Inhoud
Inleiding..................................................................................................................................................4
Hoofdstuk 1: het nieuwe verbintenissenrecht....................................................................................4
Structuur van Boek 5 “Verbintenissen”..........................................................................................4
Aard van het verbintenissenrecht...................................................................................................4
Doelstellingen en meerwaarde van Boek 5 BW..............................................................................5
Algemene interpretatiehulpmiddelen............................................................................................6
Werking in de tijd...........................................................................................................................6
Deel I: contractvrijheid, contractuele gebondenheid en hun beperkingen............................................7
Hoofdstuk 2: contractvrijheid.............................................................................................................7
Basisbeginselen, fundamenteel recht en functies..........................................................................7
Twee facetten.................................................................................................................................7
Hoofdstuk 3: contractuele gebondenheid..........................................................................................7
Hoofdstuk 4: mechanismen ter beperking van de contractvrijheid en de contractuele
gebondenheid....................................................................................................................................7
De openbare orde en rechtsregels van dwingend recht.................................................................7
Fundamentele rechten...................................................................................................................8
Verbod van rechtsmisbruik...........................................................................................................10
Fraus omnia corrumpit.................................................................................................................12
Verbod van wetsontduiking..........................................................................................................12
Buitencontractuele aansprakelijkheid..........................................................................................12
Deel 2: ontstaan en geldigheid van contracten....................................................................................13
Inleiding............................................................................................................................................13
Hoofdstuk 1: onderhandelingen.......................................................................................................14
Onderhandelingsvrijheid..............................................................................................................14
Precontractuele aansprakelijkheid...............................................................................................14
Afspraken tijdens de onderhandelingen.......................................................................................17
Hoofdstuk 2: totstandkoming...........................................................................................................18
Consensualisme en formaliteiten.................................................................................................18
Wilsovereenstemming..................................................................................................................21
Bedoeling om zich juridisch te verbinden of andere rechtsgevolgen te creëren..........................22
Wilsautonomie: een te relativeren en te corrigeren beleid..........................................................22
Algemene voorwaarden (standaardbedingen) en toetredingscontracten....................................23
Hoofdstuk 3: geldigheid(sgebreken).................................................................................................24
Toestemming................................................................................................................................25
1
, Bekwaamheid (art.1.3, lid 2 BW)..................................................................................................28
Voorwerp......................................................................................................................................28
Oorzaak (art.5.53-5.57 BW)..........................................................................................................29
Benadeling....................................................................................................................................32
Strijdigheid met de openbare orde of een rechtsregel van dwingend recht................................32
Hoofdstuk 4: sancties voor geldigheidsgebreken: nietigverklaring en verval...................................35
Nietigverklaring en restitutie........................................................................................................35
Verval (caducité)...........................................................................................................................41
Hoofdstuk 5: contracteren via vertegenwoordiging.........................................................................42
Soorten: onmiddellijke versus middellijke vertegenwoordiging...................................................42
Vertegenwoordigingsbevoegdheid...............................................................................................43
Gevolgen van vertegenwoordiging...............................................................................................43
Schijnvertegenwoordiging............................................................................................................44
Gemeenrechtelijke regels inzake belangenconflicten..................................................................44
DEEL 3: inhoud & werking van contracten............................................................................................44
Hoofdstuk 2: ten aanzien van derden...............................................................................................44
Partij versus derde........................................................................................................................44
