Door MvdM
The Cutting Edge 2 & PR aseptiek
Aseptiek definities:
Chirurgische infecties Infecties die >30 dgn na operatie ontwikkelen in de operatieplek & <1 jaar na implantaat
Asepsis Afwezigheid van pathogenen in levend weefsel
Aseptisch techniek Methoden en acties die bijdragen aan aseptiek en het voorkomen van contaminatie
tijdens de operatie
Sterilisatie Proces waarbij alle micro-organismen worden gedood door chemische of fysieke
methoden
Desinfectantia Chemische stoffen die pathogenen vernietigen, maar niet alle virussen en bacteriesporen
inactiveren
Antisepsis Het gebruiken van anti-microbiële stoffen op levend weefsels
◼ Een aseptische techniek houdt in dat:
1. Selectie en voorbereiding van de patiënt vóór de operatie
2. Chirurgisch team heeft zich voorbereid
3. Sterilisatie van chirurgische instrumentarium
4. Voorbereiding van de operatie-faciliteiten
+ ook nog
5. Juiste operatietechnieken
6. Goede postoperatieve zorg
◼ Basisregels aseptische technieken:
• Teamleden van de OK moeten binnen het steriele gebied blijven
• Minimaliseren van praten tijdens OK vrijkomen vochtdruppels met bacteriën
• Alleen personen aanwezig in OK die daadwerkelijk nodig zijn
• Niet teveel bewegen airflow kan leiden tot contaminatie
• Alleen gewassen teamleden mogen steriele voorwerpen aanraken (en omgekeerd)
• Bij twijfel = gecontamineerd beschouwen
• Alles was uitsteekt van tafel is per definitie gecontamineerd
• Open of natte verpakking van steriele voorwerpen = beschouwen als gecontamineerd
Steriliseren
Met sterilisatie bereik je complete vernietiging of eliminatie van micro-organismen. Dit kan fysiek en chemisch.
Voorafgaand aan de sterilisatie moeten de voorwerpen grondig worden gereinigd.
Schoonmaken:
o Moet altijd gebeuren vóór sterilisatie
o Voorbehandeling = weken in koud water of desinfectans
o Het reinigen kan met de hand of in de vaatwasser
- Met de hand is goedkoper maar minder efficiënt
o Voordat de voorwerpen kunnen worden verpakt gesteriliseerd moeten ze eerst goed droog zijn
Verpakken:
o Moet in een schone omgeving gebeuren
o Altijd contactoppervlak maximaliseren: openen van scharnieren en voldoende afstand
o Eisen aan verpakkingsmateriaal:
1) Permeabel voor sterilisatiemiddel
2) Beschermen tegen contaminatie na sterilisatie
3) Makkelijk te openen, maar wel met zichtbare schade
o Meest gebruikt verpakkingsmateriaal = papier , laminaatzakken, roestvrijstalen bakjes
▪ Papier: dubbele laag
1
, Door MvdM
o Altijd sterilisatie-indicator op verpakkingsmateriaal temperatuur en/of contact
met chemische stof voorwerp wel / niet voldoende gesteriliseerd
- Bijvoorbeeld kleurstrip o.i.v. temperatuur
- Bijvoorbeeld biologische indicator met niet-pathogene, spoorvormende
bacteriën = beste manier
o Hierna labelen: type voorwerp, sterilisatiedatum, verloopdatum, initialen van
uitvoerend persoon
◼ Fysieke sterilisatie
▷ Stoom & hitte
▪ Tijd en temperatuur afhankelijk van omgeving & organisme
- 121oC voor 15 minuten (textiel, rubber, siliconen)
- 134oC voor 4 minuten (metalen)
▪ Water katalyseert het sterilisatieproces vochtige hitte kan bij lagere temperatuur
▪ Druk zorgt ook voor een effectievere reiniging latere temperatuur nodig
▪ Een autoclaaf is een apparaat dat voorwerpen kan reinigen met stoom onder hoge druk. Door de
hoge druk is de sterilisatietijd korter.
