Samenvatting Staatsrecht

Inhoudsopgave
Inleiding..................................................................................................................................................3
Kernboodschap...................................................................................................................................3
Deel I: krachtlijnen..................................................................................................................................3
de Belgische staat...............................................................................................................................3
het ontstaan van België..................................................................................................................3
België als staat................................................................................................................................4
Gevolgen van kwalificatie als staat.................................................................................................6
Een democratische rechtstaat............................................................................................................7
De rechtsstaat.................................................................................................................................7
Een meergelaagde rechtsorde..........................................................................................................10
De (federale) staat België.............................................................................................................10
De Vlaamse en de andere deelstaten...........................................................................................12
De Europese Unie.........................................................................................................................14
De gemeenten en provincies........................................................................................................16
Deel II: De democratische besluitvorming............................................................................................16
De grondwettelijke teksten..............................................................................................................16
Inleiding........................................................................................................................................16
De Belgische grondwet.................................................................................................................19
De constitutieve autonomie van de deelstaten............................................................................23
De constituerende verdragen van de Europese Unie...................................................................23
De wetgevende instellingen.............................................................................................................24
Debatteren en organiseren...........................................................................................................24
Zelf beslissen................................................................................................................................27
Verkiezen en vertegenwoordigen.................................................................................................28
Wetgeven.....................................................................................................................................39
De uitvoerende instellingen..............................................................................................................52
Vertrouwen en controleren..........................................................................................................52
Besturen.......................................................................................................................................67
Bestuurlijke rechtshandelingen stellen.........................................................................................77
Taalgebruik door het bestuur.......................................................................................................80
Deel III: De bevoegdheidsverdeling......................................................................................................82
Gefedereerde bevoegdheden...........................................................................................................82
De bevoegdheidsverdeling binnen België.....................................................................................82
De bevoegdheidsverdeling binnen de Europese Unie..................................................................97

1

, Territoriaal gedecentraliseerde bevoegdheden...............................................................................98
Deel IV: De inwoners en hun grondrechten..........................................................................................99
De inwoners......................................................................................................................................99
Personen met de Belgische nationaliteit......................................................................................99
Personen zonder de Belgische nationaliteit................................................................................101
De burgers van de EU.................................................................................................................102
Grondrechten.................................................................................................................................103
De ontwikkeling van grondrechten.............................................................................................103
De voornaamste grondrechten...................................................................................................105
De beperking van grondrechten.................................................................................................115
De horizontale werking van grondrechten.................................................................................121
Deel V: De rechtsbescherming............................................................................................................122
De rechtsprekende instellingen......................................................................................................122
De Belgische rechtscolleges........................................................................................................122
De rechtscolleges van de Europese Unie....................................................................................127
De rechtsbescherming tegen de overheid......................................................................................128
De hiërarchie van de normen.....................................................................................................128
Rechtstreekse rechtsbescherming..............................................................................................131
Overheidsaansprakelijkheid........................................................................................................145
Actua..................................................................................................................................................147
Casus..................................................................................................................................................150




2

,Samenvatting Staatsrecht
Inleiding
 Gustaaf Wappers – het tafereel van de septemberdagen  toont de onafhankelijkheid van
BEL in 1830




 Recht =
- Rationeel opgebouwd geheel van
- Door de overheid uitgevaardigde & via sancties afdwingbare normen die dienen tot
- Organisatie, handhaving of herstel v/d orde in de samenleving
 DOEL van rechtsregels: zekerheid creëren waar onzekerheid bestaat + orde creëren
waar chaos bestaat  RECHTSZEKERHEID (1 v/d meest belangrijke ambities van
recht)
Opm.: in een ideale wereld zou recht rationeel zijn
 Publiekrecht: beheerst de situatie van en de relaties tussen particuliere (rechts of
natuurlijke)personen
Bv. je hebt de BEL nationaliteit, bestuursrecht, staatsrecht, delen van omgevingsrecht…
<-> privaatrecht: beheerst de situatie van en de relaties tussen overheid en particuliere
(rechts)personen en overheden onderling
Bv. je bent iemands kind, je bent een contractspartij…
 Onderscheid: niet altijd duidelijk MAAR staatsrecht = publiekrecht!
Opm.: je hebt niet enkel rechten, maar ook plichten tav staat/overheid (bv belastingen op geld uit
studente job)

