Hoofdstuk 4: het weefselniveau (anatomie)
1. Vier weefseltypen
Weefsels = groepen cellen en extracellulaire stoffen die een specifieke, maar
beperkte reeks functies vervullen. Er zijn 4 typen waaruit alle structuren in het
menselijk lichaam zijn opgebouwd.
4 basale weefseltypen (basaal: aan de basis liggend): dekweefsel, bindweefsel,
spierweefsel en zenuwweefsel.
Differentiatie van cellen:
- Cellen kunnen niet alle functies aan
- Differentiatie = uitschakelen van gen zorgt voor specialisatie van de cel
- Weefsel = samenwerking van cellen met dezelfde specialisatie
- Histologie = leer van weefsels
2. Dekweefsel
Dekweefsel (epitheel) = bestaat uit weefsels die structuren bekleden en uit
klieren. Het zijn lagen cellen die de inwendige of uitwendige oppervlakken
bedekken.
Klieren = cellen die producten afscheiden.
2.1 Kenmerken:
- Dicht opeengepakte cellen = structuur
- Vrij (apicaal) oppervlak blootgesteld aan: omgeving, inwendig
compartiment of transportbuis
- Verbonden aan onderliggend bindweefsel via basaalmembraan
- Afwezigheid van bloedvaten (avasculaire structuur)
- Voortdurende vervanging van beschadigde dekweefselcellen
(regeneratie)
2.2 Functies:
- Bieden fysieke bescherming tegen: externe invloeden, schadelijke
stoffen
- Regelen doorlaatbaarheid: alle stoffen in en uit lichaam moeten door
dekweefsel
- Zintuigfunctie: veranderingen waarnemen in omgeving → info
zenuwstelsel
- Vormen gespecialiseerde klierproducten (kliercellen in een
klierepitheel)
1. exocriene producten (afscheiding, buiten): afgegeven aan opp. van
dekweefsel
2. endocriene producten (binnen): hormonen die aan het omringende
weefselvocht en bloed worden afgegeven
2.3 Het epitheeloppervlak (apicaal):
= heeft gespecialiseerde structuren waardoor ze van andere lichaamscellen
verschillen.
Dekweefsels die inwendige transportbuizen bekleden bezitten microvilli op hun
buitenste oppervlak. Bevinden zich vooral op plaatsen waar opname en afgifte is.
Aantal microvilli kan verschillen (veel: spijsverteringskanaal, urinewegen). Ze
zorgen er voor dat de oppervlakte voor opname vergroot.
Dekweefsels kunnen trilharen hebben op hun uitwendige oppervlak
(trilhaarepitheel).
, ±250 trilharen (cilia) in trilhaarepitheel die op gecoördineerde wijze bewegen om
stoffen langs het oppervlak te verplaatsen. Vb. luchtwegen is het trilhaarepitheel
gemaakt uit slijm dat irriterende stoffen verwijdert uit longen richting keel.
2.4 De basaalmembraan:
= zorgt er voor dat de dekweefselcellen stevig aan de rest van het lichaam zijn
verbonden.
Ligt tussen dekweefsel en onderliggende bindweefsels.
Functies:
- Biedt stevigheid
- weerstand tegen vervorming
- vormt barrière die de verplaatsing van eiwitten en andere grote
moleculen vanuit het onderliggende bindweefsel naar het dekweefsel
verhindert.
2.5 Vernieuwing/herstel dekweefsel (permanent):
Dekweefsel laag herstelt en vernieuwt zichzelf voortdurend.
Hoe? Door voortdurende deling van ongedifferentieerde cellen
(stam/kiemcellen).
Cellen zijn te vinden in de diepste lagen van het dekweefsel bij basaalmembraan.
3. Vormen van cellen en aantal lagen bepalen het type
dekweefsel
Bij indeling houdt men rekening met type gelaagdheid (eenlagig, gelaagd) en
celtypen (plaveiselepitheel, kubisch epitheel, cilindrisch epitheel).
3.1 Cellagen:
I. Eenlagig dekweefsel = bestaat uit 1 cellaag die de basaalmembraan bedekt.
Kenmerken:
- 1 laag boven het basaalmembraan
- Dun
- Biedt slechte mechanische bescherming
- Worden alleen op beschermde plaatsen binnen lichaam aangetroffen
- Bekleden inwendige compartimenten en transportbuizen vb. bloedvaten
- Bevinden zich waar afscheiding of opname plaatsvindt vb. urinewegen
II. Gelaagd dekweefsel = verschillende lagen boven de basaalmembraan.
Kenmerken:
- Biedt betere mechanische
bescherming
- Worden meestal in gebieden die
mechanisch/chemisch worden belast
aangetroffen vb. anus
3.2 Celvorm (van de buitenste laag):
3 vormen:
I. Afgevlakt (plaveiselepitheel)
- Lijken op spiegeleieren
- Dunne, vlakke cellen
- Kern ligt in dik gedeelte van cel
II. Kubisch (kubisch epitheel)
- Lijken op 6hoekige doosjes
1. Vier weefseltypen
Weefsels = groepen cellen en extracellulaire stoffen die een specifieke, maar
beperkte reeks functies vervullen. Er zijn 4 typen waaruit alle structuren in het
menselijk lichaam zijn opgebouwd.
