Samenvatting Pensioenrecht
Inhoudsopgave
Samenvatting Pensioenrecht ..................................................................................................................... 1
Werkcollege 1 – Systeem pensioenrecht ................................................................................................ 7
Hoofdstuk 1 – Nederlandse pensioenstelsel ............................................................................................... 7
Belang van goed pensioenstelsel ............................................................................................................. 7
Nederlands pensioenstelsel ....................................................................................................................... 7
Drie pensioenpijlers .................................................................................................................................... 7
1e pijler: Wettelijk pensioen ........................................................................................................................ 8
Wettelijk ouderdomspensioen ................................................................................................................... 8
Hoogte AOW....................................................................................................................................................... 8
2e pijler: Aanvullend pensioen/Werknemerspensioen ......................................................................... 9
3e pijler: Individuele pensioenvoorzieningen ......................................................................................... 9
Plaats van pensioenrecht in het recht ..................................................................................................... 9
Overeenkomstenrecht .............................................................................................................................. 10
Arbeidsrecht ............................................................................................................................................... 10
Rechtspersonenrecht ............................................................................................................................... 10
Centrale rol Pensioenwet ......................................................................................................................... 10
Europees recht .......................................................................................................................................... 10
Hoofdstuk 2 – Pensioen................................................................................................................................ 11
Definitie pensioen ....................................................................................................................................... 11
Pensioenbegrippen ..................................................................................................................................... 12
Voor welke groepen geldt aanvullend pensioen ................................................................................. 12
Drie pensioensoorten in PW ..................................................................................................................... 14
Ouderdomspensioen ................................................................................................................................ 14
Nabestaandenpensioen ........................................................................................................................... 14
Arbeidsongeschiktheidspensioen ........................................................................................................... 16
Bijzondere varianten van pensioen ........................................................................................................ 16
Indexatie (toeslagen) .................................................................................................................................. 17
3 typen pensioenovereenkomsten .......................................................................................................... 19
Uitkeringsovereenkomst ........................................................................................................................... 19
Eindloonregeling ....................................................................................................................................... 20
Middelloonregeling .................................................................................................................................... 20
Kapitaalovereenkomst ............................................................................................................................... 20
Premieovereenkomst.................................................................................................................................. 20
Zuivere premieovereenkomst.................................................................................................................. 21
Premieregeling met omzetting premie in kapitaal ................................................................................ 21
Premieregeling met omzetting premie in uitkering ............................................................................... 21
Fiscale grenzen premieovereenkomst ................................................................................................... 21
Gemengde pensioenovereenkomsten ................................................................................................... 22
Fiscale grenzen bepalen pensioenovereenkomst .............................................................................. 22
1
, Fiscaal maximum voor nabestaandenpensioen .................................................................................. 22
Werkcollege 2 – Arbeidsvoorwaarde pensioen .................................................................................... 23
Hoofdstuk 3 – Pensioenovereenkomst ....................................................................................................... 23
Pensioenovereenkomst ............................................................................................................................. 23
Belang van kwalificatie pensioenovereenkomst ................................................................................. 23
Pensioendriehoek ....................................................................................................................................... 24
Pensioenaanbod .......................................................................................................................................... 25
Rechtsvermoeden pensioenaanbod ...................................................................................................... 25
Totstandkoming pensioenovereenkomst ............................................................................................. 26
Grenzen contractsvrijheid ......................................................................................................................... 28
Deelnemer informeren over inhoud van pensioenovereenkomst .................................................. 29
Onjuiste informatie: gerechtvaardigd vertrouwen of herstellen .......................................................... 29
Afstand doen van pensioen ...................................................................................................................... 30
Uitleg pensioenovereenkomst ................................................................................................................. 31
Geschillen over pensioenovereenkomst: kantonrechter bevoegd ................................................ 32
