Table of Contents
1 INLEIDING: ................................................................................................................................................... 2
1.1 WINCKELMAN, PIRANESI EN DE EERSTE “ARCHEOLOGEN”................................................................................... 2
............................................................................................................................................................................ 2
1.2 BASISKENMERKEN VOLGENS VITRUVIUS ............................................................................................... 2
1.3 ARCHITECTUUR ALS MAATSCHAPPELIJK FENOMEEN.............................................................................. 3
2 ASSIMILATIE, TECHNISCH VERNUFT, FUNCTIONALISME EN BAROK ................................................................ 3
2.1 ASSIMILATIE ........................................................................................................................................... 3
2.2 CONSTRUCTIEVE VERNIEUWING: GEWELF, BETON, BAKSTEEN ............................................................... 5
2.3 FUNCTIONALISME: NIEUWE TECHNIEKEN EN NIEUWE TYPOLOGIEËN ..................................................... 6
2.4 FUNCTIONELE BAROKKE SPLENDEUR: THEATER, ARENA, THERMEN ............................................................... 7
3 HET SUMMUM VAN HET ROMEINSE GENIE ................................................................................................. 10
4 GROOTSTEDELIJKE NOODZAAK ................................................................................................................... 11
4.1 FORUM................................................................................................................................................ 11
4.2 STEDEN................................................................................................................................................ 13
4.3 HUISVESTING......................................................................................................................................... 14
4.3.1 INSULAE ....................................................................................................................................................14
4.3.2 DOMUS ....................................................................................................................................................14
4.3.3 VILLA........................................................................................................................................................15
4.4 ROMEINSE ARCHITECTUURPRINCIPES IN RAŠA .................................................................................... 16
,De polis en de megapolis: de organisatie van een
samenleving door architectuur
(‘recapitulatie Griekenland op ppt geskipt)
1 Inleiding:
1.1 Winckelman, Piranesi en de eerste “archeologen”
Johann Joachim Winckelmann (1717 –1768)
- Het probleem Winckelmann: Griekse puurheid vs Romeinse “decadentie”
→ Veroordeeld de antiquarische houding en overname elementen van
andere culturen
- Assimilatie bv. zuilenordes ten koste van het zuivere Griekse ideaal
- Bestudeerde beide culturen met voorliefde voor Griekse
Giovanni Battista Piranesi (1720 - 1778)
Expansie en organisatie van het rijk:
– Ziet de sterkte van assimilatie en integratie
– Nieuwe technieken in architectuur→ betere infrastructuur in grootsteden
(kwalitatiever)
– Romeinse Barok -> propaganda en rijkdom: Architectuur als propaganda
middel (om macht in rijk te behouden)
1.2 BASISKENMERKEN VOLGENS VITRUVIUS
- Succesvol in Renaissance Humanisme
-> Vitruvianisme als ontwerptheorie en –praktijk!
- De Architectura, ca. 25/15 BCE - Vitruvius
o 10 boeken/ hoofdstukken
1. Stadsplanning, architectuur en bouwkunde
2. Bouwmaterialen
3 en 4. Tempel en ordes
5. Publieke gebouwen
6. Woningbouw
7. Metselwerk en bekleding
8. Waterwerken
9. Basiswetenschappen
10. Machines
o Enige tekst die integraal bewaard is
o Geen originele illustraties bewaard
, o Werd pas eeen hype in de renaissance (interesse in antieke bouwcultuur) → er werden vele
kopiën gemaakt = vele verschillende versies + alle tekeningen zijn later toegevoegd
o Inkijk in rom architectuur maar heeft ook grote invloed op renaissance architectuur
o We weten niet veel over vitrivius; leefde onder Keizer Augustus
→ boek is opgedragen aan Keizer Augustus
o Compleet beeld van de architectuur (schaal, typologie, …) + architectuur als wetenschap
→ architectuur als hoeksteen SL (naast pol, fil,..)
o Architectuur wordt voorgesteld als een belangrijke schakel in de constructie van het
imperium (opgedragen aan Keizer Augustus)
o Basis van de architectuur:
▪ Venustas (schoonheid)
▪ Firmitas (stevigheid)
▪ Utilitas (nut, functie)
▪ (commoditas: romeinse barok > propaganda en rijkdom): komt niet voor in Vitrivius,
maar wel belangrijk in renaissance
o Theoretiseert de zuilenorde (3 Griekse ordes + 3 Romeinse ordes) + voorstellingswijze van
architectuur in grondplan, aanzicht en perspectief
o Architectuur als mechanisme voor keizer om macht te behouden
o Verwijst terug nr verhoudingen menselijk lichaam
o Architectuur als instrument voor de organisatie van het Romeinse Rijk
→ Verheft architectuur uit de ambacht naar politiek en wetenschap
→ Zal in Renaissance opnieuw belangrijk worden
1.3 ARCHITECTUUR ALS MAATSCHAPPELIJK FENOMEEN
→ commoditas
→ zie filmpje met notities op ppt (palmyra) dia 14
Romeinse architectuur -> expansie en organisatie van het rijk:
1. Assimilatie VENUSTAS
2. Constructieve vernieuwing: het gewelf, het beton, de baksteen FIRMITAS
→ geen nieuwe materialen, wel nieuwe manier v bouwen
3. Functionalisme: nieuwe technieken en nieuwe typologieën UTILITAS (infrastructuur, grootsteden)
4. Functionele barokke splendeur COMMODITAS Romeinse Barok -> propaganda
en rijkdom
2 ASSIMILATIE, TECHNISCH VERNUFT, FUNCTIONALISME EN BAROK
2.1 Assimilatie
= vermogen om waarde van andere culturen over te nemen (= een sterkte vlg Piranese)
Expansie van het Romeinse Imperium
- Integratie
- Inspelen op lokale cultuur, techniek
- Overnemen van “nuttige” en “interessante” zaken
-> Pragmatische aanpak
Etrusken, circa 750 – 400 BCE
- Op italiaanse schiereiland
- Sterke visuele aanwezigheid cultuur
- 6de eeeuw: heel tuskane overgenomen
- Veel etruskische architectuur vernield door romeinen
1 INLEIDING: ................................................................................................................................................... 2
1.1 WINCKELMAN, PIRANESI EN DE EERSTE “ARCHEOLOGEN”................................................................................... 2
............................................................................................................................................................................ 2
1.2 BASISKENMERKEN VOLGENS VITRUVIUS ............................................................................................... 2
1.3 ARCHITECTUUR ALS MAATSCHAPPELIJK FENOMEEN.............................................................................. 3
2 ASSIMILATIE, TECHNISCH VERNUFT, FUNCTIONALISME EN BAROK ................................................................ 3
2.1 ASSIMILATIE ........................................................................................................................................... 3
2.2 CONSTRUCTIEVE VERNIEUWING: GEWELF, BETON, BAKSTEEN ............................................................... 5
2.3 FUNCTIONALISME: NIEUWE TECHNIEKEN EN NIEUWE TYPOLOGIEËN ..................................................... 6
2.4 FUNCTIONELE BAROKKE SPLENDEUR: THEATER, ARENA, THERMEN ............................................................... 7
3 HET SUMMUM VAN HET ROMEINSE GENIE ................................................................................................. 10
4 GROOTSTEDELIJKE NOODZAAK ................................................................................................................... 11
4.1 FORUM................................................................................................................................................ 11
4.2 STEDEN................................................................................................................................................ 13
4.3 HUISVESTING......................................................................................................................................... 14
4.3.1 INSULAE ....................................................................................................................................................14
4.3.2 DOMUS ....................................................................................................................................................14
4.3.3 VILLA........................................................................................................................................................15
4.4 ROMEINSE ARCHITECTUURPRINCIPES IN RAŠA .................................................................................... 16
,De polis en de megapolis: de organisatie van een
samenleving door architectuur
(‘recapitulatie Griekenland op ppt geskipt)
1 Inleiding:
1.1 Winckelman, Piranesi en de eerste “archeologen”
Johann Joachim Winckelmann (1717 –1768)
- Het probleem Winckelmann: Griekse puurheid vs Romeinse “decadentie”
→ Veroordeeld de antiquarische houding en overname elementen van
andere culturen
- Assimilatie bv. zuilenordes ten koste van het zuivere Griekse ideaal
- Bestudeerde beide culturen met voorliefde voor Griekse
Giovanni Battista Piranesi (1720 - 1778)
Expansie en organisatie van het rijk:
– Ziet de sterkte van assimilatie en integratie
– Nieuwe technieken in architectuur→ betere infrastructuur in grootsteden
(kwalitatiever)
– Romeinse Barok -> propaganda en rijkdom: Architectuur als propaganda
middel (om macht in rijk te behouden)
1.2 BASISKENMERKEN VOLGENS VITRUVIUS
- Succesvol in Renaissance Humanisme
-> Vitruvianisme als ontwerptheorie en –praktijk!
