Eindtermen
Vrije Markt
en het
Goede Leven
,Algemene eindtermen...........................................................................................................................3
(Voorwoord: De vraag naar het goede leven en de vrije markt en de paragrafen waarnaar
hieronder wordt verwezen)..............................................................................................................3
Hoofdstuk 1...........................................................................................................................................4
De vrije markt en het goede leven in meervoud: vijf dimensies (1.1 t/m 1.4)..................................4
Hoofdstuk 2...........................................................................................................................................5
Plato en Aristoteles over het goede leven (2.3 t/m 2.7)...................................................................5
Primaire tekst (1): Aristoteles – Ethica Nicomachea.........................................................................9
Hoofdstuk 3..........................................................................................................................................10
Het goede leven in het Christendom (3.3 + 3.4).............................................................................10
Hoofdstuk 4..........................................................................................................................................11
Moderniteit als een project van bevrijding: het autonome individu (4.2 t/m 4.65)........................11
Primaire tekst (2): John Locke – Tweede verhandeling over het staatsbestuur..............................15
Primaire tekst (3): Søren Kierkegaard – Vrees en Beven.................................................................16
Hoofdstuk 6..........................................................................................................................................17
De moderniteit en de vrije markteconomie: het goede leven op een vulkanische breuklijn (6.2 t/m
6.5)..................................................................................................................................................17
Primaire tekst (4): Joan Tronto – Caring democracy, Markets, Equality and Justice.......................20
Primaire tekst (5): Adam Smith – Een onderzoek naar de aard en oorzaken van de rijkdom van
naties..............................................................................................................................................21
Primaire tekst (6): Karl Marx – Kritiek op de politieke economie.....................................................23
Primaire tekst (7): Karl Marx / Friedrich Engels – Het communistisch manifest..............................24
Hoofdstuk 7..........................................................................................................................................24
Mens in enkelvoud, mens in meervoud: relaties (7.2 + 7.3 en 7.5 + 7.6)........................................24
Primaire tekst (8): Georg Hegel – Hoofdlijnen van de rechtsfilosofie..............................................29
Primaire tekst (9): Alasdair MacIntyre – Na de deugd. Een moraalfilosofisch onderzoek...............30
Hoofdstuk 8..........................................................................................................................................32
De Januskop van instituties (8.2 t/m 8.4 en 8.6).............................................................................32
Primaire tekst (10): Michel Foucault – Discipline, toezicht en straf: de geboorte van de gevangenis
........................................................................................................................................................36
Hoofdstuk 9..........................................................................................................................................37
Het belichaamde zelf en het goede leven (9.2 t/m 9.6 + 9.7.1 en 9.7.2)........................................37
Primaire tekst (11): Immanuel Kant – Fundering voor de metafysica van de zeden.......................42
Primaire tekst (12): Hannah Arendt – The Human Condition, The Principle of Happiness.............43
1
,Hoofdstuk 10........................................................................................................................................44
De kwetsbaarheid en overmacht van de natuur (10.4 t/m 10.6 en 10.8).......................................44
Hoofdstuk 11........................................................................................................................................49
Op zoek naar een zinvol leven (11.2 t/m 11.7 + 11.9 t/m 11.13)....................................................49
Primaire tekst (14): Martha Nussbaum – De breekbaarheid van het goede...................................56
Hoofdstuk 12........................................................................................................................................57
Slot Voorbij de moderniteit............................................................................................................57
2
, Algemene eindtermen
(Voorwoord: De vraag naar het goede leven en de vrije markt en de paragrafen
waarnaar hieronder wordt verwezen)
1. De kandidaten kunnen aan de hand van de vijf dimensies van het goede leven
(relaties, instituties, lichaam, natuur, zin) een beargumenteerd standpunt innemen
over de vrije markt. Daarbij kunnen zij de volgende aspecten betrekken, deze
uitleggen en er voorbeelden bij geven: ‘verdikking’ van marktrelaties (relaties),
begrenzing van de neoliberale marktlogica (instituties), consumptieve en digitale
weerbaarheid (lichaam), ecologische transitie (natuur) en een holistisch
vrijheidsbegrip (zin).
De verdikking van marktrelaties gaat over de vraag in hoeverre relaties ingebed
blijven in sociale context en niet slechts terug te brengen zijn tot transacties.
Relaties die zijn ingebed in een bredere sociale context en in die zin inhoud
hebben zijn dan ‘dikker’, terwijl relaties die alleen terug te brengen zijn tot de
transactie ‘dun’ genoemd kunnen worden.
