Fisiese wetenskap
Finansies
Terminologie
, Vaardighede : inleiding
WETENSKAPLIKE NOTASIE
VERMENIGVULDIGING x * DELING ÷
Kom ons kyk:
W vereis altyd een beduidende syfer voor die komma, maar nie nul nie. VERMENIGVULDIGING 5 × 103 × 2 × 104
W Komma skuif links = positiewe eksponent (waarde word groter) = (5 × 2) × 10(3+4)
W Kommas kuif na regs = negatiewe eksponent (waarde word kleiner)
(𝑎𝑛 )(𝑎𝑚 ) = 𝑎𝑛+𝑚 = 10 × 107
OOK GENOEM DIE 10DE-MAGNOTASIE
= 1 × 108
W Druk getalle uit as ‘n produk van 2 getalle :
3
5 × 10 ÷ 2 × 10 4
DELING
[𝑁 × 10𝑛 ] = (5 ÷ 2) × 10(3−4)
N = syferterm [enige getal tussen 1 & 9,999…] (𝑎𝑛 )
n = positiewe / negatiewe getal = 2,5 × 10−1 𝑚
= 𝑎𝑛−𝑚
(𝑎 )
= 0,25
OPTEL + * AFTREK -
MAGTE [VAN GETALLE]
W Stap 1 : HERLEI al die getalle na DIESELFDE mag van 10
[dieselfde eksponent]
W Stap 2 : syferterme opgetel / afgetrek (𝑎𝑛 )𝑚 = 𝑎𝑛𝑚
5 × 105 + 2 × 104 (5 × 103 )2
= 50 × 104 + 2 × 104 = 52 × 10(3 ×2) → verhef syferterm
tot aanduidende mag
= 52 × 104 = 25 × 106
& vermenigvuldig
= 5,2 × 105 = 2,5 × 107 eksponent met
aangeduide mag
2 © Noted Summaries [Graad 10 Fisiese Wetenskappe] FISIKA www.notedsummaries.co.za
, WETENSKAPLIKE NOTASIE
LENGTE / AFSTANDE
WORTELS VAN EKSPONENTE Neutron- of protonradius 10−15 m
Atoom 10−10 m
W Stap 1 : Herskryf getal sodat dit ‘n ewe eksponent het Virus 10−7 m
Vel papier 10−4 m
W Stap 2 : Bepaal vierkantswortel van syferterm + deel
Vingerbreedte 10−2 m
eksponent deur 2 (kry antwoord) Lengte van voetbalveld 102 m
Hoogte van Everest 104 m
√3,6 × 103 √5,3 × 107 Aarde se omtrek 107 m
Aarde → Son 1011 m
= √36 × 102 = √53 × 106 Afstand na naaste ster 1016 m
= √53 × 10(6÷2) Naaste sterrestelsel 1022 m
= √36 × 10(2÷2)
Verste sigbare sterrestelsel 1026 m
= 6 × 10 = 60 = 7,3 × 103 TYDINTERVALLE
Lewensduur (baie onstabiele deeltjie) 10−23 s
Lewensduur (radioaktiewe elemente) 10−22 s tot 1028 s
Lewensduur (muon) 10−6 s
Tyd tussen menslike hartklop 100 s = 1 s
OP JOU SAKREKENAAR Een dag 105 s
Een jaar 3 × 107 s
Menslike lewe 2 × 109 s
Lengte van opgetekende geskiedenis 1011 s
→ om ‘n getal in wetenskaplike notasie in te tik, gebruik die Mense op aarde 1014 s
Lewe op aarde 1017 s
[ouer modelle sakrekenaars > ] -toets vir getalle van die 10de mag
Ouderdom van heelal 1018 s
BYVOORBEELD: VERGELYKENDE MASSAS
W 6 × 103 > > 6000 Elektron 10−30 kg
W 3 −4
6 × 10 × 3,5 × 10 > Proton / Neutron 10−27 kg
DNA-molekuul 10−17 kg
> 2.1 Bakterie 10−15 kg
Muskiet 10−5 kg
Pruim 10−1 kg
Persoon 102 kg
Skip 108 kg
Aarde 6 × 10−24 kg
Son 2 × 1030 kg
Sterrestelsel 1041 kg
3 © Noted Summaries [Graad 10 Fisiese Wetenskappe] FISIKA www.notedsummaries.co.za
, HERLEIDING [EENHEDE]
SI- STELSEL
Ons benodig nou ‘n herleidingsfaktor:
→ Système International d’Unités [internationale stelsel vir meeteenhede]
W Herleidingsfaktor > druk die ekwivalensie van ‘n afmeting in 2
verskillende eenhede uit 7 BASIESE eenhede:
1. Lengte (afstand) in meter (m)
HERLEIDINGSIMBOLE 2. Tyd (sekondes) (s)
tera- T 1012
3. Massa (kilogram) (kg)
giga- G 109
4. Elektriese stroom in ampere (A)
mega- M 106