Verjaring van vorderingen uit pensioenovereenkomst ..................................................................... 32
Werkcollege 3 – Uitvoeringsovereenkomst........................................................................................... 34
Nut en noodzaak van uitvoeringsovereenkomst ................................................................................. 34
Uitvoeringsovereenkomst ......................................................................................................................... 34
Typen Pensioenuitvoerders ...................................................................................................................... 35
Pensioenfondsen ...................................................................................................................................... 35
Verzekeraars ............................................................................................................................................. 37
Premiepensioeninstelling (PPI) ............................................................................................................... 37
Buitenlandse pensioenuitvoerders ......................................................................................................... 37
Eisen uitvoeringsovereenkomst .............................................................................................................. 37
Verplichte onderwerpen uitvoeringsovereenkomst ........................................................................... 39
Lijst van verplichte onderwerpen ............................................................................................................ 39
‘Als-danbepalingen’ in uitvoeringsovk .................................................................................................... 42
Juridisch karakter: uitvoeringsovereenkomst ..................................................................................... 43
Verzekeringsovereenkomst ..................................................................................................................... 43
Duurovereenkomst ................................................................................................................................... 43
Overeenkomst van opdracht ................................................................................................................... 44
Wet op het financieel toezicht van toepassing op uitvoeringsovk? ................................................... 44
Duur en einde van uitvoeringsovereenkomst ...................................................................................... 44
Opzegging uitvoeringsovereenkomst tegen einde van bepaalde tijd................................................ 45
Opzegging uitvoeringsovk voor onbepaalde tijd .................................................................................. 46
Opzegging zonder opzeggingsbepaling ................................................................................................ 46
Geen opzegging bij verplicht gesteld Bpf .............................................................................................. 48
Gevolgen opzegging uitvoeringsovereenkomst ................................................................................. 48
Betekenis uitvoeringsovereenkomst voor werknemer ...................................................................... 49
Worden werknemers partij bij uitvoeringsovk door derdenbeding? .................................................. 50
Pensioen voor niet-aangemelde werknemers? ................................................................................... 51
Onbekende deelnemers bijbverplicht gesteld Bpf................................................................................ 52
Geen premie, wel pensioen bij verplichte Bpf (blijkt niet uit de wet) ................................................. 52
2
, Uitleg uitvoeringsovereenkomst ............................................................................................................. 53
Geschillen over uitvoeringsovereenkomst: kantonrechter bevoegd ............................................ 54
Werkcollege 4 – Wijziging en medezeggenschap ................................................................................ 55
Wijziging in pensioendriehoek................................................................................................................. 57
Zorgplicht pensioenuitvoerder bij pensioenwijziging ....................................................................... 58
Zorgplicht werkgever bij pensioenwijziging......................................................................................... 58
Wijzigingsmethoden ................................................................................................................................... 58
Wijziging met wederzijds goedvinden .................................................................................................... 59
Eenzijdige wijziging door werkgever ...................................................................................................... 61
Eenzijdig wijzigen zonder eenzijdig wijzigingsbeding (goed werknemerschap) .............................. 62
Onvoorziene omstandigheden en redelijkheid en billijkheid, art. 6:258 BW .................................... 63
Pensioenwijziging bij CAO ....................................................................................................................... 63
Wijziging pensioenovereenkomst door pensioenuitvoerder ........................................................... 64
Wijziging van verplicht gestelde bedrijfstakregeling ......................................................................... 64
Wettelijke beperkingen aan wijziging pensioen .................................................................................. 65
Dwingend recht: afwijking is niet mogelijk ............................................................................................. 65
Afkoopverbod, art 65 PW......................................................................................................................... 65
Wijzigingsverbod voor opgebouwde pensioenaanspraken, art 20 PW ............................................ 65
Eigendomsrechten .................................................................................................................................... 66
Hoofdstuk 6 – Medezeggenschap bij pensioen ........................................................................................ 66
Medezeggenschap bij kleine ondernemingen ................................................................................... 66
Instelling en samenstelling OR ............................................................................................................... 67
Instemmingsrecht OR bij pensioen ........................................................................................................ 67
CAO-uitzondering ..................................................................................................................................... 68
Geen instemmingsrecht OR voor verplicht gesteld Bpf ...................................................................... 68
Reikwijdte instemmingsrecht bij pensioen .......................................................................................... 68
Ondernemingsovereenkomst ................................................................................................................... 69
Instemmingsprocedure .............................................................................................................................. 69
