ONTWIKKELINGSPSYCHOLOGIE
1
,Inhoudsopgave
DEEL 1: DE ONTWIKKELING VAN HET KIND
Hoofdstuk 1: Een inleiding in de ontwikkeling van het kind
1. Een oriëntatie op de ontwikkelingspsychologie
2. De reikwijdte van het vakgebied
3. De invloed van de cohorten op de ontwikkeling/ invloeden op de ontwikkeling:
ontwikkelen in een sociale wereld
4. Vraagstukken bij thema’s van de ontwikkelingspsychologie
Hoofdstuk 2: Theoretische perspectieven en onderzoek
1. Perspectieven bij het kijken naar kinderen
2. Psychodynamisch perspectief
a. Psychoanalytische theorie van Freud
b. Psychosociale theorie van Erikson
3. Behavioristisch perspectief
a. Klassieke conditionering
b. Operante conditionering
c. Sociaal-cognitieve leertheorie
4. Cognitief perspectief
a. Cognitieve ontwikkelingstheorie van Piaget
b. Informatieverwerkingstheorie
c. Cognitieve neurowetenschap
5. Systemisch perspectief
a. Sociaal culturele theorie van Vygotsky
6. Evolutionair perspectief
7. Waarom ‘Welk perspectief is het juiste?’ de verkeerde vraag is
8. Een overzicht van de belangrijke perspectieven
Hoofdstuk 4: de geboorte en het pasgeboren kind
1. Wat een pasgeboren baby allemaal kan
2. Fysieke vaardigheden
3. Het leervermogen van de pasgeborene
4. Sociale vaardigheden: reageren op anderen
DEEL 2: DE BABYTIJD
Hoofdstuk 5: de fysieke ontwikkeling in de babytijd
1. Groei en ontwikkeling
1.1. Fysieke groei: de snelle schreden van de babytijd
1.2. Integratie van de lichaamssystemen: de cycli van de babytijd
2. De ontwikkeling van de zintuigen
2.1. Gevoeligheid voor pijn en aanrakingen
2.2. Multimodale perceptie: de input van individuele zintuigen gecombineerd
2
,Hoofdstuk 6: de cognitieve ontwikkeling in de babytijd
1. Cognitieve ontwikkeling volgens Piaget
1.1. Belangrijke elementen van Piagets theorie
1.2. Sensorimotorische stadium (0-2 jaar/ 24 maanden)
1.3. Meningen over Piaget: steun en kritiek
2. De informatieverwerkingstheorie van cognitieve ontwikkeling
2.1. Codering, opslag en terughalen
2.2. Het geheugen in de babytijd
2.2.1. Individuele verschillen in intelligentie
Hoofdstuk 7: de sociale ontwikkeling en de persoonlijkheidsontwikkeling in de
babytijd
1. De basis van sociaal gedrag
1.1. Emoties in de babytijd
1.2. De ontwikkeling van het ‘ik’
1.3. Social referencing
1.4. Theory of Mind (TOM)/ het mentale leven van baby’s
2. Relaties aangaan
2.1. Hechting
2.2. De rollen van de moeder en de vader bij hechting
2.3. Ontluikende relaties via interacties
3. Verschillen tussen baby’s
3.1. Persoonlijkheidsontwikkeling: kenmerken die baby’s uniek maken
3.2. Temperament: stabiele factoren in het gedrag van een kind
3.3. Geslacht en gender: mannelijk of vrouwelijk
DEEL 3: DE PEUTER- EN KLEUTERTIJD
Hoofdstuk 9: de cognitieve ontwikkeling in de peuter- en kleutertijd
1. Piaget: het preoperationeel denken
Hoofdstuk 10: de sociale ontwikkeling en de persoonlijkheidsontwikkeling in
de peuter- en kleutertijd
