Week 3
Opsporing en het strafvorderlijk legaliteitsbeginsel
Literatuur en jurisprudentie
Keulen/Knigge 2016
Hoofdstuk 1, (herhaling)
Hoofdstuk 2,
Hoofdstuk 3, § 3.4.3 en 3.5.1
Hoofdstuk 9
Hoofdstuk 10, § 10.1.6 en 10.2.3 (herhaling)
Jurisprudentiebundel
EHRM 15 januari 2015, 68955/11, JBP 2015/57 m.nt. J. Lindeman (Dragojevic t. Kroatië)
HR 1 juli 2014, NJ 2015, 114 (Stille SMS)
HR 1 november 2016, NJ 2017, 84 (Etnisch profileren/sfeercumulatie)
Leeswijzer
Het onderzoek in strafzaken valt in twee delen uiteen: het voorbereidend onderzoek
(vooronderzoek) en het onderzoek ter terechtzitting (hoofdonderzoek of eindonderzoek). Onder
het voorbereidend onderzoek in strafzaken wordt verstaan het onderzoek dat aan de
behandeling ter terechtzitting voorafgaat (artikel 132 Sv). Tijdens het voorbereidend onderzoek
worden door de overheid activiteiten verricht die inbreuken op rechten en vrijheden van burgers
met zich kunnen meebrengen. Die rechten zijn onder meer neergelegd in de Grondwet en het
Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens (EVRM). Eén van de eisen
waaraan ingevolge het EVRM moet worden voldaan, wil een inbreuk op een grondrecht
toelaatbaar zijn, is dat er een wettelijke grondslag moet zijn (zie bijvoorbeeld artikel 8 lid 2
EVRM: ‘in accordance with the law’). In de zaak Dragojevic t. Kroatië wordt, in het kader van
een klacht over een telefoontap, door het EHRM uiteengezet wat het onder het begrip ‘in
accordance with the law’ verstaat. De betekenis van het begrip ‘law’ in het EVRM verschilt
van het begrip ‘wet’ in het Wetboek van Strafvordering. Volgens het strafvorderlijk
legaliteitsbeginsel, neergelegd in artikel 1 Sv, mag strafvordering alleen plaatsvinden op de
wijze bij de wet voorzien. Daaronder wordt verstaan een wet in formele zin.
Het voorbereidend onderzoek wordt onderscheiden in twee fasen: opsporing en vervolging. Het
begrip opsporing wordt gedefinieerd in artikel 132a Sv. Sinds 1 februari 2007 omschrijft dit
artikel de opsporing als het onderzoek in verband met strafbare feiten onder gezag van de
officier van justitie met als doel het nemen van strafvorderlijke beslissingen.
In het kader van de opsporing kunnen opsporingsambtenaren verschillende
opsporingsbevoegdheden en dwangmiddelen toepassen. In dit verband kunnen verschillende
typen van opsporingsonderzoek worden onderscheiden. In de eerste plaats gaat het dan om
klassieke opsporing dat plaatsvindt naar aanleiding van een redelijk vermoeden dat een
strafbaar feit is begaan. In deze situatie dient dus sprake zijn van een concrete verdenking (zie
week 1). In de tweede plaats kan de repressieve controle als een vorm van opsporing worden
gekwalificeerd. Repressieve opsporing vindt plaats zonder een redelijk vermoeden dat een
concreet strafbaar feit is gepleegd. De politie mag bijvoorbeeld controlebevoegdheden
aanwenden, bijvoorbeeld in het kader van een alcoholverkeerscontrole (Wegenverkeerswet
1994). Repressieve controle is gericht op strafrechtelijke handhaving van de wet. Onder
opsporing valt ook proactieve opsporing. Er mag worden begonnen met opsporen en het
toepassen van sommige bevoegdheden, als men in redelijkheid vermoedt dat strafbare feiten
zullen worden gepleegd. Dit hoeft niet te betekenen dat er nog geen gepleegd strafbaar feit is.
