volledige samenvatting persoonsgerichte methoden van de criminologische interventies (PMCI)

PMCI



H1: De relatie tussen justitie en hulpverlening
1.1 Inleiding
Evenwicht tussen justitie en welzijn is broos: moeizame, soms zelfs problematische relatie

Gestructureerde en gesystematiseerde samenwerking tussen justitie en hulpverlening is nieuw
 Regelgeving
 Samenwerkingsinitiatieven (bv behandeling daders van seksueel misbruik, slachtofferzorg)

Moet er überhaupt een relatie zijn?
 Twee aparte ‘instituten’
 Verschillende, en soms conflicterende, doelstellingen en werkwijzen  spanningsrelatie

Relatie tussen justitie en hulpverlening = noodzakelijke relatie
 Basisinstituties om rechtvaardige, solidaire samenleving op te bouwen en te behouden waarin
mensen het recht hebben op een menswaardig bestaan
 Plicht bij te dragen tot het respecteren en realiseren v sociale grondrechten v mensen (art 23 GW)

1.2 Spanningsveld tussen justitie en hulpverlening
5 dimensies waar spanningen kunnen ontstaan tussen justitie en hulpverlening

1.2.1 Doelstellingen
1.2.1.1 Doel justitie
Het recht:
 Reguleert het ‘samen’ leven adhv gedragsregels (wetten)
 Democratie = streven naar evenwicht van macht = doelstelling recht
 Legt noodzakelijke verhoudingen vast tss:
o Burgers onderling, burgers en overheid, verschillende machten
 Doel van het recht = bewerkstellingen van sociale vrede en rust
o Oplossen van intermenselijke, waardegeladen belangenconflicten
o Met oog op behoud van veilige en geordende maatschappij
o Minimaliseren onzekerheid en maximaliseren gezamenlijk welzijn
o  Collectieve belang primeert!

Justitie
 = Geheel van actoren, instituties, procedures en beleid die als hulpmiddel fungeren bij het creëren
en handhaven van de orde in de samenleving
 Doel justitie =
o Creëren en handhaven van de orde
o Er op toezien dat de doelstellingen van het recht worden bewerkstelligd
 Hulpmiddelen: politie en strafuitvoering
o Politie: toezien op naleving van wetten/gedragsregels
 + indien nodig met gelegitimeerd gebruik van dwang of geweld
o Strafuitvoering: toezien dat beslissingen van de rechterlijke macht ook daadwerkelijk w
uitgevoerd

1.2.1.2 Hulpverlening
Doel = verhogen welzijn van de client  maximaliseren welzijn cliënt
Individuele belang primeert!

55

,1.2.1.3 Vergelijking doelstellingen
1e spanningsveld: collectief vs individueel belang
 Relatief gelijk doel: welzijn van mensen (verhogen of bewaken)
 Maar in praktijk moeizame samenwerking
 Verschil? = in de operationalisering van de doelstelling




Toch aantal initiatieven ontwikkeld die het mogelijk maken beide doelstellingen te bereiken
 Justitie: met een persoonsgerichte aanpak mensen die het welzijn vd sl in gevaar brengen bijsturen
 Hvl: bij justitiecliënteel ook welzijn v anderen en de sl in acht nemen

1.2.2 Het sturende mensbeeld
Constructieve samenwerking? Gedeeld mensbeeld nodig!

1.2.2.1 Justitie
Mensbeeld binnen strafrecht (justitie)
2 belangrijke elementen: vrije wil + intentie
 Essentiele kenm misdaad: vrijwillige act en de intentie bestond om de act te stellen
o Basisopvatting: mensen zijn in staat om vrij en doelbewust hun acties te kiezen (verlichting)

1.2.2.2 Hulpverlening
Mensbeeld binnen psychologie (hulpverlening)

4 belangrijke theorieën rond menselijk gedrag (4 theorieën met 4 versch mensbeeld  4 versch manieren
over hoe over vrije wil en intentie w gedacht)
 Psychoanalyse: vrije wil is relatief / onbewuste innerlijke conflicten
o Intentie = relatief begrip, sturende krachten waar we geen zicht op hebben
o We kennen maar een klein topje vd redenen wrm we iets doen + denken dat vrije wil
bestaat MAAR gestuurd door onbewuste krachten
o Geen goed mensbeeld voor justitie

 Leerpsychologie: geen studie van intentie en vrije wil, want niet observeerbaar
o Enkel onderzoek naar waarneembare dingen (stimuli en gedragingen als reactie)
o Wat in hoofd afspeelt kunnen we niet observeren (black box) -> niet bestuderen
o Geen goed mensbeeld voor justitie

 Humanistische stromingen: innerlijke belevingswereld staat centraal, mens is zichzelf actualiserend
wezen
o Motivatie = sleutelconcept: iedere mens wil zijn mogelijkheden maximaal tot uiting
brengen
o Innerlijke wereld belangrijk studieobject  vrije wil en intentie = ! concepten
 Zelfverwezenlijking impliceert vrije wil
o Alles van buiten opgelegd = bedreiging voor gezondheid en ontwikkeling van mensen
 Wetten va buitenaf opgelegd belemmert zelfverwezenlijking  cri = gevolg ve
belemmering in de zelfverwezenlijking