1. De psychosociale theorie van Erikson
2. Een antwoord op de vraag ‘wie ben ik?’
2.1. Genderidentiteit: het ontstaan van vrouwelijkheid en mannelijkheid
2.2. Het ontdekken van seksualiteit
3. Vrienden en familie: het sociale leven van peuters en kleuters
3.1. Het ontstaan van vriendschappen
4. De Theory of Mind van peuters en kleuters: begrijpen wat anderen denken
5. Morele ontwikkeling en zelfbeheersing
5.1. Het ontstaan van moreel besef: goed en fout in de maatschappij
3
,DEEL 4: DE SCHOOLTIJD
Hoofdstuk 12: de cognitieve ontwikkeling in de schooltijd
1. De intellectuele ontwikkeling
1.1. Piaget: concreet-operationeel stadium
1.2. Informatieverwerkingstheorie
Hoofdstuk 13: de sociale ontwikkeling en de persoonlijkheidsontwikkeling in
de schooltijd
1. De ontwikkeling van het eigen ik
1.1. De psychosociale ontwikkeling en zelfkennis in de schooltijd
1.1.1. De psychosociale theorie van Erikson
1.1.2. Verschuiving van fysieke naar psychologische karakterisering van het ik
1.1.3. Sociale vergelijking
1.2. Eigenwaarde
2. Relaties: vriendschappen in de basisschooltijd
2.1. De kijk op vriendschap verandert
2.2. Gender en vriendschap: segregatie van de seksen in de schooltijd
DEEL 5: DE ADOLESCENTIE
Hoofdstuk 14: de fysieke ontwikkeling in de adolescentie
1. Bedreigingen van het welzijn van adolescenten
1.1. Drugs
1.2. Alcohol
1.3. Tabak
1.4. Seksualiteit
Hoofdstuk 15: de cognitieve ontwikkeling in de adolescentie
1. De intellectuele ontwikkeling
1.1. Piaget: het formeel-operationeel stadium
1.2. De informatieverwerkingstheorie: geleidelijke veranderingen in vermogens
1.3. De adolescent als het middelpunt van het Universum
2. De morele ontwikkeling
2.1. Kohlbergs theorie van morele ontwikkeling
3. Schoolprestaties en cognitieve ontwikkeling
3.1. Naar het hoger onderwijs
4. Keuze van een beroep
4.1. De drie perioden van Ginzberg
4.2. De zes persoonlijkheidstypen van Holland
4
, Hoofdstuk 16: de sociaal-emotionele ontwikkeling en de
persoonlijkheidsontwikkeling in de adolescentie
1. Identiteit: een antwoord op de vraag ‘Wie ben ik?’
1.1. Zelfbeeld/ eigenwaarde
1.2. Identiteitsvorming in de adolescentie: verandering of crisis?
1.2.1. De psychosociale theorie van Erikson
1.2.2. Marcia’s theorie van identiteitsontwikkeling
1.2.3. Identiteitsstijlen Berzonsky
2. Relaties: familie en vrienden
2.1. Familiebanden: veranderende relaties binnen het gezin
2.2. Relaties met leeftijdsgenoten: het belang van ‘erbij horen’
3. Verkering en seksueel gedrag
3.1. Seksuele geaardheid en genderidentiteit
DEEL 6: DE VOLWASSENHEID
Afbakening – poging tot fase-indeling
Hoofdstuk 17: de fysieke ontwikkeling in de volwassenheid
1. Het climacterium
1.1. Het vrouwelijk climacterium en de menopauze
1.2. Het mannelijk climacterium?
Hoofdstuk 18: de cognitieve ontwikkeling in de volwassenheid
1. Het postformeel denken
2. Evolutie van intellectuele vermogens – hoe ontwikkelt intelligentie zich gedurende
de levensloop?
