Samenvatting Economie

Emelie Vloebergh
1 SW B15


Economie
Inleiding
 Twee belangrijke hefbomen voor een duurzame economie
1. De doorbraak van nieuwe energiebronnen
2. ICT maakt de uitbouw van de deeleconomie (van eigendom naar gebruik mogelijk)
 Waarom economie?
 Als sociaal werker
o Armoede en welvaarsverdeling
o Werkloosheid en jobcreatie
o Subsidies en overheidsbudgetten
o Internationale bewegingen en veranderingen
 Economie staat centraal in de veranderingen die wereldwijd plaatsvinden
 Actualiteit opvolgen
o De wereld verandert snel
o Achterliggende mechanismen ontdekken
 Belangrijkste thema’s
 Marktwerking als basis voor onze welvaartsstaat
 Verdeling van deze welvaart?
 Duurzaamheid van deze welvaart?
 Nood aan een actieve overheid
 Doelstellingen
 De student kent de economische en de sociaal economische basisbegrippen
 De student kan de groei van de economische welvaart verklaren en de betrokken
indicatoren correct en kritisch interpreteren
 De student heeft kennis en inzicht in het vrije markt mechanisme van ons sociaal
economisch stelsel
 De student kan de noodzakelijke rol van een actieve overheid in ons economisch
stelsel duiden, verklaren en concretiseren
 De student kan de problematiek van de duurzame ontwikkeling en de duale
samenleving vanuit het economisch model benaderen
 De student heeft een realistisch beeld van de belangrijkste economische
grootheden van België, Europa en de wereld. Tevens heeft de student inzicht in de
recente ontwikkelingen van deze grootheden
 Examen
 30 QMP vragen op 10 punten
 6 open vragen op 10 punten




1

,Emelie Vloebergh
1 SW B15

1 Wat is economie en hoe denken economen
1.1 De twee betekenissen van het woord ‘economie’
Economy ↔ economics

1. De economie als werkelijkheid
 The economy
o Behoeftebevrediging staat centraal
o Produceren, verdelen en aanwenden van middelen die voor
behoeftebevrediging in aanmerking komen
2. De economie als menswetenschap
 Economics
o Invalshoek
o Schaarsteverschijnsel
o De beperking van de mogelijkheden om alle behoeften te bevredigen
o Dus
 Streven naar behoeftebevrediging
 Daarvoor omgaan met schaarse middelen
 Streven van mensen naar welvaart
 Individueel en collectief (land, regio,…)

Economie → jonge wetenschap

 Adam Smith (1723 – 1790)
 An Inquiry into the Nature and Causes of Wealth of Nations
 Periode van
 Verlichting
 Industriële revolutie
 Uitbreiding van de wereldhandel
 Marshall:
“Economics is a study of mankind in the ordinary business of life; it examines that part of
individual and social action which is most closely connected with the attainment and with
the use of the material requisites of wellbeing.” (Marshall, 1890)

1.2 De kern van het economisch probleem: schaarse verplicht tot kiezen
1.2.1 Schaarste
→ Beperkt budget

Het economisch probleem volgt uit de feitelijke leefomstandigheden: het leven zo aangenaam en zo
kwaliteitsvol mogelijk maken

 Behoeften: tekorten
 Productie: voortbrengen van de middelen tot behoeftebevrediging
 Spanning tussen behoeften en middelen: schaarsteverschijnsel of welvaartstekort
 Relatief begrip: zowel in de tijd als in de ruimte verschillend
 De toename van de middelen volstaat niet om het schaarsteprobleem op te lossen

1.2.2 Economisch handelen is kiezen
De schaarste van de beschikbare middelen verplicht ons om te kiezen. Kiezen gebeurt op basis van
voorkeuren, preferenties of prioriteiten