Relativiteit en uitzonderingen......................................................................................................45
Tegenwerpelijkheid en uitzonderingen........................................................................................53
Hoofdstuk 1: ten aanzien van contractpartijen................................................................................59
Verbindende kracht......................................................................................................................59
Verbintenissen en niet-verbintenisrechtelijke afspraken.............................................................60
Interpretatie.................................................................................................................................60
Kwalificatie...................................................................................................................................63
Aanvulling (art.5.71 BW)...............................................................................................................64
Matiging........................................................................................................................................65
Obligatoire gevolgen.....................................................................................................................65
Goederenrechtelijke gevolgen......................................................................................................75
DEEL 4: wanprestatie, verzuim en sanctie............................................................................................76
De verschillende stappen in het kort................................................................................................76
Hoofdstuk 1: toerekenbare niet-nakoming of wanprestatie............................................................78
Wanprestatie................................................................................................................................78
Fouten van hulppersonen.............................................................................................................81
Wanprestatie ingevolge het gebruik van goederen (art.5.230 BW)..............................................82
Hoofdstuk 2: verzuim en ingebrekestelling......................................................................................82
Verzuim (en demeure)..................................................................................................................82
2
, Ingebrekestelling (la mise en demeure).......................................................................................83
Hoofdstuk 3: sanctie wegens wanprestatie (art.5.83 & art.5.224 BW).............................................84
Deel 5: overmacht en imprevisie........................................................................................................104
Hoofdstuk 1: overmacht.................................................................................................................104
Belang, begrip en grondslag.......................................................................................................104
Toepassingsvereisten..................................................................................................................105
Gevolgen.....................................................................................................................................106
Overmachtclausules...................................................................................................................108
Hoofdstuk 2: imprevisie (art.5.74 BW)...........................................................................................108
Begrip en grondslag....................................................................................................................108
Toepassingsvereisten..................................................................................................................109
Gevolgen.....................................................................................................................................110
hardship- of imprevisieclausules................................................................................................111
Deel 6: pluraliteit van schuldenaren...................................................................................................111
Deel 7: cessie van verbintenissen en delegatie..................................................................................116
Deel 8: uitdoving van verbintenissen..................................................................................................120
Deel 9: bewijs.....................................................................................................................................132
EXTRA.................................................................................................................................................139
Vonnis van Amsterdam...................................................................................................................139
Casus..............................................................................................................................................139
Examen...........................................................................................................................................139
3
, Verbintenissenrecht
Inleiding
Hoofdstuk 1: het nieuwe verbintenissenrecht
Structuur van Boek 5 “Verbintenissen”
Titel 1. Inleidende bepalingen (art.5.1-5.3 BW)
Titel 2. Bronnen van verbintenissen (art.5.4-5.137 BW)
- Ondertitel 1
o Hoofdstuk 1. Contracten (art. 5.4 – 5.124 BW)
o Hoofdstuk 2. Eenzijdige rechtshandelingen (art. 5.125 – 5.126 BW)
- Ondertitel 2
o Buitencontractuele aansprakelijkheid (art. 1382 – 1386bis oud BW)
(opm.: zal worden gehercodificeerd in boek 6)
o Oneigenlijke contracten = quasi-contracten
Zaakwaarneming (art. 5.128 – 5.132 BW)
Onverschuldigde betaling (art. 5.133 – 5.134 BW)
Ongerechtvaardigde verrijking (art. 5.135 – 5.137 BW)
Titel 3. Algemeen regime van verbintenis (art.5.138-5.270 BW): omvat regels die gelden voor
elke verbintenis, ongeacht de bron van verbintenis
- Inleidende bepaling (art.5.138 BW)
- Regels inzake modaliteiten (art.5.139-5.155 BW)
- Pluraliteit van schuldenaars en schuldeisers (art. 5.156-5.173 BW)
- Overdracht van contracten, schuldvordering en schulden (art. 5.174-5.193 BW)
- Nakoming (art.5.194-5.223 BW)
- Niet-nakoming (art.5.224-5.241 BW)
- De bescherming v/d schuldeiser (art.5.242-5.243 BW)
- Het tenietgaan van verbintenissen (art.5.244-5.270 BW)
Aard van het verbintenissenrecht
Suppletief recht, dwingend recht of recht van openbare orde?