In het kader van instituties rijst de vraag in hoeverre de vrije markt daadwerkelijk
vrij gehouden dient te worden, zoals de neoliberale visie betoogt, of dat er toch
bepaalde grenzen moeten worden gesteld aan de vrije markt. Bijvoorbeeld
minimumloon is een begrenzing van de vrije markt, of de verplichte 5 cent voor
een plastic tasje. Zijn er soms regels nodig om de vrije markt te beperken om het
goede leven te beschermen?
Concumptieve en digitale weerbaarheid zou je kunnen koppelen aan Facebook
feeds of de aangeraden filmpjes op Youtube. Deze hele industrie is erop gericht
om ons mensen terug te brengen tot consumptieartikelen. Is het realistisch om te
denken dat onze ‘vrije wil’ opgewassen is tegen de manipulaties van een miljarden
industrie?
Vanuit de bril van de moderniteit heeft de mens de gepoogd de wereld geheel naar
eigen hand te zetten. Dit heeft echter onvoorziene consequenties gehad voor het
behoud van een balans in die natuur die in overeenstemming is met de eisen van
het goede leven. Er is daarom een ecologische transitie (verandering) nodig,
waarbij we de wereld en de natuur op fundamenteel andere wijze beschouwen en
behandelen.
Een holistisch vrijheidsbegrip beschouwt de mens en vrijheid in de volle diepte van
het menselijke (en maatschappelijke) leven. Dat betekent een vorm van vrijheid
die verder gaat dan de vrijheid die gekoppeld is aan de ‘dunne moraal’ van het
liberalisme (eindterm 32). Een holistisch vrijheidsbegrip neemt alle vijf dimensies
van het goede leven mee in een analyse van de vraag: wat betekent het om als
mens vrij te zijn om vorm te geven aan het goede leven?
2. De kandidaten kunnen een begripsanalyse maken van het goede leven, vrijheid,
markt, arbeid, institutie, lichaam, zin, relatie en natuur. Daartoe kunnen zij:
– verschillende definities opstellen;
– vooronderstellingen bij deze definities aangeven;
– implicaties van deze definities weergeven.
3
Vrije Markt
en het
Goede Leven
,Algemene eindtermen...........................................................................................................................3
(Voorwoord: De vraag naar het goede leven en de vrije markt en de paragrafen waarnaar
hieronder wordt verwezen)..............................................................................................................3
Hoofdstuk 1...........................................................................................................................................4
De vrije markt en het goede leven in meervoud: vijf dimensies (1.1 t/m 1.4)..................................4
Hoofdstuk 2...........................................................................................................................................5
Plato en Aristoteles over het goede leven (2.3 t/m 2.7)...................................................................5
Primaire tekst (1): Aristoteles – Ethica Nicomachea.........................................................................9
Hoofdstuk 3..........................................................................................................................................10
Het goede leven in het Christendom (3.3 + 3.4).............................................................................10
Hoofdstuk 4..........................................................................................................................................11
Moderniteit als een project van bevrijding: het autonome individu (4.2 t/m 4.65)........................11
Primaire tekst (2): John Locke – Tweede verhandeling over het staatsbestuur..............................15
Primaire tekst (3): Søren Kierkegaard – Vrees en Beven.................................................................16
Hoofdstuk 6..........................................................................................................................................17
De moderniteit en de vrije markteconomie: het goede leven op een vulkanische breuklijn (6.2 t/m
6.5)..................................................................................................................................................17
Primaire tekst (4): Joan Tronto – Caring democracy, Markets, Equality and Justice.......................20
Primaire tekst (5): Adam Smith – Een onderzoek naar de aard en oorzaken van de rijkdom van
naties..............................................................................................................................................21
Primaire tekst (6): Karl Marx – Kritiek op de politieke economie.....................................................23
Primaire tekst (7): Karl Marx / Friedrich Engels – Het communistisch manifest..............................24
Hoofdstuk 7..........................................................................................................................................24
Mens in enkelvoud, mens in meervoud: relaties (7.2 + 7.3 en 7.5 + 7.6)........................................24