▷ Filtratie
▪ Gebruikt voor luchtaanvoer in de OK
▷ Straling
▪ Voor materiaal dat gevoelig is voor hitte of chemicaliën: hechtmateriaal, swabs, wegwerp-
operatiejassen.
▪ Alleen voor industriële toepassing
◼ Chemische sterilisatie:
▷ Ethyleen-oxide
▪ Zeer toxische, maar effectieve stof
▪ Alleen voor voorwerpen die niet door stoom kunnen worden gesteriliseerd
▪ Wordt ook beïnvloedt door concentratie, temperatuur (50-60oC), vochtigheid (20-40%)
▪ Na sterilisatie 7 dagen laten luchten (veiligheid)
Antiseptica & desinfectantia
Antiseptische middelen voor levend weefsel.
Desinfectantia voor niet-levende weefsels (kan schade aanrichten. Soms is de concentratie bepalend voor de
indeling.
Aldehyden
o Gebruikt voor koude sterilisatie, maar ook als desinfectantia
- Want heeft antimicrobiële werking
o Vaak wordt gluteraldehyde gebruikt
- Zeer irriterend voor huid geen antiseptisch middel!
- Wordt steeds minder vaak gebruikt
Alcoholen
o Alleen effectief tegen bacteriën. Weinig effectief tegen sporen, schimmels en virussen
o Meest gebruikt voor huid antiseptica
- Ethyl alcohol (ethanol): snel en effectief (zelfs deels de residente flora)
- (iso)propyl: meer bactericide, maar minder virucide + minder geschikt voor huid
Chloorhexidine
o Zeer effectief tegen bacteriën (ook de Staph-stammen), maar minder tegen virussen en schimmels
o Zeer geschikt voor hond desinfectie
o Lage toxiciteit voor weefsels van patiënt (wel mogelijk zenuw- en oogschade bij hoge concentratie)
2
, Door MvdM
Jodine
o Effectief tegen bacteriën, schimmels en virussen. Bij lange contacttijd ook tegen sporen.
o Nadelen: geur, weefsel-irritatie, vlekvorming en corrosie.
o Lage toxiciteit, soms wat hypersensitiviteit
Fenolen
➔ Jodium: open wonden & slijmvliezen (=binnenkant van lichaam) & kleine of zwakke dieren (afkoeling
voorkomen) & ogen (behalve bij punctie)
➔ Hibiscrub: alleen huid (want hibiscrub is oplossing van chloorhexidine in alcohol);
Praktisch gedeelte
De stappen in de juiste volgorde
◼ Voorbereiding patiënt
1. Voorbereiding patiënt buiten OK
Scheer de vacht
⁕ Scheer droog
⁕ Scheer met ruime marge:
- Mogelijkheid om incisie te verlengen & voorkomen van contaminatie
Verwijder de haren na het scheren
2. Voorbereiding patiënt in OK
1. Trek wegwerp handschoenen aan
2. Voorbereiding:
Vul 1 bakje met lauwwarm water (afspoeling)
Vul 1 bakje met lauwwarm water + zeep Hibiscrub® (= chloorhexidine-zeepoplossing )
Controleer of je
- Voldoende gaasjes
- Desinfectiespray (chloorhexidine in ethanol) hebt
- Betadine (100 mg/L) = mpovidonjood oplossing
- Betadine (25 mg/L) = prividonjood scrub
3. Standaard wasprotocol :
Bevochtigen
⁕ Maak een gaasje een klein beetje vochtig met lauwwarm water en wring het uit
o Je wil het zo droog mogelijk doen ivm risico op afkoeling
⁕ Veeg altijd van centrum naar periferie – in lange stroken
o Stroken evenwijdig aan de incisie-richting
o Specifieke methode afhankelijk van locatie
⁕ Elke keer wanneer je de vacht bereikt, pak je een schoon gaasje
Scrubben met Hibiscrub
⁕ Altijd extra aandacht (dus extra lang) bij de incisieplek
⁕ Moet een beetje schuimen
⁕ Voor elk nieuw deel een nieuw gaasje
⁕ Specifieke methode is afhankelijk van locatie
Afspoelen
⁕ Zoals het bevochtigen