Gevolgen pensioenbesluiten zonder instemming OR ....................................................................... 70
Adviesrecht OR over pensioengevolgen sociale besluiten ondernemer ..................................... 71
Hoorrecht vereniging van pensioengerechtigden bij verzekerde regeling .................................. 71
Rechten o.g.v. code verzekerde regeling .............................................................................................. 72
13.Medezeggenschap bij besluiten van pensioenfonds ................................................................... 72
Beroepsrecht ............................................................................................................................................. 74
Enquêterecht ............................................................................................................................................. 75
Werkcollege 5 – Verplichtstelling............................................................................................................ 76
Verplichte deelneming ............................................................................................................................... 76
Verplichtstelling en mededingingsrecht ............................................................................................... 77
Verplichtstelling en vrije dienstverrichting........................................................................................... 78
Totstandkoming van verplichtstelling ................................................................................................... 78
Betekenis verplichtstelling voor pensioendriehoek ........................................................................... 79
Bevoegdheid om inhoud van arbeidsvoorwaarde te bepalen (na verplichtstelling) ................. 80
Pensioenverplichtingen voor verplicht gesteld Bpf ........................................................................... 81
3
, Wettelijke verplichtingen verplicht gesteld Bpf ................................................................................... 82
Verplichte doorsneepremie ..................................................................................................................... 82
Beperkte mogelijkheid tot vrijwillige aansluiting bij verplicht gesteld Bpf .................................. 83
Gevolgen verplichtstelling voor werkgever .......................................................................................... 83
Werkingssfeergeschillen: verplichte deelname? ................................................................................ 83
Bewijslast werkingssfeer .......................................................................................................................... 84
Premieschatting door Bpf ........................................................................................................................ 84
Uitleg werkingssfeerbepaling................................................................................................................... 84
Type werkingssfeerbepalingen ................................................................................................................ 85
Werkingssfeer gekoppeld aan activiteiten werkgever ......................................................................... 85
Werkingssfeer gekoppeld aan activiteiten werknemers ...................................................................... 85
‘In hoofdzaak’-criterium ............................................................................................................................ 85
Dubbele verplichtstelling .......................................................................................................................... 86
Aansluiting met terugwerkende kracht en verjaring .......................................................................... 87
Bestuurdersaansprakelijkheid voor niet-betaalde pensioenpremies ............................................ 88
Hoofdstuk 8 – Vrijstelling verplichtstelling .................................................................................................. 88
Bpf als bestuursorgaan voor vrijstellingsverzoeken ......................................................................... 88
Regels vrijstelling verplichte deelname ................................................................................................ 89
Vrijstellingsgronden .................................................................................................................................. 89
Vrijstelling na fusie, splitsing en doorstart .......................................................................................... 91
Vrijstelling voor gemoedsbezwaarden .................................................................................................. 91
Intrekking vrijstelling .................................................................................................................................. 91
Werkcollege 6 – Einde deelname ............................................................................................................ 92
Hoofdstuk 11 – Ontslag ................................................................................................................................ 92
Pensioengevolgen bij ontslag .................................................................................................................. 92
Einde arbeidsovk. ........................................................................................................................................ 92
Einde arbeidsovk. en beëindiging pensioenregeling ......................................................................... 93
Ontslag vóór pensioengerechtigde leeftijd leidt tot pensioengat .................................................. 94
Behoud pensioenaanspraken bij ontslag ............................................................................................. 94
Hoogte van opgebouwd pensioen bij einde deelname ...................................................................... 95
Nabestaanden- en arbeidsongeschiktheidspensioen op risicobasis vervalt .............................. 97
Verplichte informatie bij einde deelname .............................................................................................. 99
Uitruil ouderdoms- en partnerpensioen einde deelname en pensioen, art 61 PW ..................... 99
Ontslagvergoeding en pensioenschade .............................................................................................. 100
Hoogte transitievergoeding ................................................................................................................... 100
11.18 Uitzonderingen op transitievergoeding ..................................................................................... 100
Vrijwillige voortzetting na einde deelname ......................................................................................... 101
Faillissement van werkgever .................................................................................................................. 101
Pensioenontslag ........................................................................................................................................ 102
1. Pensioenontslagbeding ............................................................................................................. 103
2. Pensioenopzegging .................................................................................................................... 103
11.23 Pensioen in vaststellingsovereenkomst ................................................................................... 104