Primaire tekst (8): Georg Hegel – Hoofdlijnen van de rechtsfilosofie..............................................29
Primaire tekst (9): Alasdair MacIntyre – Na de deugd. Een moraalfilosofisch onderzoek...............30
Hoofdstuk 8..........................................................................................................................................32
De Januskop van instituties (8.2 t/m 8.4 en 8.6).............................................................................32
Primaire tekst (10): Michel Foucault – Discipline, toezicht en straf: de geboorte van de gevangenis
........................................................................................................................................................36
Hoofdstuk 9..........................................................................................................................................37
Het belichaamde zelf en het goede leven (9.2 t/m 9.6 + 9.7.1 en 9.7.2)........................................37
Primaire tekst (11): Immanuel Kant – Fundering voor de metafysica van de zeden.......................42
Primaire tekst (12): Hannah Arendt – The Human Condition, The Principle of Happiness.............43
1
,Hoofdstuk 10........................................................................................................................................44
De kwetsbaarheid en overmacht van de natuur (10.4 t/m 10.6 en 10.8).......................................44
Hoofdstuk 11........................................................................................................................................49
Op zoek naar een zinvol leven (11.2 t/m 11.7 + 11.9 t/m 11.13)....................................................49
Primaire tekst (14): Martha Nussbaum – De breekbaarheid van het goede...................................56
Hoofdstuk 12........................................................................................................................................57
Slot Voorbij de moderniteit............................................................................................................57
2
, Algemene eindtermen
(Voorwoord: De vraag naar het goede leven en de vrije markt en de paragrafen
waarnaar hieronder wordt verwezen)
1. De kandidaten kunnen aan de hand van de vijf dimensies van het goede leven
(relaties, instituties, lichaam, natuur, zin) een beargumenteerd standpunt innemen
over de vrije markt. Daarbij kunnen zij de volgende aspecten betrekken, deze
uitleggen en er voorbeelden bij geven: ‘verdikking’ van marktrelaties (relaties),
begrenzing van de neoliberale marktlogica (instituties), consumptieve en digitale
weerbaarheid (lichaam), ecologische transitie (natuur) en een holistisch
vrijheidsbegrip (zin).
De verdikking van marktrelaties gaat over de vraag in hoeverre relaties ingebed
blijven in sociale context en niet slechts terug te brengen zijn tot transacties.
Relaties die zijn ingebed in een bredere sociale context en in die zin inhoud
hebben zijn dan ‘dikker’, terwijl relaties die alleen terug te brengen zijn tot de
transactie ‘dun’ genoemd kunnen worden.
In het kader van instituties rijst de vraag in hoeverre de vrije markt daadwerkelijk
vrij gehouden dient te worden, zoals de neoliberale visie betoogt, of dat er toch
bepaalde grenzen moeten worden gesteld aan de vrije markt. Bijvoorbeeld
minimumloon is een begrenzing van de vrije markt, of de verplichte 5 cent voor
een plastic tasje. Zijn er soms regels nodig om de vrije markt te beperken om het
goede leven te beschermen?
Concumptieve en digitale weerbaarheid zou je kunnen koppelen aan Facebook
feeds of de aangeraden filmpjes op Youtube. Deze hele industrie is erop gericht
om ons mensen terug te brengen tot consumptieartikelen. Is het realistisch om te
denken dat onze ‘vrije wil’ opgewassen is tegen de manipulaties van een miljarden
industrie?
Vanuit de bril van de moderniteit heeft de mens de gepoogd de wereld geheel naar
eigen hand te zetten. Dit heeft echter onvoorziene consequenties gehad voor het
behoud van een balans in die natuur die in overeenstemming is met de eisen van
het goede leven. Er is daarom een ecologische transitie (verandering) nodig,
waarbij we de wereld en de natuur op fundamenteel andere wijze beschouwen en
behandelen.
Een holistisch vrijheidsbegrip beschouwt de mens en vrijheid in de volle diepte van
het menselijke (en maatschappelijke) leven. Dat betekent een vorm van vrijheid
die verder gaat dan de vrijheid die gekoppeld is aan de ‘dunne moraal’ van het
liberalisme (eindterm 32). Een holistisch vrijheidsbegrip neemt alle vijf dimensies
van het goede leven mee in een analyse van de vraag: wat betekent het om als
mens vrij te zijn om vorm te geven aan het goede leven?
2. De kandidaten kunnen een begripsanalyse maken van het goede leven, vrijheid,
markt, arbeid, institutie, lichaam, zin, relatie en natuur. Daartoe kunnen zij:
– verschillende definities opstellen;
– vooronderstellingen bij deze definities aangeven;
– implicaties van deze definities weergeven.
3