Opsporing en het strafvorderlijk legaliteitsbeginsel
Literatuur en jurisprudentie
Keulen/Knigge 2016
Hoofdstuk 1, (herhaling)
Hoofdstuk 2,
Hoofdstuk 3, § 3.4.3 en 3.5.1
Hoofdstuk 9
Hoofdstuk 10, § 10.1.6 en 10.2.3 (herhaling)
Jurisprudentiebundel
EHRM 15 januari 2015, 68955/11, JBP 2015/57 m.nt. J. Lindeman (Dragojevic t. Kroatië)
HR 1 juli 2014, NJ 2015, 114 (Stille SMS)
HR 1 november 2016, NJ 2017, 84 (Etnisch profileren/sfeercumulatie)
Leeswijzer
Het onderzoek in strafzaken valt in twee delen uiteen: het voorbereidend onderzoek
(vooronderzoek) en het onderzoek ter terechtzitting (hoofdonderzoek of eindonderzoek). Onder
het voorbereidend onderzoek in strafzaken wordt verstaan het onderzoek dat aan de
behandeling ter terechtzitting voorafgaat (artikel 132 Sv). Tijdens het voorbereidend onderzoek
worden door de overheid activiteiten verricht die inbreuken op rechten en vrijheden van burgers
met zich kunnen meebrengen. Die rechten zijn onder meer neergelegd in de Grondwet en het
Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens (EVRM). Eén van de eisen
waaraan ingevolge het EVRM moet worden voldaan, wil een inbreuk op een grondrecht
toelaatbaar zijn, is dat er een wettelijke grondslag moet zijn (zie bijvoorbeeld artikel 8 lid 2
EVRM: ‘in accordance with the law’). In de zaak Dragojevic t. Kroatië wordt, in het kader van
een klacht over een telefoontap, door het EHRM uiteengezet wat het onder het begrip ‘in
accordance with the law’ verstaat. De betekenis van het begrip ‘law’ in het EVRM verschilt
van het begrip ‘wet’ in het Wetboek van Strafvordering. Volgens het strafvorderlijk
legaliteitsbeginsel, neergelegd in artikel 1 Sv, mag strafvordering alleen plaatsvinden op de
wijze bij de wet voorzien. Daaronder wordt verstaan een wet in formele zin.
Het voorbereidend onderzoek wordt onderscheiden in twee fasen: opsporing en vervolging. Het
begrip opsporing wordt gedefinieerd in artikel 132a Sv. Sinds 1 februari 2007 omschrijft dit
artikel de opsporing als het onderzoek in verband met strafbare feiten onder gezag van de
officier van justitie met als doel het nemen van strafvorderlijke beslissingen.
In het kader van de opsporing kunnen opsporingsambtenaren verschillende
opsporingsbevoegdheden en dwangmiddelen toepassen. In dit verband kunnen verschillende
typen van opsporingsonderzoek worden onderscheiden. In de eerste plaats gaat het dan om
klassieke opsporing dat plaatsvindt naar aanleiding van een redelijk vermoeden dat een
strafbaar feit is begaan. In deze situatie dient dus sprake zijn van een concrete verdenking (zie
week 1). In de tweede plaats kan de repressieve controle als een vorm van opsporing worden
gekwalificeerd. Repressieve opsporing vindt plaats zonder een redelijk vermoeden dat een
concreet strafbaar feit is gepleegd. De politie mag bijvoorbeeld controlebevoegdheden
aanwenden, bijvoorbeeld in het kader van een alcoholverkeerscontrole (Wegenverkeerswet
1994). Repressieve controle is gericht op strafrechtelijke handhaving van de wet. Onder
opsporing valt ook proactieve opsporing. Er mag worden begonnen met opsporen en het
toepassen van sommige bevoegdheden, als men in redelijkheid vermoedt dat strafbare feiten
zullen worden gepleegd. Dit hoeft niet te betekenen dat er nog geen gepleegd strafbaar feit is.
