Rechtsfilosofie B
HC1: De Europese Unie
Inleiding van de cursus
Door het EG-Verdrag als 'constitutioneel handvest' te bestempelen bevestigt het Hof de jurisprudentiele
ontwikkeling die ontstaan is met zijn beroemde Van Gend & Loos arrest. Tegelijk legt de uitspraak het
fundamentele probleem van de EG bloot: Hoewel het EG- Verdrag als 'constitutioneel handvest'van de
EG, het mogelijk maakt om de legaliteit van Europese wetgeving te garanderen, lijkt dit op zichzelf niet
voldoende om de legitimiteit ervan te waarborge". Oit probleem is in toenemende mate het brandpunt
van discussie geworden. Recente voorbeelden van deze discussie zijn uiteraard de verwerping door de
Franse en Nederlandse volken van het 'Constitutionele Verdrag' alsmede de beschouwingen van de
NederIandse Raad van State over de aard van het herziene verdrag en met name of dit herziene ver- drag
aan een referendum onderworpen zou moeten worden. De meeste deelnemers aan deze en gelijke
discussies richten echter hun aandacht op de institution ele uoorwaardenwaaronder ae Lgltimiteit van
met name Europese wetgeving versterkt zou kunnen worden. De uitlatingen 'd.emocratisch tekort' en
'uitbreiding van beslissingsbevoegdheden van het Europese parle- ment' zijn er de meest saillante
voorbeelden van.
Tegen deze kreten in werpt het Maastricht-arrest van het Bundesverfassungsgericht (hierna 'BVerfG')
echter eenprincipidlewaagop: kan er sprake zijn van legitieme wetgeving in Euro- pees verband als de EG
slechts eenrechtsgemeenschap, en niet ook eenpolitieke gemeenschap is? Deze waag is relevant omdat
de EG (nog steeds) primair gericht is op het tot stand brengen van een gemeenschappelijke c.q. interne
markt, dus op economische integratie. Voorafgaand aan de vraag over de institutionele voorwaarden van
de democratische wetgeving in Europees verband ligide waag of de voltooiing van een
gemeenschappelijke markt iiberhaupt een poli tiek projeci is, en in verband daarmee, de vraag op welke
manier juridische en politieke een- heid zich tot elkaar verhouden.
Eerste aanzet tot een probleemstelling:
2 kernvragen als rode draad in dit vak In de eerste week worden twee rechtsfilosofische kernvragen
geïntroduceerd die de rode draad vormen in dit vak:
a. In welke zin is de EU een unie?
b. In welke zin is de EU 'Europees'?
In welke zin is de EU een unie?
De Europese Unie is een gemeenschap, maar wat hebben we dan 'gemeen'? Op welke manier
thematiseren we vanuit het recht de gemeenschappelijkheid van de EU? De Raad van State ging op
verzoek van de Nederlandse regering in op de vraag in hoeverre het Verdrag van Lissabon een grondwet
is. De Raad van State heeft zich beziggehouden met de vraag wat voor een gemeenschap de EU is en met
de vraag of de EU überhaupt een grondwet mag hebben (Advies van de RVS 12 sept 2007). Zij kwam tot
de conclusie dat de EU een democratische staat is, maar dat de EU niet het karakter heeft van een staat.
De Raad van State heeft problemen met het duiden van de EU als een gemeenschap.. De vraag rijst: Hoe
kan de EU een constitutie hebben zonder dat het tot stand is gebracht door een Europees volk?
- Advies van de raad van State 12 september 2007
, De Rvs heeft moeite met het duiden van de EU als een gemeenschap. Zij geeft daarom aan dat ze geen
democratische staat is, maar een democratische rechtsorde
Dit was het advies waarin de raad van state op verzoek van de nederlandse regering in ging
op de vraag in hoever de aanpassing van het constitutionele verdrag wat was mislukt tussen
frankrijk en nederland, in hoever die aanpassing (wat vervolgens het verdrag van lissabon
werd) het verdrag van lissabon al dan niet een grondwet was en daardoor in feite in
aanmerking kwam met een nieuw referendum. Het was duidelijk dat als je keek naar het
verdrag van lissabon en het vergeleek met het constitutionele verdrag (dat niet geslaagd was
wegens de referendum van Nederland en frankijk) dan zag je dat het ongeveer dezelfde tekst
was min een paar symbolen. De raad van state die aspecten heeft van een politiek orgaan
moet zich genoodzaakt ingaan op de porblematiek van de EU. De EU is een democratische
rechtsorde (rechtsysteem dat wetten schrijft en handhaaft), maar het is niet een
democratische staat (volk, grondgebied, gezagverhouding). Dan is de vraag: ‘als het geen
staat is, op welke manier kan het dan een autonome rechtsorde zijn?’.