56

,  Cognitivisme/ cognitieve psychologie: mens is informatieverwerker en (onvolkomen) rationele
beslisser
o Intentie en vrije wil ! rol
 Gedrag w intentioneel gestuurd door behoeften en doelen
 Behoeften en doelen zijn niet observeerbaar maar wel expliciteerbaar =
verschil met leerpsychologie en psychoanalyse
o Cri = gevolg van disfunctioneel proces van betekenisgeving
o  Komt voor eerst in buurt van mensvisie in het recht!!
 Pas vanaf deze periode meer systematische relatie hvl en justitie (laatste 30-40j)

1.2.3 Waardengebonden vs. Waardenvrij
1.2.3.1 Justitie
Recht (justitie)
 Prescriptief en normerend
 Waardengeladen gedragsregels

1.2.3.2 Hulpverlening
Psychologie (hulpverlening)
 Descriptief en verklarend
 Lange tijd geen plaats voor waardendebat = waardevrij
Invloed humanisme en cognitivisme: met verschuiving mensbeeld, ook intrede van waarden
 Waarden belangrijkere rol in therapeutisch proces dan gedacht
o Bv psychotherapie = goede manier om waarden van mensen te wijzigen
  Gevolg: (klinische) psychologen nu minder weigerachtig tot samenwerking met justitie
Maar constante afweging voor hulpverlener binnen justitiële context: Welke waarden laat ik primeren?
 Individueel belang (hulpverlening) of collectief belang (justitie)?
 Opgelet: deze indeling is niet zwart-wit! Ze besteden beide aandacht aan collectieve en individuele
belangen
o Hulpverlening: houdt rekening met grenzen van anderen
 Bv. onvoorwaardelijke aanvaarding niet absoluut (enkel beleving, niet gedrag)
o Justitie: individu moet kunnen functioneren in de samenleving
 Bv. justitiehuizen: optimale integratie van individu, rekening houdend met
individueel welzijn

1.2.4 Wiens waarheid?
1.2.4.1 Justitie
 Gericht op waarheidsvinding
 Prioritair = verzameling en bescherming van feitenmateriaal
 Secundair = zorg voor betrokkenen (getuigen, so, verdachten)
 Interventie pas mogelijk als waarheid bewezen is
 Vals positief is ernstige fout
o = iemand veroordelen die een feit niet heeft gepleegd

1.2.4.2 Hulpverlening
 Prioritair = verwerven van inzicht in hoe iemand iets ervaart (belangen vd cliënt)
 Secundair = mogelijke congruentie tss beleving en feitelijke werkelijkheid
 Grotere neiging om cliënt op zijn woord te geloven
 Diagnose obv verhaal vd cliënt
 Vals negatief is ernstige fout
o = bv je bent ziek maar de dokter stuurt je gwn naar huis
o ! verschil met grootste fout bij justitie

57

, 1.2.5 Vrijwillig vs. Verplicht
1.2.5.1 Justitie
Verantwoordelijkheidsmodel
 Maatregelen en sancties:
o Worden verplicht opgelegd door rechter
o Dienen prioritair het collectieve belang (individueel welzijn ondergeschikt)
o Bv. Begeleiding in justitiehuis
 Interventies van justitie: externe dwang!
o Wettelijk afdwingbaar
o Bestraffing bij niet-naleving
 Invulling wordt bepaald door justitie!

1.2.5.2 Hulpverlening
Cliëntmodel
 In essentie gebaseerd op vrijwilligheid:
o Interne motivatie: pers voelt zelf dat verandering noodz is, pers moet zelf willen
veranderen
o Maar ook vaak externe druk ≠ dwang
 Bv partner dreigt je te verlaten, druk van dokter,…
o Interne motivatie en externe druk bij élke hulpvraag
 Ook indien vrijwillig
 Cliënt behoudt steeds controle over de invulling

De criminoloog op het raakvlak van hulpverlening en justitie
 Expliciete aandacht voor conflict tss individuele normen en waarden + die vd mtp
 Groot pijnpunt = verificatie en controle door justitie vs. beroepsgeheim hulpverlening
 Verplicht karakter begeleiding zorgt mogelijks voor een versterking van de weerstand

1.2.6 Beroepsgeheim en geheim van onderzoek
= Complexe materie en groot struikelblok in de samenwerking

1.2.6.1 Justitie
Geheim van het onderzoek + beroepsgeheim
Ambtsgeheim: info discreet behandelen, respect voor privacy van personen -> maar kan je niet voor rb
brengen

1.2.6.2 Hulpverlening
Beroepsgeheim centraal  want nodig voor vertrouwensrelatie met client, maar beperkt door
meldingsplicht
 Beroepsgeheim  geen spreekrecht/-plicht tav politie of parket
o Uitz: aantal wettelijke verplichtingen tot rapportage, noodtoestand, eigen verdediging

Moeilijkheid = vrij uitwisselen van informatie!
Mogelijke oplossing = gedeeld beroepsgeheim

1.2.7 Besluit
 In essentie streven justitie en hulpverlening hetzelfde doel na (nl. het welzijn van de burger)
 Moeilijkheden bevinden zich op niveau van operationalisering van dit doel
 Faciliteren van de samenwerking is onlosmakelijk verbonden met discussie over de
operationaliseringen

 Doel: bewust maken van spanningsveld, wat zeker voor de criminoloog van groot belang is. Andere
disciplines zijn zich hier veel minder van bewust
58