Samenvatting - Taalvaardigheden

Taal
Hoofdstuk 1: Fonemisch/fonologisch bewustzijn en
ontluikend geletterdheid
1. inleiding: uitleg termen
Fonemen:

= klanken, gaat over het auditieve

Grafemen:

= zijn de visuele weergave van fonemen

Visueel en auditief

= ontluikend lezen en schrijven in de klas dan gaat het over visuele en auditieve. We moeten zowel
visueel (met letters) en auditief (met klanken) oefenen om kleuters voor te bereiden op het lees en
schrijfonderwijs

Fonemisch bewustzijn

Fonemisch bewustzijn of foneembewustzijn en fonologisch bewustzijn = auditieve

Letterkennis

Visuele


2. Geletterdheid
Geletterdheid = kunnen lezen en schrijven

Geletterd mens = iemand die kan lezen en schrijven, het is de competentie om met info om te gaan,
te begrijpen en doelgericht te kunnen gebruiken = belangrijke voorwaarde om te kunnen
functioneren in de maatschappij


3.Ontluikende geletterdheid
 Kleuters ontdekken zelf dat letters gesproken taal vervangen
 Ze hebben nog voor ze lees en schrijfonderwijs beginnen hebben ze al inzichten verworven
omtrent functie en structuur van geschreven taal


4. laaggeletterdheid of functioneel analfabetisme
Te laag geletterdheid = 2 niveaus bij die niveaus moeten ze kunnen:

1. Niveau 1: simpele tekst de benodigde info kunnen vinden
2. Niveau 2: moet de lezer zelf eenvoudige gevolgen kunnen trekken
 Laag geletterdheid komt in elk milieu voor: arme en uitgesloten gezinnen

,5. ontluikend lezen
5.1 inleiding
 Kunnen lezen is de toegangsweg tot onze cultuur
 Nieuwe wereld open
 Voorwaarden:
o Nieuwsgierigheid van de kinderen moet gewekt worden
o Ze moeten rijp zijn
o Voldoende contact komen met taal
 Lezen loopt niet vanzelfsprekend

5.2 wat is lezen?
 Lezen = uit conventionele (op het gewoonte berust) geschreven of gedrukte tekens de
gedachten en gevoelens halen en in zich opnemen.
 Je moet de leestechniek beheersen, een verband kunnen leggen tussen teken en klank,
grafeem en foneem: technisch aspect van lezen
 Je moet ook begrijpen wat er staat. Inhoudelijk aspect van lezen

DECODEREN

 Visuele analyse: woord in grafemen ontbinden
 Koppelen van fonemen aan grafemen
 Fonemen in volgorde onthouden
 Auditieve synthese: fonemen tot een woord verbinden



5.3 aanvankelijk lezen
 Leren dat lezen van L naar R gaat
 Letters onderscheiden en herkennen naar uiterlijke vorm
 Relatie leren tussen de letters en de klanken die ermee worden aangegeven
 Woorden ontleden in afzonderlijke klanken, lettergrepen en letters (analyse)
 Woorden vormen uit afzonderlijke klanken, lettergrepen en letters (synthese)



5.4 natuurlijk leerproces: fasen
5 FASEN: (OM AANDACHT BETER KOMEN STELEN)

1. Omgaan met symbolen en tekens
a. Besef dat iets verwijst naar iets anders (symboolfunctie)

2. Aandacht voor het verschijnsel lezen
a. Kind wil iemand zijn die leest (doen alsof)

3. Belangstelling voor lettervormen en woordbeelden
a. Kind herkent bepaalde letters, woorden bv. Letter in zijn naam

4. Koppeling van de klank/foneem aan het letterteken/grafeem
a. Kind verwerft dit door spellend lezen vd volwassene als die iets voorschrijft en door
de beperktheid van het aantal letters
5. Spellend lezen

, a. Vertrouwde, daarna niet vertrouwde woorden (1 ste leerjaar)



 Deze fasen zijn niet strikt te onderscheiden van elkaar en komen niet echt na elkaar
 Er liggen 3 tot 4 jaar tussen de eerste en de laatste fase

5.5 natuurlijk leerproces: hoe erop inspelen?
VOORBEELDEN

 Werken met symbolen bij de hoeken: open-gesloten, aanduidingen hoeveel kleuters,
pictogrammen voor hetgeen men in de hoeken kan doen
 Werken met kalenders, tabellen, takenborden
 Verkeerstekens
 Stappenplannen gebruiken
 Met een symbool aanduiden op de dozen wat erin steekt
 Logo’s van automerken geven en de passende auto’s erbij leggen



5.6 fonologisch en fonemisch bewustzijn
5.6.1 wat betekent het?
Van betekenis naar vorm:

 Kleuters zijn in de eerste plaats gericht op de betekenis van taal. Als je een tafel aanwijst,
leggen ze de link tussen het woord en het voorwerp.
 Ze letten ook op de vorm van taal: boot – noot. Ze weten dat ze niets met elkaar te maken
hebben qua betekenis, maar wel overeenkomen op vlak van klanken.

Fonologische ontwikkeling

 Fonologie = klankkleur
 Kunnen maken en kunnen onderscheiden van klanken
 Fonemen zijn de kleinste, betekenis onderscheidende eenheden van gesproken taal, de
basisbouwstenen van spreken en schrijven.
 Woord kat bestaat uit 3 fonemen: k a t


Fonemisch bewustzijn =

heel specifiek de vaardigheid om binnen gesproken woorden afzonderlijk betekenis onderscheidende
klanken te onderscheiden en ze te manipuleren. Fonemisch bewustzijn = een onderdeel van
fonologisch bewustzijn

fonemisch bewustzijn ontwikkeld zich niet door rijping.

5.6.2 belang van fonemisch bewustzijn bij kleuters
 Leren lezen: als voorbereiding op het fonemisch bewustzijn heb je dus het fonologisch
bewustzijn: vaardigheden rond zinnen, woorden en klankgroepen.
 Daarna komt het fonemisch bewustzijn: vaardigheden rond klanken in woorden
o Belangrijk om auditieve oefeningen van fonemische vaardigheden te koppelen aan en
te combineren met activiteiten met letters.
 Extra alert zijn op de ontwikkeling van kinderen waar: