Examenboek rechtvaardigheid
Hoofdstuk 1 Wat is rechtvaardigheid
Volgens aristoteles gaat rechtvaardigheid over 3 vragen:
1) wat is de algemene betekenis van rechtvaardigheid?
2)welke bijzondere vormen van rechtvaardigheid zijn er?
3)Hoe verhoudt rechtvaardigheid zich tot medemenselijkheid?
verdeling en verdienste
Rechtvaardigheid is in de dagelijks praktijk vaak iets met juiste verdelingen of toedeling van zaken.
Bijv. verjaardagstaart die verdeeld moet worden en iedereen krijgt een gelijk stuk. Maar ook iets
geven aan mensen wat ze verdiend hebben. Zoals een vindersloon voor iemand die jou telefoon heef
gevonden.
Iets is onrechtvaardig als iemand niet het zijne krijgt. ( suum cuique tribuere ) Iedereen moet krijgen
waar hij recht op heef. Maar stel dat een leerling hard heef geblokt voor een toets mag hij dan een
goed cijfer eisen?
Volgens de oude romeinen moet iedereen het zijne krijgen, iedereen krijgt wat hij verdient maar niet
iedereen krijgt hetzelfde. Bijv. een iemand wint de loterij en de ander niet. Dit is niet onrechtvaardig.
Iets is onrechtvaardig als diegene niet het gene krijgt wat hem toekomt of juist het gene krijgt wat
hem niet toekomt. Onrechtvaardig is ook als je iets wel of niet moet doen op grond van ongelijke
verdeling:
Stel je een studentenhuis voor dat vaak moet worden schoongemaakt. De meisjes moeten altijd
schoonmaken en mogen in huis wonen ( de lasten) en de jongens worden hiervan vrijgesteld maar
mogen ook in huis wonen ( de lusten) rechtvaardigheid gaat ook over eerlijke verdeling van lusten en
lasten.
positieve discriminatie
Het is discriminatie als een leraar de meisjes een hoger cijfer geef dan de jongens maar is het ook
discriminatie als de leraar rekening houdt tijdens het nakijken met iemand waarvan het Nederlands
zijn moedertaal is of niet. En is het ook discriminatie en dus onrechtvaardig als de school extra geld
en tijd steekt in die mensen om ze bij te scholen? Of mag een school nooit bepaalde groepen
voortrekken? Een voorbeeld van positieve discriminatie is paralympisch; hier kunnen gehandicapten
met elkaar strijden voor een gouden medaille net als de sporters op de normale olympische spelen.
Niet alle vormen van ongelijkheid zijn meteen onrechtvaardig. Bijv. als iemand ziek is en het huis niet
kan schoonmaken en iemand anders zijn taak overneemt.
In de praktijk is niet alles rechtvaardig en gelijk verdeelt. De meeste mannen hebben hoge functies
terwijl de vrouwen lagere functies hebben. Terwijl er wel wordt gezegd dat mannen en vrouwen gelijk
zijn. Ook de taakverdeling in huis, de meeste huishoudelijke taken worden in de meeste huishoudens
nog steeds gedaan door vrouwen.
Aristoteles over algemene en bijzonder rechtvaardigheid.
We kunnen veel over rechtvaardigheid te weten komen door hoe mensen het begrip in het dagelijks
leven gebruiken. Rechtvaardigheid heef meerdere betekenissen die slaan op verschillende gebieden
van het menselijk leven.
Algemene rechtvaardigheid
Volgen van de wetten van de staat. Hij schrijf:
, Men neemt aan dat iemand onrechtvaardig is als diegene de wet heef overtreden of meer neemt
dan hem toekomt. Hij respecteert de gelijkheid niet. en andersom is dus iemand rechtvaardig. Maar
is wettig nu hetzelfde als rechtvaardig. Wetten maken volgens Aristoteles een leven in politieke
gemeenschap mogelijk. De politiek streef altijd hoogste goed na : het geluk of zelfverwekelijking van
de mens.
De wetten kunnen zelf onrechtvaardig zijn, omdat ze niet overeenstemmen met de morele wet. Er is
dus strijd tussen een zogenoemde heersende wet ( juridisch) en een morele wet ( moreel). Het
hebben van 32 miljard euro heef niks te maken met rechtvaardig of onrechtvaardig. Zolang dat geld
maar op een eerlijke manier is verdiend. Dus niet door stelen of fraude( tegen de wet in).
bijzondere rechtvaardigheid: verdelende rechtvaardigheid
Verdeling van plichten, rechten, privileges en nadelen binnen maatschappij.
Centrale positie: van waaruit verdeeld wordt. En de positie waar de mensen in zitten die met de
verdeling te maken krijgen. Een verdeling is volgens Aristoteles rechtvaardig als deze op gelijkheid is
gebaseerd. Maar wat is gelijkheid? en wie zijn de twee gelijken?
bijzondere rechtvaardigheid: corrigerend recht
Het gaat hierom de verhouding, transacties van mensen tot elkaar. Deze kunnen vrijwillig zijn
( arbeidsovereenkomst) of onvrijwillig ( diefstal)
Bij de vrijwillige transactie gaat het erom dat iedereen het gelijke krijgt. ( loon naar werken: maar het
is dus ook niet onrechtvaardig dat een leraar minder loon krijgt als een hart chirurg omdat dat
belangrijker werk is.)
Volgens Aristoteles is geld een medium waarmee alles vergeleken kan worden. Net als bij lonen is de
prijs voor speciale goederen hoger dan voor normale goederen. Het lastige hierbij is dat mensen
verschillen van mening over hoe een activiteit of goed precies gewaardeerd moet worden.
Bij onvrijwillige transactie speelt hetzelfde probleem. Wat is een rechtvaardige straf voor het stelen
van een iPhone? Aristoteles vind dat gelijkheid de kern is van zowel het verdelende rechtvaardigheid
als het corrigerend recht. Het gelijke moet gelijk behandelt worden. Aan eenieder moet gegeven
worden waar hij recht op heef.
rechtvaardigheid en medemenselijkheid volgens cicero
De moreel juiste verhouding van mensen tegenover elkaar wordt niet alleen bepaald door
rechtvaardigheid maar ook door medemenselijkheid. De plicht van rechtvaardigheid ( strikt) weegt
zwaarder dan de plicht van medemenselijkheid ( breed)
Cicero vind het niet ingrijpen wanneer iemand onrechtvaardig behandelt wordt ook onrechtvaardig.
Er mag niet van rechtvaardigheid worden afgeweken ( daarom strikt)
Maar voor medemenselijkheid geldt dit niet. medemenselijkheid : iets voor een ander doen niet
omdat dat strikt genomen is( verplicht) maar omwille van de ander. Bijv. als iemand ziek is en jij zijn
schoonmaak beurt overneemt. Iemand die medemenselijk handelt wordt hiervoor beloond. maar als
hij dit niet doet volgen er ook geen sancties.
Belangrijk verschil: Bij rechtvaardigheid kan je er niet omheen. Je mag niet stelen en afspraken
moeten altijd nagekomen worden. Bij medemenselijkheid hoef je niet zo te handelen zodra het te
sterk ten koste gaat van onze eigen welvaart en onze plichten tegenover naasten. We moeten alleen
iets afstaan als ons dat niet teveel kost( moreel gezien) Als iemand om de weg vraagt kan je die wijzen
dat kost niets als iemand vraagt om onderdak is het wel medemenselijk om hem te helpen maar we
hoeven niet aan dat verzoek te voldoen.
Ten tweede word de plicht het welzijn van andere te bevorderen sterker als deze mensen dicht bij je
staan. Cicero zegt: wie meer wil uitgeven dan zijn bezit toelaat handelt onrechtvaardig naar zijn
verwanten. Hij schenkt de bezittingen die hij aan zijn naasten zou achterlaten nu aan een vreemden.
Anders dan bij rechtvaardigheid speelt nabijheid dus een grote rol.
Hoofdstuk 1 Wat is rechtvaardigheid
Volgens aristoteles gaat rechtvaardigheid over 3 vragen:
1) wat is de algemene betekenis van rechtvaardigheid?
2)welke bijzondere vormen van rechtvaardigheid zijn er?
3)Hoe verhoudt rechtvaardigheid zich tot medemenselijkheid?
verdeling en verdienste
Rechtvaardigheid is in de dagelijks praktijk vaak iets met juiste verdelingen of toedeling van zaken.
Bijv. verjaardagstaart die verdeeld moet worden en iedereen krijgt een gelijk stuk. Maar ook iets
geven aan mensen wat ze verdiend hebben. Zoals een vindersloon voor iemand die jou telefoon heef
gevonden.
Iets is onrechtvaardig als iemand niet het zijne krijgt. ( suum cuique tribuere ) Iedereen moet krijgen
waar hij recht op heef. Maar stel dat een leerling hard heef geblokt voor een toets mag hij dan een
goed cijfer eisen?
Volgens de oude romeinen moet iedereen het zijne krijgen, iedereen krijgt wat hij verdient maar niet
iedereen krijgt hetzelfde. Bijv. een iemand wint de loterij en de ander niet. Dit is niet onrechtvaardig.
Iets is onrechtvaardig als diegene niet het gene krijgt wat hem toekomt of juist het gene krijgt wat
hem niet toekomt. Onrechtvaardig is ook als je iets wel of niet moet doen op grond van ongelijke
verdeling:
Stel je een studentenhuis voor dat vaak moet worden schoongemaakt. De meisjes moeten altijd
schoonmaken en mogen in huis wonen ( de lasten) en de jongens worden hiervan vrijgesteld maar
mogen ook in huis wonen ( de lusten) rechtvaardigheid gaat ook over eerlijke verdeling van lusten en
lasten.
positieve discriminatie
Het is discriminatie als een leraar de meisjes een hoger cijfer geef dan de jongens maar is het ook
discriminatie als de leraar rekening houdt tijdens het nakijken met iemand waarvan het Nederlands
zijn moedertaal is of niet. En is het ook discriminatie en dus onrechtvaardig als de school extra geld
en tijd steekt in die mensen om ze bij te scholen? Of mag een school nooit bepaalde groepen
voortrekken? Een voorbeeld van positieve discriminatie is paralympisch; hier kunnen gehandicapten
met elkaar strijden voor een gouden medaille net als de sporters op de normale olympische spelen.
Niet alle vormen van ongelijkheid zijn meteen onrechtvaardig. Bijv. als iemand ziek is en het huis niet
kan schoonmaken en iemand anders zijn taak overneemt.
In de praktijk is niet alles rechtvaardig en gelijk verdeelt. De meeste mannen hebben hoge functies
terwijl de vrouwen lagere functies hebben. Terwijl er wel wordt gezegd dat mannen en vrouwen gelijk
zijn. Ook de taakverdeling in huis, de meeste huishoudelijke taken worden in de meeste huishoudens
nog steeds gedaan door vrouwen.
Aristoteles over algemene en bijzonder rechtvaardigheid.
We kunnen veel over rechtvaardigheid te weten komen door hoe mensen het begrip in het dagelijks
leven gebruiken. Rechtvaardigheid heef meerdere betekenissen die slaan op verschillende gebieden
van het menselijk leven.
Algemene rechtvaardigheid
Volgen van de wetten van de staat. Hij schrijf:
, Men neemt aan dat iemand onrechtvaardig is als diegene de wet heef overtreden of meer neemt
dan hem toekomt. Hij respecteert de gelijkheid niet. en andersom is dus iemand rechtvaardig. Maar
is wettig nu hetzelfde als rechtvaardig. Wetten maken volgens Aristoteles een leven in politieke
gemeenschap mogelijk. De politiek streef altijd hoogste goed na : het geluk of zelfverwekelijking van
de mens.
De wetten kunnen zelf onrechtvaardig zijn, omdat ze niet overeenstemmen met de morele wet. Er is
dus strijd tussen een zogenoemde heersende wet ( juridisch) en een morele wet ( moreel). Het
hebben van 32 miljard euro heef niks te maken met rechtvaardig of onrechtvaardig. Zolang dat geld
maar op een eerlijke manier is verdiend. Dus niet door stelen of fraude( tegen de wet in).
bijzondere rechtvaardigheid: verdelende rechtvaardigheid
Verdeling van plichten, rechten, privileges en nadelen binnen maatschappij.
Centrale positie: van waaruit verdeeld wordt. En de positie waar de mensen in zitten die met de
verdeling te maken krijgen. Een verdeling is volgens Aristoteles rechtvaardig als deze op gelijkheid is
gebaseerd. Maar wat is gelijkheid? en wie zijn de twee gelijken?
bijzondere rechtvaardigheid: corrigerend recht
Het gaat hierom de verhouding, transacties van mensen tot elkaar. Deze kunnen vrijwillig zijn
( arbeidsovereenkomst) of onvrijwillig ( diefstal)
Bij de vrijwillige transactie gaat het erom dat iedereen het gelijke krijgt. ( loon naar werken: maar het
is dus ook niet onrechtvaardig dat een leraar minder loon krijgt als een hart chirurg omdat dat
belangrijker werk is.)
Volgens Aristoteles is geld een medium waarmee alles vergeleken kan worden. Net als bij lonen is de
prijs voor speciale goederen hoger dan voor normale goederen. Het lastige hierbij is dat mensen
verschillen van mening over hoe een activiteit of goed precies gewaardeerd moet worden.
Bij onvrijwillige transactie speelt hetzelfde probleem. Wat is een rechtvaardige straf voor het stelen
van een iPhone? Aristoteles vind dat gelijkheid de kern is van zowel het verdelende rechtvaardigheid
als het corrigerend recht. Het gelijke moet gelijk behandelt worden. Aan eenieder moet gegeven
worden waar hij recht op heef.
rechtvaardigheid en medemenselijkheid volgens cicero
De moreel juiste verhouding van mensen tegenover elkaar wordt niet alleen bepaald door
rechtvaardigheid maar ook door medemenselijkheid. De plicht van rechtvaardigheid ( strikt) weegt
zwaarder dan de plicht van medemenselijkheid ( breed)
Cicero vind het niet ingrijpen wanneer iemand onrechtvaardig behandelt wordt ook onrechtvaardig.
Er mag niet van rechtvaardigheid worden afgeweken ( daarom strikt)
Maar voor medemenselijkheid geldt dit niet. medemenselijkheid : iets voor een ander doen niet
omdat dat strikt genomen is( verplicht) maar omwille van de ander. Bijv. als iemand ziek is en jij zijn
schoonmaak beurt overneemt. Iemand die medemenselijk handelt wordt hiervoor beloond. maar als
hij dit niet doet volgen er ook geen sancties.
Belangrijk verschil: Bij rechtvaardigheid kan je er niet omheen. Je mag niet stelen en afspraken
moeten altijd nagekomen worden. Bij medemenselijkheid hoef je niet zo te handelen zodra het te
sterk ten koste gaat van onze eigen welvaart en onze plichten tegenover naasten. We moeten alleen
iets afstaan als ons dat niet teveel kost( moreel gezien) Als iemand om de weg vraagt kan je die wijzen
dat kost niets als iemand vraagt om onderdak is het wel medemenselijk om hem te helpen maar we
hoeven niet aan dat verzoek te voldoen.
Ten tweede word de plicht het welzijn van andere te bevorderen sterker als deze mensen dicht bij je
staan. Cicero zegt: wie meer wil uitgeven dan zijn bezit toelaat handelt onrechtvaardig naar zijn
verwanten. Hij schenkt de bezittingen die hij aan zijn naasten zou achterlaten nu aan een vreemden.
Anders dan bij rechtvaardigheid speelt nabijheid dus een grote rol.