Zoals je ziet heeft onze eigen raad van state problemen met het duiden van het EU als
gemeenschap. En met het probleem met het duiden daarvan heeft het niet alleen het
karakter van een constitutionele deugdelijke analyse, nee, het heeft vergaande praktische
gevolgen.
In welke zin is de EU ‘Europees’?
De tweede vraag ziet op de grenzen van Europa. Hoe bepalen we welke landen onderdeel vormen van
Europa? Is Europa een continent zonder buitengrenzen?
Romano Prodi's probleem:
De voormalig voorzitter van de Europese Commissie stelde de vraag: 'Waar eindigt Europa?". Het
uitbreidingsproces moet op een gegeven moment stoppen, maar waar en waarom? Het trekken van
grenzen is een politiek proces en er kleeft een zekere mate van willekeur aan die niet ongedaan te maken
is.
Elke poging om Europa als geografische termen af te bakenen mislukt
Het laat ons niet onverschillig of Turkije of bijvoorbeeld Noord-Korea zou toetreden. De grenzen doen
ertoe in termen van wie wij menen te zijn als Europeanen. De grenzen zijn niet van geografische aard. De
grenzen zijn afhankelijk van de vraag: welke landen wil de EU insluiten? Welke landen mogen deel
uitmaken van 'wij' Europeanen en welke landen blijkbaar niet
De mislukking van het Constitutionele Verdrag (verdrag dat hoogste gezag heeft en democratisch is ontstaan)
Het constitutionele verdrag is niet geslaagd vanwege het referendum, dit zorgde ervoor dat 64% van de
burgers tegen stemde.
- Het Verdrag van Lissabon
Dit verdrag van lissabon zet het verhaal van de constitutionele verdrag voort, maar daardoor
zijn de soort problemen die ten grondslag liggen aan de EU niet verdwenen.
- De financiële crisis en de euro
Dit is een problematisch grondslag. Dit heeft betekend dat er 2 groeiende tweespalten
bestaan
HC1: De Europese Unie
Inleiding van de cursus
Door het EG-Verdrag als 'constitutioneel handvest' te bestempelen bevestigt het Hof de jurisprudentiele
ontwikkeling die ontstaan is met zijn beroemde Van Gend & Loos arrest. Tegelijk legt de uitspraak het
fundamentele probleem van de EG bloot: Hoewel het EG- Verdrag als 'constitutioneel handvest'van de
EG, het mogelijk maakt om de legaliteit van Europese wetgeving te garanderen, lijkt dit op zichzelf niet
voldoende om de legitimiteit ervan te waarborge". Oit probleem is in toenemende mate het brandpunt
van discussie geworden. Recente voorbeelden van deze discussie zijn uiteraard de verwerping door de
Franse en Nederlandse volken van het 'Constitutionele Verdrag' alsmede de beschouwingen van de
NederIandse Raad van State over de aard van het herziene verdrag en met name of dit herziene ver- drag
aan een referendum onderworpen zou moeten worden. De meeste deelnemers aan deze en gelijke
discussies richten echter hun aandacht op de institution ele uoorwaardenwaaronder ae Lgltimiteit van
met name Europese wetgeving versterkt zou kunnen worden. De uitlatingen 'd.emocratisch tekort' en
'uitbreiding van beslissingsbevoegdheden van het Europese parle- ment' zijn er de meest saillante
voorbeelden van.
Tegen deze kreten in werpt het Maastricht-arrest van het Bundesverfassungsgericht (hierna 'BVerfG')
echter eenprincipidlewaagop: kan er sprake zijn van legitieme wetgeving in Euro- pees verband als de EG
slechts eenrechtsgemeenschap, en niet ook eenpolitieke gemeenschap is? Deze waag is relevant omdat
de EG (nog steeds) primair gericht is op het tot stand brengen van een gemeenschappelijke c.q. interne
markt, dus op economische integratie. Voorafgaand aan de vraag over de institutionele voorwaarden van
de democratische wetgeving in Europees verband ligide waag of de voltooiing van een
gemeenschappelijke markt iiberhaupt een poli tiek projeci is, en in verband daarmee, de vraag op welke
manier juridische en politieke een- heid zich tot elkaar verhouden.