4
Inhoudsopgave
Samenvatting Pensioenrecht ..................................................................................................................... 1
Werkcollege 1 – Systeem pensioenrecht ................................................................................................ 7
Hoofdstuk 1 – Nederlandse pensioenstelsel ............................................................................................... 7
Belang van goed pensioenstelsel ............................................................................................................. 7
Nederlands pensioenstelsel ....................................................................................................................... 7
Drie pensioenpijlers .................................................................................................................................... 7
1e pijler: Wettelijk pensioen ........................................................................................................................ 8
Wettelijk ouderdomspensioen ................................................................................................................... 8
Hoogte AOW....................................................................................................................................................... 8
2e pijler: Aanvullend pensioen/Werknemerspensioen ......................................................................... 9
3e pijler: Individuele pensioenvoorzieningen ......................................................................................... 9
Plaats van pensioenrecht in het recht ..................................................................................................... 9
Overeenkomstenrecht .............................................................................................................................. 10
Arbeidsrecht ............................................................................................................................................... 10
Rechtspersonenrecht ............................................................................................................................... 10
Centrale rol Pensioenwet ......................................................................................................................... 10
Europees recht .......................................................................................................................................... 10
Hoofdstuk 2 – Pensioen................................................................................................................................ 11
Definitie pensioen ....................................................................................................................................... 11
Pensioenbegrippen ..................................................................................................................................... 12
Voor welke groepen geldt aanvullend pensioen ................................................................................. 12
Drie pensioensoorten in PW ..................................................................................................................... 14
Ouderdomspensioen ................................................................................................................................ 14
Nabestaandenpensioen ........................................................................................................................... 14
Arbeidsongeschiktheidspensioen ........................................................................................................... 16
Bijzondere varianten van pensioen ........................................................................................................ 16
Indexatie (toeslagen) .................................................................................................................................. 17
3 typen pensioenovereenkomsten .......................................................................................................... 19
Uitkeringsovereenkomst ........................................................................................................................... 19
Eindloonregeling ....................................................................................................................................... 20
Middelloonregeling .................................................................................................................................... 20
Kapitaalovereenkomst ............................................................................................................................... 20
Premieovereenkomst.................................................................................................................................. 20
Zuivere premieovereenkomst.................................................................................................................. 21
Premieregeling met omzetting premie in kapitaal ................................................................................ 21
Premieregeling met omzetting premie in uitkering ............................................................................... 21
Fiscale grenzen premieovereenkomst ................................................................................................... 21
Gemengde pensioenovereenkomsten ................................................................................................... 22
Fiscale grenzen bepalen pensioenovereenkomst .............................................................................. 22
1
, Fiscaal maximum voor nabestaandenpensioen .................................................................................. 22
Werkcollege 2 – Arbeidsvoorwaarde pensioen .................................................................................... 23
Hoofdstuk 3 – Pensioenovereenkomst ....................................................................................................... 23
Pensioenovereenkomst ............................................................................................................................. 23
Belang van kwalificatie pensioenovereenkomst ................................................................................. 23
Pensioendriehoek ....................................................................................................................................... 24
Pensioenaanbod .......................................................................................................................................... 25
Rechtsvermoeden pensioenaanbod ...................................................................................................... 25
Totstandkoming pensioenovereenkomst ............................................................................................. 26
Grenzen contractsvrijheid ......................................................................................................................... 28
Deelnemer informeren over inhoud van pensioenovereenkomst .................................................. 29
Onjuiste informatie: gerechtvaardigd vertrouwen of herstellen .......................................................... 29
Afstand doen van pensioen ...................................................................................................................... 30
Uitleg pensioenovereenkomst ................................................................................................................. 31
Geschillen over pensioenovereenkomst: kantonrechter bevoegd ................................................ 32
