Samenvatting Hoofdstuk 2 en 3 Economie - Frederic Vermeulen

Hoofdstuk 2: Individuele rationaliteit en sociale interactie
1. Het individuele gedragsmodel: rationele keuze
 Samenleving = samenspel van gedragingen van individuele mensen
 Om individueel gedrag te begrijpen veronderstelt economische wetenschap dat mensen
keuzes maken, beslissingen nemen
 Binnen de eigen mogelijkheden probeert iedereen het best mogelijke resultaat te
bereiken
 Gemakkelijk wiskundig te modelleren
o Optimaliseren van doelstellingsfunctie onder nevenvoorwaarden
o Bv.: Gezin dat maximaal behoeften wil bevredigen kan nt meer kopen dan het
inkomen toelaat
 Rationele economische agent = homo economicus
o Gn veronderstelling over precieze inhoud vn voorkeuren: kan bv altruïstisch of
zelfzuchtig zijn
o Niet noodzakelijk perfecte informatie

 Methodologisch individualisme (Max Weber, 1864-1920): sociale fenomenen w verklaard
via individuele gedragingen, ipv klassen- of groepsdynamieken
 Economische wetenschap heeft een dergelijke individualistische invalshoek en heeft als
bedoeling om maatschappelijke fenomenen te verklaren met een klein aantal principes
o Een model is meestal een sterk vereenvoudigde weergave vd werkelijkheid dat
zich focust op de essentie
o Klein aantal bouwstenen en veronderstellingen
o Concept van evenwicht speelt grote rol:
 Individueel evenwicht: dat gedrag kiezen dat voor beste resultaat zorgt
 Consumptiebundel kies je obv grootste eigenbelang
 Maatschappelijk evenwicht: gn enkele economische agent kan eigen
situatie verbeteren gegeven het gedrag vd anderen

2. Individuele beslissingen en sociale interacties: speltheorie
2.1. Spelers, strategieën en resultatenmatrix
 Rationele economische agenten houden bij hun beslissingen rekening met de reacties
van anderen
o Sociale interactie: keuzes vd ene hbb gevolgen vr keuzes vd andere
o Speltheorie analyseert deze interactie
o Analogie tss 'spel' en vele situaties waarbij 'spelers' rekening houden met acties
vn andere spelers
 Spel wordt volledig bepaald door
o Aantal spelers (Wie zijn de spelers?)
o Strategieën voor elke speler (Welke mogelijke keuzes kan elke speler maken?)
o Resultaat vr elke speler (uitkomst spel), hangt af vd gekozen strategieën vn elke
andere speler
 Hier beperkt tot 2 spelers en 2 strategieën per speler

 ‘Spelen’ = kiezen v/e strategie
 Strategieën = mogelijke acties v/e speler
o Zuivere strategieën: elke speler speelt een van haar strategieën
o Gemengde strategieën: speler kiest de kansen waarmee de strategieën worden
gekozen (vb. strafschoppen in voetbal)


11

,  Resultatenmatrix of payoffmatrix = uitkomsten vh spel
 ‘Spelregels’: Iedere speler gedraagt zich rationeel (nastreven eigenbelang) en iedere
speler veronderstelt dat andere spelers zich ook rationeel gedragen

2.2. Het gevangenendilemma
= Voorbeeld v/e mogelijke spelsituatie
 2 criminelen plegen overval waarbij geschoten wordt en mensen gewond raken
 Er is voldoende bewijs dat de gebruikte wapens vn hen zijn, mr nt dat zij de overval hbb
gepleegd
 Ze worden apart gevangengehouden en ondervraagd
 Mogelijke uitkomsten
o Beiden ontkennen (2j gevangenis vr verboden wapenbezit)
o Beiden bekennen (8j gevangenis)
o Ene bekent, andere nt (1j cel vr klikspaan = degene die bekent, 10j vr kompaan)




 Niet bekennen is relatief gunstige uitkomst, mr gn stabiel resultaat
o Verleiding is groot om afspraak te breken en vr minder gevangenisstraf te gaan
o Ongeacht wat andere gevangene doet, is het altijd beter om tot bekentenissen
over te gaan
 Bekennen is de dominante strategie, ontkennen een gedomineerde strategie
o Dominante strategie: Je bekent ALTIJD, ongeacht wat de andere speler doet
 Een rationele speler kiest nooit een gedomineerde strategie
 Rationele keuze leidt ertoe dat beide gevangenen bekennen - de strategieën (s1; t1) -
en 8 jaar cel krijgen: Zowel gevangene 1, als gevangene 2 zullen bekennen
o Als ze allebei zouden ontkennen, is dit beter vr beide gevangenen: spanning tss
individuele rationaliteit en sociaal rationale oplossing (sociaal wenselijke)
 Evenwicht in dominante strategieën

 Verwachte uitkomst is allesbehalve ideaal (niet-coöperatief): gevangenen werken nt
samen (als ze zouden samenwerken zijn ze beter af, mr ze werken nt samen…)
 Probleem van coöperatie = Conflict tss individuele rationaliteit en de sociaal wenselijke
uitkomst
 Sociale instituties om tot coöperatieve uitkomst te komen: sociale normen, overheid
(zie verder)

2.3. Het Nash-evenwicht (examen!!!)
 John Nash (1928-2015); Nobelprijs ontvangen (vr bijdrage aan de speltheorie); Adelprijs
ontvangen (één vd belangrijkste prijzen in de wiskunde); Overleden in auto-ongeval
 Combinatie van strategieën waarbij gn enkele speler zijn (optimale) strategie wenst te
wijzigen, gegeven de (optimale) strategie vd andere spelers
 Sleutelbegrip in moderne economische theorie
o Eenvoudig en breed toepasbaar (Vb.: Prijszetting van bedrijven met
marktmacht, doping in de wielersport, wachtrijen aan kassa…)

12