Eerste aanzet tot een probleemstelling:
2 kernvragen als rode draad in dit vak In de eerste week worden twee rechtsfilosofische kernvragen
geïntroduceerd die de rode draad vormen in dit vak:
a. In welke zin is de EU een unie?
b. In welke zin is de EU 'Europees'?
In welke zin is de EU een unie?
De Europese Unie is een gemeenschap, maar wat hebben we dan 'gemeen'? Op welke manier
thematiseren we vanuit het recht de gemeenschappelijkheid van de EU? De Raad van State ging op
verzoek van de Nederlandse regering in op de vraag in hoeverre het Verdrag van Lissabon een grondwet
is. De Raad van State heeft zich beziggehouden met de vraag wat voor een gemeenschap de EU is en met
de vraag of de EU überhaupt een grondwet mag hebben (Advies van de RVS 12 sept 2007). Zij kwam tot
de conclusie dat de EU een democratische staat is, maar dat de EU niet het karakter heeft van een staat.
De Raad van State heeft problemen met het duiden van de EU als een gemeenschap.. De vraag rijst: Hoe
kan de EU een constitutie hebben zonder dat het tot stand is gebracht door een Europees volk?
- Advies van de raad van State 12 september 2007
, De Rvs heeft moeite met het duiden van de EU als een gemeenschap. Zij geeft daarom aan dat ze geen
democratische staat is, maar een democratische rechtsorde
Dit was het advies waarin de raad van state op verzoek van de nederlandse regering in ging
op de vraag in hoever de aanpassing van het constitutionele verdrag wat was mislukt tussen
frankrijk en nederland, in hoever die aanpassing (wat vervolgens het verdrag van lissabon
werd) het verdrag van lissabon al dan niet een grondwet was en daardoor in feite in
aanmerking kwam met een nieuw referendum. Het was duidelijk dat als je keek naar het
verdrag van lissabon en het vergeleek met het constitutionele verdrag (dat niet geslaagd was
wegens de referendum van Nederland en frankijk) dan zag je dat het ongeveer dezelfde tekst
was min een paar symbolen. De raad van state die aspecten heeft van een politiek orgaan
moet zich genoodzaakt ingaan op de porblematiek van de EU. De EU is een democratische
rechtsorde (rechtsysteem dat wetten schrijft en handhaaft), maar het is niet een
democratische staat (volk, grondgebied, gezagverhouding). Dan is de vraag: ‘als het geen
staat is, op welke manier kan het dan een autonome rechtsorde zijn?’.
Zoals je ziet heeft onze eigen raad van state problemen met het duiden van het EU als
gemeenschap. En met het probleem met het duiden daarvan heeft het niet alleen het
karakter van een constitutionele deugdelijke analyse, nee, het heeft vergaande praktische
gevolgen.
In welke zin is de EU ‘Europees’?
De tweede vraag ziet op de grenzen van Europa. Hoe bepalen we welke landen onderdeel vormen van
Europa? Is Europa een continent zonder buitengrenzen?
Romano Prodi's probleem:
De voormalig voorzitter van de Europese Commissie stelde de vraag: 'Waar eindigt Europa?". Het
uitbreidingsproces moet op een gegeven moment stoppen, maar waar en waarom? Het trekken van
grenzen is een politiek proces en er kleeft een zekere mate van willekeur aan die niet ongedaan te maken
is.
Elke poging om Europa als geografische termen af te bakenen mislukt
Het laat ons niet onverschillig of Turkije of bijvoorbeeld Noord-Korea zou toetreden. De grenzen doen
ertoe in termen van wie wij menen te zijn als Europeanen. De grenzen zijn niet van geografische aard. De
grenzen zijn afhankelijk van de vraag: welke landen wil de EU insluiten? Welke landen mogen deel
uitmaken van 'wij' Europeanen en welke landen blijkbaar niet
De mislukking van het Constitutionele Verdrag (verdrag dat hoogste gezag heeft en democratisch is ontstaan)
Het constitutionele verdrag is niet geslaagd vanwege het referendum, dit zorgde ervoor dat 64% van de
burgers tegen stemde.
- Het Verdrag van Lissabon
Dit verdrag van lissabon zet het verhaal van de constitutionele verdrag voort, maar daardoor
zijn de soort problemen die ten grondslag liggen aan de EU niet verdwenen.
- De financiële crisis en de euro
Dit is een problematisch grondslag. Dit heeft betekend dat er 2 groeiende tweespalten
bestaan