4 basale weefseltypen (basaal: aan de basis liggend): dekweefsel, bindweefsel,
spierweefsel en zenuwweefsel.
Differentiatie van cellen:
- Cellen kunnen niet alle functies aan
- Differentiatie = uitschakelen van gen zorgt voor specialisatie van de cel
- Weefsel = samenwerking van cellen met dezelfde specialisatie
- Histologie = leer van weefsels
2. Dekweefsel
Dekweefsel (epitheel) = bestaat uit weefsels die structuren bekleden en uit
klieren. Het zijn lagen cellen die de inwendige of uitwendige oppervlakken
bedekken.
Klieren = cellen die producten afscheiden.
2.1 Kenmerken:
- Dicht opeengepakte cellen = structuur
- Vrij (apicaal) oppervlak blootgesteld aan: omgeving, inwendig
compartiment of transportbuis
- Verbonden aan onderliggend bindweefsel via basaalmembraan
- Afwezigheid van bloedvaten (avasculaire structuur)
- Voortdurende vervanging van beschadigde dekweefselcellen
(regeneratie)
2.2 Functies:
- Bieden fysieke bescherming tegen: externe invloeden, schadelijke
stoffen
- Regelen doorlaatbaarheid: alle stoffen in en uit lichaam moeten door
dekweefsel
- Zintuigfunctie: veranderingen waarnemen in omgeving → info
zenuwstelsel
- Vormen gespecialiseerde klierproducten (kliercellen in een
klierepitheel)
1. exocriene producten (afscheiding, buiten): afgegeven aan opp. van
dekweefsel
2. endocriene producten (binnen): hormonen die aan het omringende
weefselvocht en bloed worden afgegeven
2.3 Het epitheeloppervlak (apicaal):
= heeft gespecialiseerde structuren waardoor ze van andere lichaamscellen
verschillen.
Dekweefsels die inwendige transportbuizen bekleden bezitten microvilli op hun
buitenste oppervlak. Bevinden zich vooral op plaatsen waar opname en afgifte is.
Aantal microvilli kan verschillen (veel: spijsverteringskanaal, urinewegen). Ze
zorgen er voor dat de oppervlakte voor opname vergroot.
Dekweefsels kunnen trilharen hebben op hun uitwendige oppervlak
(trilhaarepitheel).
, ±250 trilharen (cilia) in trilhaarepitheel die op gecoördineerde wijze bewegen om
stoffen langs het oppervlak te verplaatsen. Vb. luchtwegen is het trilhaarepitheel
gemaakt uit slijm dat irriterende stoffen verwijdert uit longen richting keel.
2.4 De basaalmembraan:
= zorgt er voor dat de dekweefselcellen stevig aan de rest van het lichaam zijn
verbonden.
Ligt tussen dekweefsel en onderliggende bindweefsels.
Functies:
- Biedt stevigheid
- weerstand tegen vervorming
- vormt barrière die de verplaatsing van eiwitten en andere grote
moleculen vanuit het onderliggende bindweefsel naar het dekweefsel
verhindert.
2.5 Vernieuwing/herstel dekweefsel (permanent):
Dekweefsel laag herstelt en vernieuwt zichzelf voortdurend.
Hoe? Door voortdurende deling van ongedifferentieerde cellen
(stam/kiemcellen).
Cellen zijn te vinden in de diepste lagen van het dekweefsel bij basaalmembraan.
3. Vormen van cellen en aantal lagen bepalen het type
dekweefsel
Bij indeling houdt men rekening met type gelaagdheid (eenlagig, gelaagd) en
celtypen (plaveiselepitheel, kubisch epitheel, cilindrisch epitheel).
3.1 Cellagen:
I. Eenlagig dekweefsel = bestaat uit 1 cellaag die de basaalmembraan bedekt.
Kenmerken:
- 1 laag boven het basaalmembraan
- Dun
- Biedt slechte mechanische bescherming
- Worden alleen op beschermde plaatsen binnen lichaam aangetroffen
- Bekleden inwendige compartimenten en transportbuizen vb. bloedvaten
- Bevinden zich waar afscheiding of opname plaatsvindt vb. urinewegen
II. Gelaagd dekweefsel = verschillende lagen boven de basaalmembraan.
Kenmerken:
- Biedt betere mechanische
bescherming
- Worden meestal in gebieden die
mechanisch/chemisch worden belast
aangetroffen vb. anus
3.2 Celvorm (van de buitenste laag):
3 vormen:
I. Afgevlakt (plaveiselepitheel)
- Lijken op spiegeleieren
- Dunne, vlakke cellen
- Kern ligt in dik gedeelte van cel
II. Kubisch (kubisch epitheel)
- Lijken op 6hoekige doosjes