Kernboodschap
!!! België is een meergelaagde, democratische rechtsstaat in Europa!!!
 Dit gaan we doorheen de cursus bespreken

Deel I: krachtlijnen
de Belgische staat
het ontstaan van België
Het ontstaan van staten

 Oorspronkelijk °  staten kunnen zomaar ° = op een spontane manier
 Afgeleid ontstaan
- Dekolonisatie
bv Congo was een kolonie van BEL  wordt hierna opnieuw een eigen staat


3

, - Secessie = afscheuren v/e bepaald gebied & eigen staat worden
- Dismembratio = staten kunnen uiteenvallen
bv Tsjechiëslowakije
- Fusie = staten kunnen samen komen
bv Oost- & West-DUI komen samen na val v/d Berlijnse muur, Zuid-Soedan…
 Staat = rechtssubject v/h int’l recht (is dus ook drager van rechten & plichten)

Het ontstaan van België

 Wij waren geannexeerd bij FRA  later bij Keizerrijk van Napoléon  slag van Waterloo =
nederlaag van Napoléon  Congres van Wenen (1814) probeert stabiliteit in Europa te
herstellen  hebben besloten om ZN & NN terug samen te voegen = Verenigd Koninkrijk
der Nederlanden (1815)
Waarom samenvoegen? Als bufferstaat tussen FRA & DUI  2 grootmachten worden uit
elkaar gehouden & zo voorkomt men een nieuwe oorlog
 In NN: Willem I (=organist) = aan de macht  had al een grondwet  was niet zo
democratisch!
Bv. koning veel macht <-> parlement weinig macht
Opm.: Willem kreeg wel steun van Gent bij afscheuring van ZN omdat Willem de textiel in Gent heeft gesteund (+
heeft ook unief opgericht)
 Verenigd Koninkrijk der Nederlanden bleef 15j lang bestaan (tot 1830)
MAAR Zuidelijke provincies snel ontevreden door…
- Economische tegenstellingen: NN = int’le handel <-> ZN = industrie (bv textiel)
- Politieke ondervertegenwoordiging: ZN was ondervertegenwoordigd in het
parlement/de regering in Amsterdam  ° frustraties
- Inmenging in Kerk (onderwijs): NN = protestantisme <-> ZN = katholiek
- Beknotting persvrijheid: in grondwet  koning duldde geen tegenspraak vanuit de
media
- Toen reeds taalconflict: NN = Nederlands <-> ZN = Frans
 Heel wat groepen hadden dus een reden om boos te zijn (kerk, elite etc.)
 Spanningen cumuleren  Stomme van Portici = theaterstuk over liefde voor het vaderland
 ° begin v/d BEL revolutie (FRA steunt BEL revolutionairen hierin)
 Uiteindelijk: Monsterverbond in ZN = verbond tussen Katholieken & Liberalen
Waarom ‘Monster’verbond? Omdat 2 groepen totaal niet veel gemeenschappelijk hadden
MAAR toch gaan ze zich samen verzetten tegen Willem I!
 4 okt 1830 – onafhankelijkheidsverklaring van BEL door het Voorlopig Bewind  begin van
nieuwe BEL grondwet

België als staat
De Belgische staat

Voorwaarden om v/e staat te kunnen spreken:

1. Permanente bevolking = +/- 11,5 miljoen in 2021
 Meerderheid v/d bevolking heeft ook BEL nationaliteit MAAR dit is niet noodzakelijk
Bv. andere nationaliteit, maar hier wel permanent wonen & werken  ook deel v/d
permanente bevolking
Bv. mensen met 2 nationaliteiten = bipatriditeit
Bv. mensen zonder nationaliteit = apatriditeit  proberen we te vermijden



4