Art. 5.3, lid 1 BW: ‘regels in boek 5 zijn suppletief van aard’
(opm.: hoe kan je weten of iets suppletief is van aard? stel: er staat ‘tenzij partijen anders hebben
afgesproken’ je wijkt dus af van de normale regel = afwijkend beding)
Art.5.3, lid 2 BW: ‘tenzij het toch gedeeltelijk of geheel van openbare orde of van dwingend
recht is’ deze precisering is eigenlijk niet zo precies:
1. Niet bij elke bepaling staat geschreven of partijen hiervan kunnen afwijken of niet
(suppletief):
o Dit zorgt ervoor dat de toegankelijkheid v/h BW voor de normale burgers
verminderd wordt
o Staat zelf niet geschreven bij regels van openbare-orde-karakter
2. Niet bij elke bepaling staat geschreven of de verbintenisrechtelijke regel al dan niet
dwingend is te volgen
Bv. Overeenkomsten van onbepaalde duur: moet altijd eenzijdig kunnen worden opgezet
(art.5.75, lid 2 BW) dit is een regel van openbare orde MAAR dit staat hier niet bij
geschreven
3. Sommige bepalingen zijn gedeeltelijk dwingend recht of van openbare orde
Voorbeeld v/e regel van dwingend recht
4
Inleiding..................................................................................................................................................4
Hoofdstuk 1: het nieuwe verbintenissenrecht....................................................................................4
Structuur van Boek 5 “Verbintenissen”..........................................................................................4
Aard van het verbintenissenrecht...................................................................................................4
Doelstellingen en meerwaarde van Boek 5 BW..............................................................................5
Algemene interpretatiehulpmiddelen............................................................................................6
Werking in de tijd...........................................................................................................................6
Deel I: contractvrijheid, contractuele gebondenheid en hun beperkingen............................................7
Hoofdstuk 2: contractvrijheid.............................................................................................................7
Basisbeginselen, fundamenteel recht en functies..........................................................................7
Twee facetten.................................................................................................................................7
Hoofdstuk 3: contractuele gebondenheid..........................................................................................7
Hoofdstuk 4: mechanismen ter beperking van de contractvrijheid en de contractuele
gebondenheid....................................................................................................................................7
De openbare orde en rechtsregels van dwingend recht.................................................................7
Fundamentele rechten...................................................................................................................8
Verbod van rechtsmisbruik...........................................................................................................10
Fraus omnia corrumpit.................................................................................................................12
Verbod van wetsontduiking..........................................................................................................12
Buitencontractuele aansprakelijkheid..........................................................................................12
Deel 2: ontstaan en geldigheid van contracten....................................................................................13
Inleiding............................................................................................................................................13
Hoofdstuk 1: onderhandelingen.......................................................................................................14
Onderhandelingsvrijheid..............................................................................................................14
Precontractuele aansprakelijkheid...............................................................................................14
Afspraken tijdens de onderhandelingen.......................................................................................17
Hoofdstuk 2: totstandkoming...........................................................................................................18
Consensualisme en formaliteiten.................................................................................................18
Wilsovereenstemming..................................................................................................................21
Bedoeling om zich juridisch te verbinden of andere rechtsgevolgen te creëren..........................22
Wilsautonomie: een te relativeren en te corrigeren beleid..........................................................22
Algemene voorwaarden (standaardbedingen) en toetredingscontracten....................................23
Hoofdstuk 3: geldigheid(sgebreken).................................................................................................24
Toestemming................................................................................................................................25
1
, Bekwaamheid (art.1.3, lid 2 BW)..................................................................................................28
Voorwerp......................................................................................................................................28
Oorzaak (art.5.53-5.57 BW)..........................................................................................................29
Benadeling....................................................................................................................................32
Strijdigheid met de openbare orde of een rechtsregel van dwingend recht................................32
Hoofdstuk 4: sancties voor geldigheidsgebreken: nietigverklaring en verval...................................35
Nietigverklaring en restitutie........................................................................................................35
Verval (caducité)...........................................................................................................................41
Hoofdstuk 5: contracteren via vertegenwoordiging.........................................................................42
Soorten: onmiddellijke versus middellijke vertegenwoordiging...................................................42
Vertegenwoordigingsbevoegdheid...............................................................................................43
Gevolgen van vertegenwoordiging...............................................................................................43
Schijnvertegenwoordiging............................................................................................................44
Gemeenrechtelijke regels inzake belangenconflicten..................................................................44
DEEL 3: inhoud & werking van contracten............................................................................................44
Hoofdstuk 2: ten aanzien van derden...............................................................................................44
Partij versus derde........................................................................................................................44