Verjaring van vorderingen uit pensioenovereenkomst ..................................................................... 32
Werkcollege 3 – Uitvoeringsovereenkomst........................................................................................... 34
Nut en noodzaak van uitvoeringsovereenkomst ................................................................................. 34
Uitvoeringsovereenkomst ......................................................................................................................... 34
Typen Pensioenuitvoerders ...................................................................................................................... 35
Pensioenfondsen ...................................................................................................................................... 35
Verzekeraars ............................................................................................................................................. 37
Premiepensioeninstelling (PPI) ............................................................................................................... 37
Buitenlandse pensioenuitvoerders ......................................................................................................... 37
Eisen uitvoeringsovereenkomst .............................................................................................................. 37
Verplichte onderwerpen uitvoeringsovereenkomst ........................................................................... 39
Lijst van verplichte onderwerpen ............................................................................................................ 39
‘Als-danbepalingen’ in uitvoeringsovk .................................................................................................... 42
Juridisch karakter: uitvoeringsovereenkomst ..................................................................................... 43
Verzekeringsovereenkomst ..................................................................................................................... 43
Duurovereenkomst ................................................................................................................................... 43
Overeenkomst van opdracht ................................................................................................................... 44
Wet op het financieel toezicht van toepassing op uitvoeringsovk? ................................................... 44
Duur en einde van uitvoeringsovereenkomst ...................................................................................... 44
Opzegging uitvoeringsovereenkomst tegen einde van bepaalde tijd................................................ 45
Opzegging uitvoeringsovk voor onbepaalde tijd .................................................................................. 46
Opzegging zonder opzeggingsbepaling ................................................................................................ 46
Geen opzegging bij verplicht gesteld Bpf .............................................................................................. 48
Gevolgen opzegging uitvoeringsovereenkomst ................................................................................. 48
Betekenis uitvoeringsovereenkomst voor werknemer ...................................................................... 49
Worden werknemers partij bij uitvoeringsovk door derdenbeding? .................................................. 50
Pensioen voor niet-aangemelde werknemers? ................................................................................... 51
Onbekende deelnemers bijbverplicht gesteld Bpf................................................................................ 52
Geen premie, wel pensioen bij verplichte Bpf (blijkt niet uit de wet) ................................................. 52
2
, Uitleg uitvoeringsovereenkomst ............................................................................................................. 53
Geschillen over uitvoeringsovereenkomst: kantonrechter bevoegd ............................................ 54
Werkcollege 4 – Wijziging en medezeggenschap ................................................................................ 55
Wijziging in pensioendriehoek................................................................................................................. 57
Zorgplicht pensioenuitvoerder bij pensioenwijziging ....................................................................... 58
Zorgplicht werkgever bij pensioenwijziging......................................................................................... 58
Wijzigingsmethoden ................................................................................................................................... 58
Wijziging met wederzijds goedvinden .................................................................................................... 59
Eenzijdige wijziging door werkgever ...................................................................................................... 61
Eenzijdig wijzigen zonder eenzijdig wijzigingsbeding (goed werknemerschap) .............................. 62
Onvoorziene omstandigheden en redelijkheid en billijkheid, art. 6:258 BW .................................... 63
Pensioenwijziging bij CAO ....................................................................................................................... 63
Wijziging pensioenovereenkomst door pensioenuitvoerder ........................................................... 64
Wijziging van verplicht gestelde bedrijfstakregeling ......................................................................... 64
Wettelijke beperkingen aan wijziging pensioen .................................................................................. 65
Dwingend recht: afwijking is niet mogelijk ............................................................................................. 65
Afkoopverbod, art 65 PW......................................................................................................................... 65
Wijzigingsverbod voor opgebouwde pensioenaanspraken, art 20 PW ............................................ 65
Eigendomsrechten .................................................................................................................................... 66
Hoofdstuk 6 – Medezeggenschap bij pensioen ........................................................................................ 66
Medezeggenschap bij kleine ondernemingen ................................................................................... 66
Instelling en samenstelling OR ............................................................................................................... 67
Instemmingsrecht OR bij pensioen ........................................................................................................ 67
CAO-uitzondering ..................................................................................................................................... 68
Geen instemmingsrecht OR voor verplicht gesteld Bpf ...................................................................... 68
Reikwijdte instemmingsrecht bij pensioen .......................................................................................... 68
Ondernemingsovereenkomst ................................................................................................................... 69
Instemmingsprocedure .............................................................................................................................. 69