2

,Emelie Vloebergh
1 SW B15

 Alternatieve aanwendbaarheid: baten en offers, ‘kiezen is verliezen’
 Schaarste
≠ absoluut tekort
= legt beslag op de ingezette middelen, deze kunnen niet meer voor andere doeleinden
aangewend worden
 Keuzes worden niet alleen gemaakt op individueel en gezinsniveau, maar ook collectief
(groepen, organisaties, landen,…)
 Ook niet-monetaire factoren spelen hierbij een belangrijke rol (vrije tijd, psychologische
voldoening,…)
 Opportuniteitskosten: de waarde van de gederfde baten van het beste alternatief dat niet
gerealiseerd werd
→ zijn de kosten van een economische keuze, uitgedrukt in termen van de beste “gemiste
kans”: het waardeert de (niet gerealiseerde) opbrengst van het best mogelijke alternatief ten
opzichte van de uiteindelijk genomen beslissing ("Kiezen is verliezen"). De winst die aan de
hand van deze kosten wordt behaald wordt de economische winst genoemd.
 Kiezen volgens het optimalisatie-principe
= Met de schaarse middelen een zo groot mogelijke bevrediging van de behoeften
= Doelmatig handelen om de welvaart te optimaliseren
= Maximaliseren van de baten en minimaliseren van de offers




1.3 Behoeften
Economie is de wetenschap die het menselijk handelen bestudeert in zijn streven naar
behoeftebevrediging en daarvoor schaarse middelen inzet

1.3.1 Soorten behoeften
 Individuele behoeften: primaire (behoud van het leven en zekerheid) en hogere (leven
aangenamer maken) behoeften
 Collectieve behoeften: de gemeenschap bepaalt hoeveel middelen voor de bevrediging van
welke behoeften worden ingezet en wie hiervoor moet betalen (belastingen, legerdienst,
burgerdienst)

1.3.2 Kenmerken van behoeften
 Verzadiging, maar terugkerend in de tijd
 Veelvuldig en onbeperkt
 Rangorde in belangrijkheid, verschillend per individu
 Niet alleen individueel maar ook collectief
 Veranderlijk in tijd en ruimte

1.4 Economische goederen
Economische goederen

= schaarse middelen om behoefte te bevredigen


3

, Emelie Vloebergh
1 SW B15
= materieel (goederen) of immaterieel (diensten)

1.4.1 Kenmerken van economische goederen
 Economische goederen zijn schaars: er moet voor betaald worden (door het individu of door
de overheid).
 Vrije goederen = zon, zeewater
 Economische goederen zijn nuttig: objectief en subjectief, geen waardeoordeel

1.4.2 Soorten goederen
 Consumptie- en kapitaalgoederen: afhankelijk van de bestemming
 Consumptiegoed: geen winst mee maken, voor eigen gebruik
 Kapitaalgoed: nodig om iemand een dienst te bewijzen (postbode)
 Finaal en intermediar goed: afhankelijk van gebruik
o Finaal goed: eindproduct, gebruik om te consumeren
o Intermediar goed: consument gaat deze niet kopen, ze worden gebruikt voor
een finaal goed
 Individuele goederen
o Op basis van de individuele voorkeuren
o Aangekocht tegen de marktprijs
o Individueel toegeëigend
o Uitsluiting van alle andere consumenten
 Collectieve goederen
o Op basis van de collectieve voorkeuren
o Er bestaat geen marktprijs
o Geen uitsluiting van andere consumenten
o De overheid organiseert en subsidieert

1.4.3 De productiefactoren
= dingen die we nodig hebben om dingen te produceren

 Natuur
 Arbeid
 Uitvoerend of leidinggevend
 Management en ondernemen
 Human capital
 Kapitaal
 Kapitaalgoederen
 Hefboomeffect: Wanneer de rendabiliteit van een verrichting hoger ligt dan de prijs
van het voor de financiering van de verrichting geleende kapitaal, spreekt men van
een hefboomeffect. Bijvoorbeeld afgeleide instrumenten bieden de mogelijkheid om
een in verhouding tot de inbreng veel hogere winst te halen.
 Investeren maakt sparen noodzakelijk

1.5 Kaders voor de analyse van keuzegedrag
1.5.1 De homo economicus
 Rationeel denker
 Kosten en baten afwegen bij gemaakte keuzes
 Doelstellingen maximaal proberen te bereiken



4