Relativiteit en uitzonderingen......................................................................................................45
Tegenwerpelijkheid en uitzonderingen........................................................................................53
Hoofdstuk 1: ten aanzien van contractpartijen................................................................................59
Verbindende kracht......................................................................................................................59
Verbintenissen en niet-verbintenisrechtelijke afspraken.............................................................60
Interpretatie.................................................................................................................................60
Kwalificatie...................................................................................................................................63
Aanvulling (art.5.71 BW)...............................................................................................................64
Matiging........................................................................................................................................65
Obligatoire gevolgen.....................................................................................................................65
Goederenrechtelijke gevolgen......................................................................................................75
DEEL 4: wanprestatie, verzuim en sanctie............................................................................................76
De verschillende stappen in het kort................................................................................................76
Hoofdstuk 1: toerekenbare niet-nakoming of wanprestatie............................................................78
Wanprestatie................................................................................................................................78
Fouten van hulppersonen.............................................................................................................81
Wanprestatie ingevolge het gebruik van goederen (art.5.230 BW)..............................................82
Hoofdstuk 2: verzuim en ingebrekestelling......................................................................................82
Verzuim (en demeure)..................................................................................................................82
2
, Ingebrekestelling (la mise en demeure).......................................................................................83
Hoofdstuk 3: sanctie wegens wanprestatie (art.5.83 & art.5.224 BW).............................................84
Deel 5: overmacht en imprevisie........................................................................................................104
Hoofdstuk 1: overmacht.................................................................................................................104
Belang, begrip en grondslag.......................................................................................................104
Toepassingsvereisten..................................................................................................................105
Gevolgen.....................................................................................................................................106
Overmachtclausules...................................................................................................................108
Hoofdstuk 2: imprevisie (art.5.74 BW)...........................................................................................108
Begrip en grondslag....................................................................................................................108
Toepassingsvereisten..................................................................................................................109
Gevolgen.....................................................................................................................................110
hardship- of imprevisieclausules................................................................................................111
Deel 6: pluraliteit van schuldenaren...................................................................................................111
Deel 7: cessie van verbintenissen en delegatie..................................................................................116
Deel 8: uitdoving van verbintenissen..................................................................................................120
Deel 9: bewijs.....................................................................................................................................132
EXTRA.................................................................................................................................................139
Vonnis van Amsterdam...................................................................................................................139
Casus..............................................................................................................................................139
Examen...........................................................................................................................................139
3
, Verbintenissenrecht
Inleiding
Hoofdstuk 1: het nieuwe verbintenissenrecht
Structuur van Boek 5 “Verbintenissen”
Titel 1. Inleidende bepalingen (art.5.1-5.3 BW)
Titel 2. Bronnen van verbintenissen (art.5.4-5.137 BW)
- Ondertitel 1
o Hoofdstuk 1. Contracten (art. 5.4 – 5.124 BW)
o Hoofdstuk 2. Eenzijdige rechtshandelingen (art. 5.125 – 5.126 BW)
- Ondertitel 2
o Buitencontractuele aansprakelijkheid (art. 1382 – 1386bis oud BW)
(opm.: zal worden gehercodificeerd in boek 6)
o Oneigenlijke contracten = quasi-contracten
Zaakwaarneming (art. 5.128 – 5.132 BW)
Onverschuldigde betaling (art. 5.133 – 5.134 BW)
Ongerechtvaardigde verrijking (art. 5.135 – 5.137 BW)
Titel 3. Algemeen regime van verbintenis (art.5.138-5.270 BW): omvat regels die gelden voor
elke verbintenis, ongeacht de bron van verbintenis
- Inleidende bepaling (art.5.138 BW)
- Regels inzake modaliteiten (art.5.139-5.155 BW)
- Pluraliteit van schuldenaars en schuldeisers (art. 5.156-5.173 BW)
- Overdracht van contracten, schuldvordering en schulden (art. 5.174-5.193 BW)
- Nakoming (art.5.194-5.223 BW)
- Niet-nakoming (art.5.224-5.241 BW)
- De bescherming v/d schuldeiser (art.5.242-5.243 BW)
- Het tenietgaan van verbintenissen (art.5.244-5.270 BW)
Aard van het verbintenissenrecht
Suppletief recht, dwingend recht of recht van openbare orde?
Art. 5.3, lid 1 BW: ‘regels in boek 5 zijn suppletief van aard’
(opm.: hoe kan je weten of iets suppletief is van aard? stel: er staat ‘tenzij partijen anders hebben
afgesproken’ je wijkt dus af van de normale regel = afwijkend beding)
Art.5.3, lid 2 BW: ‘tenzij het toch gedeeltelijk of geheel van openbare orde of van dwingend
recht is’ deze precisering is eigenlijk niet zo precies:
1. Niet bij elke bepaling staat geschreven of partijen hiervan kunnen afwijken of niet
(suppletief):
o Dit zorgt ervoor dat de toegankelijkheid v/h BW voor de normale burgers
verminderd wordt
o Staat zelf niet geschreven bij regels van openbare-orde-karakter
2. Niet bij elke bepaling staat geschreven of de verbintenisrechtelijke regel al dan niet
dwingend is te volgen
Bv. Overeenkomsten van onbepaalde duur: moet altijd eenzijdig kunnen worden opgezet
(art.5.75, lid 2 BW) dit is een regel van openbare orde MAAR dit staat hier niet bij
geschreven
3. Sommige bepalingen zijn gedeeltelijk dwingend recht of van openbare orde
Voorbeeld v/e regel van dwingend recht
4