Scrubben met hibiscrub
Afspoelen
⁕ Zoals het bevochtigen
3
, Door MvdM
4. Desinfectieprotocol
Sprayen met desinfectiespray
Laten drogen (spulletjes opruimen)
Sprayen met desinfectiespray
Drogen
Protocol voorbereiden extremiteiten
1) Poot fixeren
Doe een laag leukoplast rondom de poot
Fixeer de poot aan een paal
2) Wasprotocol
Zelfde stappen: 3x nat, 2x scrub,
Heel belangrijk: bij elke stap altijd eerst het randje leukoplast-huid zo droog mogelijk
doen (want nat = plak loslaten)
Werk altijd van distaal naar proximaal (boven naar beneden)
Gebruik voor iedere nieuwe strook een nieuw gaasje
Ga rondom de gehele poot
3) Desinfectieprotocol
Zelfde stappen: 2x desinfectiespray, 2x laten drogen
Ook nu van distaal naar proximaal
◼ Voorbereiding chirurg
1. Vóór de voorbereiding
Trek standaard operatiekleding aan
1) Operatiekleding
2) Operatieschoenen
3) Wegwerp mondkapje
4) Wegwerp haarnetje
- 2. Wasprotocol: handen en armen
1. Openvouwen van pakje met borstel-sponsje en krabbertje
Dit kan gewoon met vieze handen
2. Onder de nagels schoonmaken met een nagelkrabbertje
Gooi het nagelkrabbertje in het speciale ‘sharp’ bakje
3. Pak nu het borstel-sponsje
Gooi de verpakking in de prullenbak
4. Bevochtig je armen en handen
Met sponsje in je hand
Ga altijd in de richting hand elleboog
5. Doe zeep op het borsteltje
Zeep pakken met ellebogen!
6. Armen en handen wassen met harde borstel, zeep en water
Zeep
Nagels en knokkels wassen met zachte borstel
Rest van armen en handen met sponsje
Vergeet niet tussen je vingers!
1 minuut
7. Borstel in prullenbak gooien
8. Afspoelen met water
Van distaal naar proximaal
4
The Cutting Edge 2 & PR aseptiek
Aseptiek definities:
Chirurgische infecties Infecties die >30 dgn na operatie ontwikkelen in de operatieplek & <1 jaar na implantaat
Asepsis Afwezigheid van pathogenen in levend weefsel
Aseptisch techniek Methoden en acties die bijdragen aan aseptiek en het voorkomen van contaminatie
tijdens de operatie
Sterilisatie Proces waarbij alle micro-organismen worden gedood door chemische of fysieke
methoden
Desinfectantia Chemische stoffen die pathogenen vernietigen, maar niet alle virussen en bacteriesporen
inactiveren
Antisepsis Het gebruiken van anti-microbiële stoffen op levend weefsels
◼ Een aseptische techniek houdt in dat:
1. Selectie en voorbereiding van de patiënt vóór de operatie
2. Chirurgisch team heeft zich voorbereid
3. Sterilisatie van chirurgische instrumentarium
4. Voorbereiding van de operatie-faciliteiten
+ ook nog
5. Juiste operatietechnieken
6. Goede postoperatieve zorg
◼ Basisregels aseptische technieken:
• Teamleden van de OK moeten binnen het steriele gebied blijven
• Minimaliseren van praten tijdens OK vrijkomen vochtdruppels met bacteriën
• Alleen personen aanwezig in OK die daadwerkelijk nodig zijn
• Niet teveel bewegen airflow kan leiden tot contaminatie
• Alleen gewassen teamleden mogen steriele voorwerpen aanraken (en omgekeerd)
• Bij twijfel = gecontamineerd beschouwen
• Alles was uitsteekt van tafel is per definitie gecontamineerd
• Open of natte verpakking van steriele voorwerpen = beschouwen als gecontamineerd
Steriliseren
Met sterilisatie bereik je complete vernietiging of eliminatie van micro-organismen. Dit kan fysiek en chemisch.