5. Temperatuur in Kelvin (K)
kilo- k 103 = 1 000
6. Ligintensiteit in kandela (cd)
hekto- h 102 = 100
deka- da / D 101 = 10
7. Hoeveelheid materie in mol (mol)
desi- d 10−1 = 0,1 HOEVEELHEID SIMBOOL SI-EENHEID
senti- c 10−2 = 0,01 Posisie x Meter (m)
mili- m 10−3 = 0,001 Afstand D Meter (m)
mikro- 𝜇 10−6 Verplasing ∆x Meter (m)
nano- n 10−9 Versnelling A Meter per sekonde kwadraat (𝑚 ∙ 𝑠 −2)
piko- p 10−12 Beginsnelheid 𝑣𝑖 of u Meter per sekonde (𝑚 ∙ 𝑠 −1 )
femto- f 10−15 Eindsnelheid 𝑣𝑓 of v Meter per sekonde (𝑚 ∙ 𝑠 −1 )
Gemiddelde snelheid v Meter per sekonde (𝑚 ∙ 𝑠 −1 )
DIMENSIONELE ONTLEDING Massa m Kilogram (kg)
Gewig w Newton (N)
→ probleemoplossingsmetode wat Gravitasieversnelling g Meter per sekonde kwadraat (𝑚 ∙ 𝑠 −2)
die feit gebruik dat enige getal of Stap 1 : Skryf die
Potensiële energie 𝐸𝑝 Joule (J)
uitdrukking met een Kinetiese energie 𝐸𝑘 Joule (J)
HERLEIDINGSFAKTOR as ‘n BREUK
Hoogte h Meter (m)
vermenigvuldig kan word sonder 𝟏𝒎
Frekwensie f Hertz (Hz)
om die waarde daarvan te 𝟏𝟎𝟎 𝒄𝒎
Periode T Sekondes (s)
Stap 2 : Vermenigvuldig die factor
verander met die waarde wat herlei moet word Golfspoed v Meter per sekonde (𝑚 ∙ 𝑠 −1 )
Stap 3 : Hanteer die eenhede as Golflengte 𝜆 Meter (m)
→ dui aan met WATTER GETAL Spanning V Volt (V)
getalle wanneer jy breuke
ons moet vermenigvuldig / deel BV: Elektriese lading Q Coulomb (C)
vermenigvuldig
Elektriese stroom I Ampere (A)
Herlei 60 cm tot m (100cm = 1m) Weerstand R Ohm (Ω)
4 © Noted Summaries [Graad 10 Fisiese Wetenskappe] FISIKA www.notedsummaries.co.za
Finansies
Terminologie
, Vaardighede : inleiding
WETENSKAPLIKE NOTASIE
VERMENIGVULDIGING x * DELING ÷
Kom ons kyk:
W vereis altyd een beduidende syfer voor die komma, maar nie nul nie. VERMENIGVULDIGING 5 × 103 × 2 × 104
W Komma skuif links = positiewe eksponent (waarde word groter) = (5 × 2) × 10(3+4)
W Kommas kuif na regs = negatiewe eksponent (waarde word kleiner)
(𝑎𝑛 )(𝑎𝑚 ) = 𝑎𝑛+𝑚 = 10 × 107
OOK GENOEM DIE 10DE-MAGNOTASIE
= 1 × 108
W Druk getalle uit as ‘n produk van 2 getalle :
3
5 × 10 ÷ 2 × 10 4
DELING
[𝑁 × 10𝑛 ] = (5 ÷ 2) × 10(3−4)
N = syferterm [enige getal tussen 1 & 9,999…] (𝑎𝑛 )
n = positiewe / negatiewe getal = 2,5 × 10−1 𝑚
= 𝑎𝑛−𝑚
(𝑎 )
= 0,25
OPTEL + * AFTREK -
MAGTE [VAN GETALLE]
W Stap 1 : HERLEI al die getalle na DIESELFDE mag van 10
[dieselfde eksponent]
W Stap 2 : syferterme opgetel / afgetrek (𝑎𝑛 )𝑚 = 𝑎𝑛𝑚
5 × 105 + 2 × 104 (5 × 103 )2
= 50 × 104 + 2 × 104 = 52 × 10(3 ×2) → verhef syferterm
tot aanduidende mag
= 52 × 104 = 25 × 106
& vermenigvuldig
= 5,2 × 105 = 2,5 × 107 eksponent met
aangeduide mag
2 © Noted Summaries [Graad 10 Fisiese Wetenskappe] FISIKA www.notedsummaries.co.za
, WETENSKAPLIKE NOTASIE
LENGTE / AFSTANDE
WORTELS VAN EKSPONENTE Neutron- of protonradius 10−15 m
Atoom 10−10 m
W Stap 1 : Herskryf getal sodat dit ‘n ewe eksponent het Virus 10−7 m
Vel papier 10−4 m
W Stap 2 : Bepaal vierkantswortel van syferterm + deel
Vingerbreedte 10−2 m
eksponent deur 2 (kry antwoord) Lengte van voetbalveld 102 m
Hoogte van Everest 104 m
√3,6 × 103 √5,3 × 107 Aarde se omtrek 107 m