Hoofdstuk 19: de sociale en persoonlijkheidsontwikkeling in de volwassenheid
1. De psychosociale theorie van Erikson
2. De partnerrelatie
2.1. Sternbergs driedimensionale theorie: de drie gezichten van liefde
2.2. Hechtingsstijlen en romantische relaties
3. Ouderschap
4. Homoseksuele ouders
5. Ontwikkelingen in het gezin
6. Beroepscarrière
7. Zelfbeeld en eigenwaarde
5
1
,Inhoudsopgave
DEEL 1: DE ONTWIKKELING VAN HET KIND
Hoofdstuk 1: Een inleiding in de ontwikkeling van het kind
1. Een oriëntatie op de ontwikkelingspsychologie
2. De reikwijdte van het vakgebied
3. De invloed van de cohorten op de ontwikkeling/ invloeden op de ontwikkeling:
ontwikkelen in een sociale wereld
4. Vraagstukken bij thema’s van de ontwikkelingspsychologie
Hoofdstuk 2: Theoretische perspectieven en onderzoek
1. Perspectieven bij het kijken naar kinderen
2. Psychodynamisch perspectief
a. Psychoanalytische theorie van Freud
b. Psychosociale theorie van Erikson
3. Behavioristisch perspectief
a. Klassieke conditionering
b. Operante conditionering
c. Sociaal-cognitieve leertheorie
4. Cognitief perspectief
a. Cognitieve ontwikkelingstheorie van Piaget
b. Informatieverwerkingstheorie
c. Cognitieve neurowetenschap
5. Systemisch perspectief
a. Sociaal culturele theorie van Vygotsky
6. Evolutionair perspectief
7. Waarom ‘Welk perspectief is het juiste?’ de verkeerde vraag is
8. Een overzicht van de belangrijke perspectieven
Hoofdstuk 4: de geboorte en het pasgeboren kind
1. Wat een pasgeboren baby allemaal kan
2. Fysieke vaardigheden
3. Het leervermogen van de pasgeborene
4. Sociale vaardigheden: reageren op anderen
DEEL 2: DE BABYTIJD
Hoofdstuk 5: de fysieke ontwikkeling in de babytijd
1. Groei en ontwikkeling
1.1. Fysieke groei: de snelle schreden van de babytijd
1.2. Integratie van de lichaamssystemen: de cycli van de babytijd
2. De ontwikkeling van de zintuigen
2.1. Gevoeligheid voor pijn en aanrakingen
2.2. Multimodale perceptie: de input van individuele zintuigen gecombineerd
2
,Hoofdstuk 6: de cognitieve ontwikkeling in de babytijd
1. Cognitieve ontwikkeling volgens Piaget
1.1. Belangrijke elementen van Piagets theorie
1.2. Sensorimotorische stadium (0-2 jaar/ 24 maanden)
1.3. Meningen over Piaget: steun en kritiek
2. De informatieverwerkingstheorie van cognitieve ontwikkeling
2.1. Codering, opslag en terughalen
2.2. Het geheugen in de babytijd
2.2.1. Individuele verschillen in intelligentie
Hoofdstuk 7: de sociale ontwikkeling en de persoonlijkheidsontwikkeling in de
babytijd
1. De basis van sociaal gedrag
1.1. Emoties in de babytijd
1.2. De ontwikkeling van het ‘ik’
1.3. Social referencing
1.4. Theory of Mind (TOM)/ het mentale leven van baby’s
2. Relaties aangaan
2.1. Hechting
2.2. De rollen van de moeder en de vader bij hechting
2.3. Ontluikende relaties via interacties
3. Verschillen tussen baby’s
3.1. Persoonlijkheidsontwikkeling: kenmerken die baby’s uniek maken
3.2. Temperament: stabiele factoren in het gedrag van een kind
3.3. Geslacht en gender: mannelijk of vrouwelijk
DEEL 3: DE PEUTER- EN KLEUTERTIJD
Hoofdstuk 9: de cognitieve ontwikkeling in de peuter- en kleutertijd
1. Piaget: het preoperationeel denken
Hoofdstuk 10: de sociale ontwikkeling en de persoonlijkheidsontwikkeling in
de peuter- en kleutertijd
1. De psychosociale theorie van Erikson
