Samenvatting Rechtsstaat - Maatschappijleer

Rechtstaat H7

Leerdoelen
1) Ik kan uitleggen wat de theorieën van Thomas Hobbes en Jean-Jacques Rousseau met het
mensenrechtendilemma te maken hebben
2) Ik kan de vijf internationale systemen van het mensenrechtendilemma noemen en uitleggen
3) Ik kan met behulp van de waarden van het mensenrechtendilemma de veranderingen in de
geschiedenis van de democatische rechtsstaat uitleggen
4) Ik kan de inrichting van de Nederlandse democratische rechtsstaat uitleggen met behulp van
bijbehorende wetten, instituties en instellingen
5) Ik kan de zes beginselen van de democratische rechtsstaat uitleggen.
6) Ik kan voorbeelden noemen van politieke partijen die kiezen voor meer vrijheid en partijen
die kiezen voor meer vrijheid en die kiezen voor meer orde
7) Ik kan uitleggen dat de democratische rechtsstaat in de toekomst waarschijnlijk niet zo goed
is ingericht als nu en welke uitdagingen daarbij horen
8) Ik kan twee argumenten voor en twee argumenten tegen een maatschappelijke stelling over
dit hoofdstuk geven

Democratische rechtsstaat
= een staat waarin de macht door of namens het volk wordt uitgeoefend binnen de Grondwet, zodat
individuele grondrechten worden beschermd

Thomas Hobbes en Jean-Jacques Rousseau
Het mensbeeld van Hobbes gaat uit van een mens die kiest voor eigenbelang en zich minder
bekommert om anderen.

Rousseau komt over dezelfde conclusie over de staat terwijl hij een heel ander mensbeeld heeft.

Waar Hobbes uitgaat van een mens die vanuit eigenbelang kan streven naar het kwaad doen van
anderen, doet Rousseau dat juist niet

Beiden stellen dat een staat het beste de belangen (veiligheid) van de burgers dan wel het algemeen
belang weet te realiseren

Thomas Hobbes
- Leefde in de 17e eeuw, in de tijd van de Engelse Burgeroorlog
- Koos kant koning à vluchten naar Frankrijk
- Leviathan schreef hij daar: ervaringen met de burgeroorlog klinken door

Theorie
- Natuurlijke toestand: mensen zijn hier vrij/ultieme vrijheid
 oorlog van allen tegen allen (destructief)
 mensen leven kort
- Eigen belang van de mens om daar iets aan te doen
- Individuele mensen moeten vrijwillig een deel van hun vrijheid opgeven en dat overdragen
aan een overkoepelende macht: een heerser of een staat
 Overkoepelende macht zoveel macht gekregen dat er vrede en veiligheid in de
samenleving ontstaat

, - Wat goed is voor jezelf, is goed voor het collectief




Jean-Jacques Rousseau
- Ging uit van het goede van de mens
- Onderdrukking zorgde ervoor dat mensen zich juist niet gingen gedragen zoals wenselijk was
en dat het meer gericht was op eigenbelang dan op het algemene belang
- ‘Het gaat erom een vorm van samenleven te vinden die met alle gemeenschappelijke kracht
de persoon en de goederen van iedere deelgenoot verdedigt en beschermt, en waardoor
ieder, in de vereniging met allen, toch slechts aan zichzelf gehoorzaamt en even vrij blijft als
tevoren.’
- Als alle mensen een deel van hun eigen vrijheid (soevereiniteit) opgeven aan de
gemeenschap krijgen zij in ruil daarvoor meer bescherming. Die wordt gegeven door de
overheid die wetten en instellingen maakt en mensen straft die zich niet aan de wetten
houden
- Opgegeven vrijheid = de algemene wil van de samenleving
- Het algemeen belang moet gelden voor het individuele belang >> bestaan staat zo
gerechtvaardigd
- Wat goed is voor het collectief, is goed voor jezelf




Internationale vergelijking
Bij de inrichting van het mensenrechtendilemma ligt in veel landen de nadruk op vrijheid, maar die
kan niet zonder een zekere orde worden gerealiseerd. In elke samenleving gelden er regels om die
vrijheid te kunnen realiseren. Hoe het mensenrechtendilemma in internationale systemen eruitziet
staat centraal in de paragraaf.