Gevolgen pensioenbesluiten zonder instemming OR ....................................................................... 70
Adviesrecht OR over pensioengevolgen sociale besluiten ondernemer ..................................... 71
Hoorrecht vereniging van pensioengerechtigden bij verzekerde regeling .................................. 71
Rechten o.g.v. code verzekerde regeling .............................................................................................. 72
13.Medezeggenschap bij besluiten van pensioenfonds ................................................................... 72
Beroepsrecht ............................................................................................................................................. 74
Enquêterecht ............................................................................................................................................. 75
Werkcollege 5 – Verplichtstelling............................................................................................................ 76
Verplichte deelneming ............................................................................................................................... 76
Verplichtstelling en mededingingsrecht ............................................................................................... 77
Verplichtstelling en vrije dienstverrichting........................................................................................... 78
Totstandkoming van verplichtstelling ................................................................................................... 78
Betekenis verplichtstelling voor pensioendriehoek ........................................................................... 79
Bevoegdheid om inhoud van arbeidsvoorwaarde te bepalen (na verplichtstelling) ................. 80
Pensioenverplichtingen voor verplicht gesteld Bpf ........................................................................... 81
3
, Wettelijke verplichtingen verplicht gesteld Bpf ................................................................................... 82
Verplichte doorsneepremie ..................................................................................................................... 82
Beperkte mogelijkheid tot vrijwillige aansluiting bij verplicht gesteld Bpf .................................. 83
Gevolgen verplichtstelling voor werkgever .......................................................................................... 83
Werkingssfeergeschillen: verplichte deelname? ................................................................................ 83
Bewijslast werkingssfeer .......................................................................................................................... 84
Premieschatting door Bpf ........................................................................................................................ 84
Uitleg werkingssfeerbepaling................................................................................................................... 84
Type werkingssfeerbepalingen ................................................................................................................ 85
Werkingssfeer gekoppeld aan activiteiten werkgever ......................................................................... 85
Werkingssfeer gekoppeld aan activiteiten werknemers ...................................................................... 85
‘In hoofdzaak’-criterium ............................................................................................................................ 85
Dubbele verplichtstelling .......................................................................................................................... 86
Aansluiting met terugwerkende kracht en verjaring .......................................................................... 87
Bestuurdersaansprakelijkheid voor niet-betaalde pensioenpremies ............................................ 88
Hoofdstuk 8 – Vrijstelling verplichtstelling .................................................................................................. 88
Bpf als bestuursorgaan voor vrijstellingsverzoeken ......................................................................... 88
Regels vrijstelling verplichte deelname ................................................................................................ 89
Vrijstellingsgronden .................................................................................................................................. 89
Vrijstelling na fusie, splitsing en doorstart .......................................................................................... 91
Vrijstelling voor gemoedsbezwaarden .................................................................................................. 91
Intrekking vrijstelling .................................................................................................................................. 91
Werkcollege 6 – Einde deelname ............................................................................................................ 92
Hoofdstuk 11 – Ontslag ................................................................................................................................ 92
Pensioengevolgen bij ontslag .................................................................................................................. 92
Einde arbeidsovk. ........................................................................................................................................ 92
Einde arbeidsovk. en beëindiging pensioenregeling ......................................................................... 93
Ontslag vóór pensioengerechtigde leeftijd leidt tot pensioengat .................................................. 94
Behoud pensioenaanspraken bij ontslag ............................................................................................. 94
Hoogte van opgebouwd pensioen bij einde deelname ...................................................................... 95
Nabestaanden- en arbeidsongeschiktheidspensioen op risicobasis vervalt .............................. 97
Verplichte informatie bij einde deelname .............................................................................................. 99
Uitruil ouderdoms- en partnerpensioen einde deelname en pensioen, art 61 PW ..................... 99
Ontslagvergoeding en pensioenschade .............................................................................................. 100
Hoogte transitievergoeding ................................................................................................................... 100
11.18 Uitzonderingen op transitievergoeding ..................................................................................... 100
Vrijwillige voortzetting na einde deelname ......................................................................................... 101
Faillissement van werkgever .................................................................................................................. 101
Pensioenontslag ........................................................................................................................................ 102
1. Pensioenontslagbeding ............................................................................................................. 103
2. Pensioenopzegging .................................................................................................................... 103
11.23 Pensioen in vaststellingsovereenkomst ................................................................................... 104
4