2. Een antwoord op de vraag ‘wie ben ik?’
2.1. Genderidentiteit: het ontstaan van vrouwelijkheid en mannelijkheid
2.2. Het ontdekken van seksualiteit
3. Vrienden en familie: het sociale leven van peuters en kleuters
3.1. Het ontstaan van vriendschappen
4. De Theory of Mind van peuters en kleuters: begrijpen wat anderen denken
5. Morele ontwikkeling en zelfbeheersing
5.1. Het ontstaan van moreel besef: goed en fout in de maatschappij
3
,DEEL 4: DE SCHOOLTIJD
Hoofdstuk 12: de cognitieve ontwikkeling in de schooltijd
1. De intellectuele ontwikkeling
1.1. Piaget: concreet-operationeel stadium
1.2. Informatieverwerkingstheorie
Hoofdstuk 13: de sociale ontwikkeling en de persoonlijkheidsontwikkeling in
de schooltijd
1. De ontwikkeling van het eigen ik
1.1. De psychosociale ontwikkeling en zelfkennis in de schooltijd
1.1.1. De psychosociale theorie van Erikson
1.1.2. Verschuiving van fysieke naar psychologische karakterisering van het ik
1.1.3. Sociale vergelijking
1.2. Eigenwaarde
2. Relaties: vriendschappen in de basisschooltijd
2.1. De kijk op vriendschap verandert
2.2. Gender en vriendschap: segregatie van de seksen in de schooltijd
DEEL 5: DE ADOLESCENTIE
Hoofdstuk 14: de fysieke ontwikkeling in de adolescentie
1. Bedreigingen van het welzijn van adolescenten
1.1. Drugs
1.2. Alcohol
1.3. Tabak
1.4. Seksualiteit
Hoofdstuk 15: de cognitieve ontwikkeling in de adolescentie
1. De intellectuele ontwikkeling
1.1. Piaget: het formeel-operationeel stadium
1.2. De informatieverwerkingstheorie: geleidelijke veranderingen in vermogens
1.3. De adolescent als het middelpunt van het Universum
2. De morele ontwikkeling
2.1. Kohlbergs theorie van morele ontwikkeling
3. Schoolprestaties en cognitieve ontwikkeling
3.1. Naar het hoger onderwijs
4. Keuze van een beroep
4.1. De drie perioden van Ginzberg
4.2. De zes persoonlijkheidstypen van Holland
4
, Hoofdstuk 16: de sociaal-emotionele ontwikkeling en de
persoonlijkheidsontwikkeling in de adolescentie
1. Identiteit: een antwoord op de vraag ‘Wie ben ik?’
1.1. Zelfbeeld/ eigenwaarde
1.2. Identiteitsvorming in de adolescentie: verandering of crisis?
1.2.1. De psychosociale theorie van Erikson
1.2.2. Marcia’s theorie van identiteitsontwikkeling
1.2.3. Identiteitsstijlen Berzonsky
2. Relaties: familie en vrienden
2.1. Familiebanden: veranderende relaties binnen het gezin
2.2. Relaties met leeftijdsgenoten: het belang van ‘erbij horen’
3. Verkering en seksueel gedrag
3.1. Seksuele geaardheid en genderidentiteit
DEEL 6: DE VOLWASSENHEID
Afbakening – poging tot fase-indeling
Hoofdstuk 17: de fysieke ontwikkeling in de volwassenheid
1. Het climacterium
1.1. Het vrouwelijk climacterium en de menopauze
1.2. Het mannelijk climacterium?
Hoofdstuk 18: de cognitieve ontwikkeling in de volwassenheid
1. Het postformeel denken
2. Evolutie van intellectuele vermogens – hoe ontwikkelt intelligentie zich gedurende
de levensloop?
Hoofdstuk 19: de sociale en persoonlijkheidsontwikkeling in de volwassenheid
1. De psychosociale theorie van Erikson
2. De partnerrelatie
2.1. Sternbergs driedimensionale theorie: de drie gezichten van liefde
2.2. Hechtingsstijlen en romantische relaties
3. Ouderschap
4. Homoseksuele ouders
5. Ontwikkelingen in het gezin
6. Beroepscarrière
7. Zelfbeeld en eigenwaarde
5