Aarde → Son 1011 m
= √36 × 102 = √53 × 106 Afstand na naaste ster 1016 m
= √53 × 10(6÷2) Naaste sterrestelsel 1022 m
= √36 × 10(2÷2)
Verste sigbare sterrestelsel 1026 m
= 6 × 10 = 60 = 7,3 × 103 TYDINTERVALLE
Lewensduur (baie onstabiele deeltjie) 10−23 s
Lewensduur (radioaktiewe elemente) 10−22 s tot 1028 s
Lewensduur (muon) 10−6 s
Tyd tussen menslike hartklop 100 s = 1 s
OP JOU SAKREKENAAR Een dag 105 s
Een jaar 3 × 107 s
Menslike lewe 2 × 109 s
Lengte van opgetekende geskiedenis 1011 s
→ om ‘n getal in wetenskaplike notasie in te tik, gebruik die Mense op aarde 1014 s
Lewe op aarde 1017 s
[ouer modelle sakrekenaars > ] -toets vir getalle van die 10de mag
Ouderdom van heelal 1018 s
BYVOORBEELD: VERGELYKENDE MASSAS
W 6 × 103 > > 6000 Elektron 10−30 kg
W 3 −4
6 × 10 × 3,5 × 10 > Proton / Neutron 10−27 kg
DNA-molekuul 10−17 kg
> 2.1 Bakterie 10−15 kg
Muskiet 10−5 kg
Pruim 10−1 kg
Persoon 102 kg
Skip 108 kg
Aarde 6 × 10−24 kg
Son 2 × 1030 kg
Sterrestelsel 1041 kg
3 © Noted Summaries [Graad 10 Fisiese Wetenskappe] FISIKA www.notedsummaries.co.za
, HERLEIDING [EENHEDE]
SI- STELSEL
Ons benodig nou ‘n herleidingsfaktor:
→ Système International d’Unités [internationale stelsel vir meeteenhede]
W Herleidingsfaktor > druk die ekwivalensie van ‘n afmeting in 2
verskillende eenhede uit 7 BASIESE eenhede:
1. Lengte (afstand) in meter (m)
HERLEIDINGSIMBOLE 2. Tyd (sekondes) (s)
tera- T 1012
3. Massa (kilogram) (kg)
giga- G 109
4. Elektriese stroom in ampere (A)
mega- M 106
5. Temperatuur in Kelvin (K)
kilo- k 103 = 1 000
6. Ligintensiteit in kandela (cd)
hekto- h 102 = 100
deka- da / D 101 = 10
7. Hoeveelheid materie in mol (mol)
desi- d 10−1 = 0,1 HOEVEELHEID SIMBOOL SI-EENHEID
senti- c 10−2 = 0,01 Posisie x Meter (m)
mili- m 10−3 = 0,001 Afstand D Meter (m)
mikro- 𝜇 10−6 Verplasing ∆x Meter (m)
nano- n 10−9 Versnelling A Meter per sekonde kwadraat (𝑚 ∙ 𝑠 −2)
piko- p 10−12 Beginsnelheid 𝑣𝑖 of u Meter per sekonde (𝑚 ∙ 𝑠 −1 )
femto- f 10−15 Eindsnelheid 𝑣𝑓 of v Meter per sekonde (𝑚 ∙ 𝑠 −1 )
Gemiddelde snelheid v Meter per sekonde (𝑚 ∙ 𝑠 −1 )
DIMENSIONELE ONTLEDING Massa m Kilogram (kg)
Gewig w Newton (N)
→ probleemoplossingsmetode wat Gravitasieversnelling g Meter per sekonde kwadraat (𝑚 ∙ 𝑠 −2)
die feit gebruik dat enige getal of Stap 1 : Skryf die
Potensiële energie 𝐸𝑝 Joule (J)
uitdrukking met een Kinetiese energie 𝐸𝑘 Joule (J)
HERLEIDINGSFAKTOR as ‘n BREUK
Hoogte h Meter (m)
vermenigvuldig kan word sonder 𝟏𝒎
Frekwensie f Hertz (Hz)
om die waarde daarvan te 𝟏𝟎𝟎 𝒄𝒎
Periode T Sekondes (s)
Stap 2 : Vermenigvuldig die factor
verander met die waarde wat herlei moet word Golfspoed v Meter per sekonde (𝑚 ∙ 𝑠 −1 )
Stap 3 : Hanteer die eenhede as Golflengte 𝜆 Meter (m)
→ dui aan met WATTER GETAL Spanning V Volt (V)
getalle wanneer jy breuke
ons moet vermenigvuldig / deel BV: Elektriese lading Q Coulomb (C)
vermenigvuldig
Elektriese stroom I Ampere (A)
Herlei 60 cm tot m (100cm = 1m) Weerstand R Ohm (Ω)
4 © Noted Summaries [Graad 10 Fisiese Wetenskappe] FISIKA www.notedsummaries.co.za
