze dingen in een organisatie sterk
afwijken met de waarden, voorkeuren, opvattingen van de bredere samenleving, kan dit voor een
culturele afstand zorgen. Als indicator om de culturele afstand te meten worden gedeelde opvattingen
gebruikt. Maar dit levert veel kritiek op. Want in hoeverre kan je spreken van gedeelde opvattingen
binnen een bepaalde groep? Mensen zijn heel erg divers, ook binnen een culturele groep. Dus je kunt
gedeelde opvattingen moeilijk als indicator gebruiken. Wanneer je dit wel als indicator gebruikt kan dit
stigmatiserend werken. Politiek gezien is er een sprake van een focus op culturele homogeniteit waarbij
er sprake is van gedeelde waarden in plaats van multiculturalisme. De focus op multiculturalisme neemt
steeds meer af omdat er steeds meer sprake is van angst en dreiging op terrorisme en aanslagen.
Waardenverschillen zijn een bron voor verschil en afstand. De democratische rechtsstaat is gebaseerd op
een aantal samenbindende waarden:
