Inhoud
ONTWIKKELING KINDBEELD......................................................................................................................................4
Aanvankelijk geen afzonderlijke kindfase.............................................................................................................4
Ontdekking van het kind.......................................................................................................................................4
Verandering van perspectief.................................................................................................................................5
Huidige rechtpositie..................................................................................................................................................5
handelingsonbekwaam.........................................................................................................................................5
Ouderlijk gezag......................................................................................................................................................5
uitzonderingen......................................................................................................................................................6
ONTWIKKELING IVRK.................................................................................................................................................6
De aanloop naar het verdrag................................................................................................................................6
Inhoud...................................................................................................................................................................8
Definitie kind.....................................................................................................................................................8
Alle kinderen gelijk?..........................................................................................................................................9
Niveau van detail...............................................................................................................................................9
Opvolgen...............................................................................................................................................................9
Door kinderrechtencomité................................................................................................................................9
Periodieke landenrapporten door kinderrechtencomité...............................................................................10
Door kinderrechtencomité: algemene commentaren....................................................................................10
Klachten- en onderzoeksprocedure................................................................................................................10
invloed.................................................................................................................................................................11
ACTOREN VAN HET KINDERRECHTENLANDSCHAP.................................................................................................11
Algemeen overzicht.............................................................................................................................................11
Internationaal: VN kinderrechtencomité............................................................................................................13
Nationaal: nationale commissie voor de rechten van het kind..........................................................................13
Vlaams: Vlaams kinderrechtencommissariaat....................................................................................................14
ASIEL EN MIGRATIE.................................................................................................................................................16
Traject van een NBMV (niet begeleide minderjarige vreemdeling)...................................................................17
Definitie...........................................................................................................................................................17
Leeftijd.............................................................................................................................................................18
Voogd..............................................................................................................................................................18
Verzoek om bescherming................................................................................................................................19
Verblijf.............................................................................................................................................................20
Rechtspositie...................................................................................................................................................21
Oplossingen.....................................................................................................................................................22
Analyse rechtspositie NBMV...............................................................................................................................23
1
, Inleiding...........................................................................................................................................................23
Bepaling van de leeftijd...................................................................................................................................23
Aanstelling van de voogd................................................................................................................................25
Verantwoordelijke land...................................................................................................................................25
Positie van de advocaat...................................................................................................................................26
EXTRA: DUBLIN REGELS.......................................................................................................................................27
GEWAPENDE CONFLICTEN......................................................................................................................................27
Juridisch kader.....................................................................................................................................................27
Mensenrechten...............................................................................................................................................28
Humanitair recht.............................................................................................................................................28
Strafrecht.........................................................................................................................................................28
Kinderen als strijdkracht.....................................................................................................................................29
Rechten van strijdkrachten.............................................................................................................................29
Leeftijdsvoorwaarden......................................................................................................................................30
Aard van de participatie..................................................................................................................................31
Strafvervolging?...............................................................................................................................................32
Kinderen als burgers............................................................................................................................................32
Wie..................................................................................................................................................................32
Geneve IV........................................................................................................................................................34
Protocol I.........................................................................................................................................................34
Protocol II........................................................................................................................................................34
Kritiek..............................................................................................................................................................35
Terugkeerrecht van IS-kinderen..........................................................................................................................35
ARBEID, sport & vrije tijd.........................................................................................................................................36
Arbeid..................................................................................................................................................................36
Kinderarbeid als fenomeen.............................................................................................................................36
Bepalingen uit het ivrk....................................................................................................................................36
Internationale standaarden............................................................................................................................37
België / Vlaanderen.........................................................................................................................................40
Evaluatie Juridisch Kader.................................................................................................................................41
Sport & vrije tijd..................................................................................................................................................43
Recht op vrije tijd............................................................................................................................................43
Recht op (professionele) sport........................................................................................................................46
Kindvriendelijke justitie...........................................................................................................................................48
Afbakening van het recht....................................................................................................................................48
Artikel 3 IVRK...................................................................................................................................................48
Wetgever.........................................................................................................................................................49
2
, Procureur.........................................................................................................................................................49
Vonnisrechter..................................................................................................................................................49
Opleiding.........................................................................................................................................................50
Als dader van het misdrijf...................................................................................................................................51
Leeftijd.............................................................................................................................................................52
Informatie........................................................................................................................................................52
Bijstand............................................................................................................................................................53
Procedure........................................................................................................................................................53
Als slachtoffer van een misdrijf...........................................................................................................................54
Principes..........................................................................................................................................................54
Ontvoering.......................................................................................................................................................54
Juridisch kader.................................................................................................................................................55
Doctoraatsonderzoek......................................................................................................................................56
Geimpacteerd door justitie.................................................................................................................................56
Impact..............................................................................................................................................................56
Juridisch kader.................................................................................................................................................56
Doctoraatsonderzoek......................................................................................................................................57
Privacy: children’s righrs in the digital environment..............................................................................................59
Context: children in the (AI permeated) digital environment............................................................................59
Inleiding...........................................................................................................................................................59
Artificial intelligence........................................................................................................................................59
Potential risks AI..............................................................................................................................................60
Children’s right to privacy: the international perspective..................................................................................61
United nations.................................................................................................................................................61
Council of Europe............................................................................................................................................63
EU: General Data Protection Regulation, proposed AI Act & Children...............................................................64
GDPR................................................................................................................................................................64
EU: proposed AI Act........................................................................................................................................67
Children’s voice data processing & ‘smart’ assistants: assignments..................................................................69
integriteit.................................................................................................................................................................69
RECHTEN VAN HET KIND
3
,ALGEMENE INLEIDING
ONTWIKKELING KINDBEELD
Aanvankelijk was er geen sprake van een afzonderlijke kindfase. Vandaag zijn we ons meer bewust van het
onderscheid kinderen, jongeren & volwassenen & proberen we er genuanceerd mee om te gaan.
AANVANKELIJK GEEN AFZONDERLIJKE KINDFASE
In een eerste periode op historisch vlak is men niet zo bewust van een afzonderlijke kindfase & bekijkt men
enkel het verschil tussen “kleine & grote mensen”. Er is nog steeds weinig eenduidigheid over. Is er een grote
onverschilligheid omdat er een grote kindersterfte is bij jonge kinderen, of is er een grote kindersterfte omdat
men juist te onverschillig is?
Wanneer men wel wat interesse toont over kinderen & de manier men daarmee moet omgaan, gaat het
voornamelijk over jongens. “Ik heb geen kinderen, ik heb meisjes”
“Vader, moeder zult gij eren” in de religie waren kinderen ook belangrijk, maar was eerder eenzijdig, men
was er niet bewust mee bezig dat ook voor het kind moest worden gezorgd.
In alle regelgeving die in het eerste tijdvak is aangenomen dan was men zich niet bewust van kinderrechten.
ONTDEKKING VAN HET KIND
Afzonderlijke kindfase: men wordt zich bewust van de verschillende ontwikkelingsstadia die kinderen
doormaken. Men gaat vooral op zoek naar de punten waarop kinderen & volwassenen van elkaar verschillen.
Dit heeft als gevolg dat we een sociale constructie maken waarbij we de kinderen nog niet echt als mensen
beschouwen. Er werd een leeftijdgrens bepaald & iedereen die er onder valt waren nog niet oud genoeg om
volwaardig deel te nemen aan de maatschappij.
Verschillende visies over betekenis:
- Moralisten: vertrekken van het idee dat kinderen inherent slecht zijn & nog niet over de competenties
beschikken om goeie beslissingen te nemen
- Romanticisten: het onschuldige kind, kinderen zijn inherent goed & je moet ze beschermen tegen
negatieve invloeden tot ze zich zelf kunnen verzetten.
- Verlichtingsdenken: afscherming
Uitkomst is wel steeds hetzelfde: kind onder een ‘stolp’ plaatsen tot ze een bepaalde leeftijd bereiken.
Bescherming ‘in het belang’ van het kind? we hebben een heel adultocentristische samenleving: het is zoals
het is & als je er niet inpast, dan niet. Zet de kinderen maar apart & als ze groot genoeg zijn kunnen ze
meedraaien met de volwassenen.
4
, VERANDERING VAN PERSPECTIEF
Terugwinnen van de materiele rechten: vanuit de kinderrechtenbeweging wordt het in vraag gesteld. Er werd
plots een categorie van mensen gecreëerd die geen rechten meer heeft, louter om hen te beschermen. Er
wordt geopteerd voor een onderscheid tussen materiële (feit dat je recht hebt) & formele rechten (je bent in
staat om ze af te dwingen).
Competentiediscussie rond formele rechten:
- Geldigheid (de vraag of iemand bekwaam is stel je ook niet aan een volwassene)
- Relevantie (zolang je niet de competentie hebt om een beslissing te nemen dan zal je die ook gewoon niet
nemen, bv. een 4-jarige zal nog geen huis willen kopen, ookal zou hij het willen)
- Juistheid (we gaan er van uit dat kinderen en jongeren niet competent zijn, maar is dat wel zo?)
Zijn de argumenten die het meest voorkomen dat kinderen incompetent zijn om hun formele rechten uit te
oefenen.
Verschillende stromingen
- Reformisten: we moeten het hervormen, we moeten de leeftijd hervormen en de kinderen wat meer
‘ownership’ geven.
- Radicalisme: weg met het onderscheid, we zijn allemaal mensen
- Pragmatisme: op zoek naar wat werkbaar is, maar ook recht doet aan de ontwikkeling van kinderen aan
jongeren (dit is wat we vandaag proberen te zijn)
Huidige rechtspositie: kinderen en jongeren zijn rechtsbekwaam (materieel), maar handelingsonbekwaam
(formeel)
HUIDIGE RECHTPOSITIE
HANDELINGSONBEKWAAM
We moeten kijken naar het BW (art. 1125, maar nu is een nieuw artikel). De algemene regel is dus dat ze
rechtsbekwaam zijn maar handelingsonbekwaam, maar hier zijn kleine nuances op.
De absolute nietigheden zijn relatieve nietigheden (als mijn dochter een brood koopt bij de bakker mag ik niet
het geld terugvragen want het is nietig). Er moet nagegaan worden in de mate dat er een nadeel is voor de
minderjarige. Er is dus een kleine nuance, maar het blijft eerder uitzonderlijk.
OUDERLIJK GEZAG
Als je een situatie creëert waarbij er bepaalde personen zijn die rechten niet hebben, dan moet hier iets
tegenover staan. Hierdoor is de figuur van het ouderlijk gezag ontstaan.
5
ONTWIKKELING KINDBEELD......................................................................................................................................4
Aanvankelijk geen afzonderlijke kindfase.............................................................................................................4
Ontdekking van het kind.......................................................................................................................................4
Verandering van perspectief.................................................................................................................................5
Huidige rechtpositie..................................................................................................................................................5
handelingsonbekwaam.........................................................................................................................................5
Ouderlijk gezag......................................................................................................................................................5
uitzonderingen......................................................................................................................................................6
ONTWIKKELING IVRK.................................................................................................................................................6
De aanloop naar het verdrag................................................................................................................................6
Inhoud...................................................................................................................................................................8
Definitie kind.....................................................................................................................................................8
Alle kinderen gelijk?..........................................................................................................................................9
Niveau van detail...............................................................................................................................................9
Opvolgen...............................................................................................................................................................9
Door kinderrechtencomité................................................................................................................................9
Periodieke landenrapporten door kinderrechtencomité...............................................................................10
Door kinderrechtencomité: algemene commentaren....................................................................................10
Klachten- en onderzoeksprocedure................................................................................................................10
invloed.................................................................................................................................................................11
ACTOREN VAN HET KINDERRECHTENLANDSCHAP.................................................................................................11
Algemeen overzicht.............................................................................................................................................11
Internationaal: VN kinderrechtencomité............................................................................................................13
Nationaal: nationale commissie voor de rechten van het kind..........................................................................13
Vlaams: Vlaams kinderrechtencommissariaat....................................................................................................14
ASIEL EN MIGRATIE.................................................................................................................................................16
Traject van een NBMV (niet begeleide minderjarige vreemdeling)...................................................................17
Definitie...........................................................................................................................................................17
Leeftijd.............................................................................................................................................................18
Voogd..............................................................................................................................................................18
Verzoek om bescherming................................................................................................................................19
Verblijf.............................................................................................................................................................20
Rechtspositie...................................................................................................................................................21
Oplossingen.....................................................................................................................................................22
Analyse rechtspositie NBMV...............................................................................................................................23
1
, Inleiding...........................................................................................................................................................23
Bepaling van de leeftijd...................................................................................................................................23
Aanstelling van de voogd................................................................................................................................25
Verantwoordelijke land...................................................................................................................................25
Positie van de advocaat...................................................................................................................................26
EXTRA: DUBLIN REGELS.......................................................................................................................................27
GEWAPENDE CONFLICTEN......................................................................................................................................27
Juridisch kader.....................................................................................................................................................27
Mensenrechten...............................................................................................................................................28
Humanitair recht.............................................................................................................................................28
Strafrecht.........................................................................................................................................................28
Kinderen als strijdkracht.....................................................................................................................................29
Rechten van strijdkrachten.............................................................................................................................29
Leeftijdsvoorwaarden......................................................................................................................................30
Aard van de participatie..................................................................................................................................31
Strafvervolging?...............................................................................................................................................32
Kinderen als burgers............................................................................................................................................32
Wie..................................................................................................................................................................32
Geneve IV........................................................................................................................................................34
Protocol I.........................................................................................................................................................34
Protocol II........................................................................................................................................................34
Kritiek..............................................................................................................................................................35
Terugkeerrecht van IS-kinderen..........................................................................................................................35
ARBEID, sport & vrije tijd.........................................................................................................................................36
Arbeid..................................................................................................................................................................36
Kinderarbeid als fenomeen.............................................................................................................................36
Bepalingen uit het ivrk....................................................................................................................................36
Internationale standaarden............................................................................................................................37
België / Vlaanderen.........................................................................................................................................40
Evaluatie Juridisch Kader.................................................................................................................................41
Sport & vrije tijd..................................................................................................................................................43
Recht op vrije tijd............................................................................................................................................43
Recht op (professionele) sport........................................................................................................................46
Kindvriendelijke justitie...........................................................................................................................................48
Afbakening van het recht....................................................................................................................................48
Artikel 3 IVRK...................................................................................................................................................48
Wetgever.........................................................................................................................................................49
2
, Procureur.........................................................................................................................................................49
Vonnisrechter..................................................................................................................................................49
Opleiding.........................................................................................................................................................50
Als dader van het misdrijf...................................................................................................................................51
Leeftijd.............................................................................................................................................................52
Informatie........................................................................................................................................................52
Bijstand............................................................................................................................................................53
Procedure........................................................................................................................................................53
Als slachtoffer van een misdrijf...........................................................................................................................54
Principes..........................................................................................................................................................54
Ontvoering.......................................................................................................................................................54
Juridisch kader.................................................................................................................................................55
Doctoraatsonderzoek......................................................................................................................................56
Geimpacteerd door justitie.................................................................................................................................56
Impact..............................................................................................................................................................56
Juridisch kader.................................................................................................................................................56
Doctoraatsonderzoek......................................................................................................................................57
Privacy: children’s righrs in the digital environment..............................................................................................59
Context: children in the (AI permeated) digital environment............................................................................59
Inleiding...........................................................................................................................................................59
Artificial intelligence........................................................................................................................................59
Potential risks AI..............................................................................................................................................60
Children’s right to privacy: the international perspective..................................................................................61
United nations.................................................................................................................................................61
Council of Europe............................................................................................................................................63
EU: General Data Protection Regulation, proposed AI Act & Children...............................................................64
GDPR................................................................................................................................................................64
EU: proposed AI Act........................................................................................................................................67
Children’s voice data processing & ‘smart’ assistants: assignments..................................................................69
integriteit.................................................................................................................................................................69
RECHTEN VAN HET KIND
3
,ALGEMENE INLEIDING
ONTWIKKELING KINDBEELD
Aanvankelijk was er geen sprake van een afzonderlijke kindfase. Vandaag zijn we ons meer bewust van het
onderscheid kinderen, jongeren & volwassenen & proberen we er genuanceerd mee om te gaan.
AANVANKELIJK GEEN AFZONDERLIJKE KINDFASE
In een eerste periode op historisch vlak is men niet zo bewust van een afzonderlijke kindfase & bekijkt men
enkel het verschil tussen “kleine & grote mensen”. Er is nog steeds weinig eenduidigheid over. Is er een grote
onverschilligheid omdat er een grote kindersterfte is bij jonge kinderen, of is er een grote kindersterfte omdat
men juist te onverschillig is?
Wanneer men wel wat interesse toont over kinderen & de manier men daarmee moet omgaan, gaat het
voornamelijk over jongens. “Ik heb geen kinderen, ik heb meisjes”
“Vader, moeder zult gij eren” in de religie waren kinderen ook belangrijk, maar was eerder eenzijdig, men
was er niet bewust mee bezig dat ook voor het kind moest worden gezorgd.
In alle regelgeving die in het eerste tijdvak is aangenomen dan was men zich niet bewust van kinderrechten.
ONTDEKKING VAN HET KIND
Afzonderlijke kindfase: men wordt zich bewust van de verschillende ontwikkelingsstadia die kinderen
doormaken. Men gaat vooral op zoek naar de punten waarop kinderen & volwassenen van elkaar verschillen.
Dit heeft als gevolg dat we een sociale constructie maken waarbij we de kinderen nog niet echt als mensen
beschouwen. Er werd een leeftijdgrens bepaald & iedereen die er onder valt waren nog niet oud genoeg om
volwaardig deel te nemen aan de maatschappij.
Verschillende visies over betekenis:
- Moralisten: vertrekken van het idee dat kinderen inherent slecht zijn & nog niet over de competenties
beschikken om goeie beslissingen te nemen
- Romanticisten: het onschuldige kind, kinderen zijn inherent goed & je moet ze beschermen tegen
negatieve invloeden tot ze zich zelf kunnen verzetten.
- Verlichtingsdenken: afscherming
Uitkomst is wel steeds hetzelfde: kind onder een ‘stolp’ plaatsen tot ze een bepaalde leeftijd bereiken.
Bescherming ‘in het belang’ van het kind? we hebben een heel adultocentristische samenleving: het is zoals
het is & als je er niet inpast, dan niet. Zet de kinderen maar apart & als ze groot genoeg zijn kunnen ze
meedraaien met de volwassenen.
4
, VERANDERING VAN PERSPECTIEF
Terugwinnen van de materiele rechten: vanuit de kinderrechtenbeweging wordt het in vraag gesteld. Er werd
plots een categorie van mensen gecreëerd die geen rechten meer heeft, louter om hen te beschermen. Er
wordt geopteerd voor een onderscheid tussen materiële (feit dat je recht hebt) & formele rechten (je bent in
staat om ze af te dwingen).
Competentiediscussie rond formele rechten:
- Geldigheid (de vraag of iemand bekwaam is stel je ook niet aan een volwassene)
- Relevantie (zolang je niet de competentie hebt om een beslissing te nemen dan zal je die ook gewoon niet
nemen, bv. een 4-jarige zal nog geen huis willen kopen, ookal zou hij het willen)
- Juistheid (we gaan er van uit dat kinderen en jongeren niet competent zijn, maar is dat wel zo?)
Zijn de argumenten die het meest voorkomen dat kinderen incompetent zijn om hun formele rechten uit te
oefenen.
Verschillende stromingen
- Reformisten: we moeten het hervormen, we moeten de leeftijd hervormen en de kinderen wat meer
‘ownership’ geven.
- Radicalisme: weg met het onderscheid, we zijn allemaal mensen
- Pragmatisme: op zoek naar wat werkbaar is, maar ook recht doet aan de ontwikkeling van kinderen aan
jongeren (dit is wat we vandaag proberen te zijn)
Huidige rechtspositie: kinderen en jongeren zijn rechtsbekwaam (materieel), maar handelingsonbekwaam
(formeel)
HUIDIGE RECHTPOSITIE
HANDELINGSONBEKWAAM
We moeten kijken naar het BW (art. 1125, maar nu is een nieuw artikel). De algemene regel is dus dat ze
rechtsbekwaam zijn maar handelingsonbekwaam, maar hier zijn kleine nuances op.
De absolute nietigheden zijn relatieve nietigheden (als mijn dochter een brood koopt bij de bakker mag ik niet
het geld terugvragen want het is nietig). Er moet nagegaan worden in de mate dat er een nadeel is voor de
minderjarige. Er is dus een kleine nuance, maar het blijft eerder uitzonderlijk.
OUDERLIJK GEZAG
Als je een situatie creëert waarbij er bepaalde personen zijn die rechten niet hebben, dan moet hier iets
tegenover staan. Hierdoor is de figuur van het ouderlijk gezag ontstaan.
5