- De Architectura, ca. 25/15 BCE - Vitruvius
o 10 boeken/ hoofdstukken
1. Stadsplanning, architectuur en bouwkunde
2. Bouwmaterialen
3 en 4. Tempel en ordes
5. Publieke gebouwen
6. Woningbouw
7. Metselwerk en bekleding
8. Waterwerken
9. Basiswetenschappen
10. Machines
o Enige tekst die integraal bewaard is
o Geen originele illustraties bewaard
, o Werd pas eeen hype in de renaissance (interesse in antieke bouwcultuur) → er werden vele
kopiën gemaakt = vele verschillende versies + alle tekeningen zijn later toegevoegd
o Inkijk in rom architectuur maar heeft ook grote invloed op renaissance architectuur
o We weten niet veel over vitrivius; leefde onder Keizer Augustus
→ boek is opgedragen aan Keizer Augustus
o Compleet beeld van de architectuur (schaal, typologie, …) + architectuur als wetenschap
→ architectuur als hoeksteen SL (naast pol, fil,..)
o Architectuur wordt voorgesteld als een belangrijke schakel in de constructie van het
imperium (opgedragen aan Keizer Augustus)
o Basis van de architectuur:
▪ Venustas (schoonheid)
▪ Firmitas (stevigheid)
▪ Utilitas (nut, functie)
▪ (commoditas: romeinse barok > propaganda en rijkdom): komt niet voor in Vitrivius,
maar wel belangrijk in renaissance
o Theoretiseert de zuilenorde (3 Griekse ordes + 3 Romeinse ordes) + voorstellingswijze van
architectuur in grondplan, aanzicht en perspectief
o Architectuur als mechanisme voor keizer om macht te behouden
o Verwijst terug nr verhoudingen menselijk lichaam
o Architectuur als instrument voor de organisatie van het Romeinse Rijk
→ Verheft architectuur uit de ambacht naar politiek en wetenschap
→ Zal in Renaissance opnieuw belangrijk worden
1.3 ARCHITECTUUR ALS MAATSCHAPPELIJK FENOMEEN
→ commoditas
→ zie filmpje met notities op ppt (palmyra) dia 14
Romeinse architectuur -> expansie en organisatie van het rijk:
1. Assimilatie VENUSTAS
2. Constructieve vernieuwing: het gewelf, het beton, de baksteen FIRMITAS
→ geen nieuwe materialen, wel nieuwe manier v bouwen
3. Functionalisme: nieuwe technieken en nieuwe typologieën UTILITAS (infrastructuur, grootsteden)
4. Functionele barokke splendeur COMMODITAS Romeinse Barok -> propaganda
en rijkdom
2 ASSIMILATIE, TECHNISCH VERNUFT, FUNCTIONALISME EN BAROK
2.1 Assimilatie
= vermogen om waarde van andere culturen over te nemen (= een sterkte vlg Piranese)
Expansie van het Romeinse Imperium
- Integratie
- Inspelen op lokale cultuur, techniek
- Overnemen van “nuttige” en “interessante” zaken
-> Pragmatische aanpak
Etrusken, circa 750 – 400 BCE
- Op italiaanse schiereiland
- Sterke visuele aanwezigheid cultuur
- 6de eeeuw: heel tuskane overgenomen
- Veel etruskische architectuur vernield door romeinen