Voorafgaand aan de sterilisatie moeten de voorwerpen grondig worden gereinigd.
Schoonmaken:
o Moet altijd gebeuren vóór sterilisatie
o Voorbehandeling = weken in koud water of desinfectans
o Het reinigen kan met de hand of in de vaatwasser
- Met de hand is goedkoper maar minder efficiënt
o Voordat de voorwerpen kunnen worden verpakt gesteriliseerd moeten ze eerst goed droog zijn
Verpakken:
o Moet in een schone omgeving gebeuren
o Altijd contactoppervlak maximaliseren: openen van scharnieren en voldoende afstand
o Eisen aan verpakkingsmateriaal:
1) Permeabel voor sterilisatiemiddel
2) Beschermen tegen contaminatie na sterilisatie
3) Makkelijk te openen, maar wel met zichtbare schade
o Meest gebruikt verpakkingsmateriaal = papier , laminaatzakken, roestvrijstalen bakjes
▪ Papier: dubbele laag
1
, Door MvdM
o Altijd sterilisatie-indicator op verpakkingsmateriaal temperatuur en/of contact
met chemische stof voorwerp wel / niet voldoende gesteriliseerd
- Bijvoorbeeld kleurstrip o.i.v. temperatuur
- Bijvoorbeeld biologische indicator met niet-pathogene, spoorvormende
bacteriën = beste manier
o Hierna labelen: type voorwerp, sterilisatiedatum, verloopdatum, initialen van
uitvoerend persoon
◼ Fysieke sterilisatie
▷ Stoom & hitte
▪ Tijd en temperatuur afhankelijk van omgeving & organisme
- 121oC voor 15 minuten (textiel, rubber, siliconen)
- 134oC voor 4 minuten (metalen)
▪ Water katalyseert het sterilisatieproces vochtige hitte kan bij lagere temperatuur
▪ Druk zorgt ook voor een effectievere reiniging latere temperatuur nodig
▪ Een autoclaaf is een apparaat dat voorwerpen kan reinigen met stoom onder hoge druk. Door de
hoge druk is de sterilisatietijd korter.
▷ Filtratie
▪ Gebruikt voor luchtaanvoer in de OK
▷ Straling
▪ Voor materiaal dat gevoelig is voor hitte of chemicaliën: hechtmateriaal, swabs, wegwerp-
operatiejassen.
▪ Alleen voor industriële toepassing
◼ Chemische sterilisatie:
▷ Ethyleen-oxide
▪ Zeer toxische, maar effectieve stof
▪ Alleen voor voorwerpen die niet door stoom kunnen worden gesteriliseerd
▪ Wordt ook beïnvloedt door concentratie, temperatuur (50-60oC), vochtigheid (20-40%)
▪ Na sterilisatie 7 dagen laten luchten (veiligheid)
Antiseptica & desinfectantia
Antiseptische middelen voor levend weefsel.
Desinfectantia voor niet-levende weefsels (kan schade aanrichten. Soms is de concentratie bepalend voor de
indeling.
Aldehyden
o Gebruikt voor koude sterilisatie, maar ook als desinfectantia
- Want heeft antimicrobiële werking
o Vaak wordt gluteraldehyde gebruikt
- Zeer irriterend voor huid geen antiseptisch middel!
- Wordt steeds minder vaak gebruikt
Alcoholen
o Alleen effectief tegen bacteriën. Weinig effectief tegen sporen, schimmels en virussen
o Meest gebruikt voor huid antiseptica
- Ethyl alcohol (ethanol): snel en effectief (zelfs deels de residente flora)
- (iso)propyl: meer bactericide, maar minder virucide + minder geschikt voor huid
Chloorhexidine
o Zeer effectief tegen bacteriën (ook de Staph-stammen), maar minder tegen virussen en schimmels
o Zeer geschikt voor hond desinfectie
o Lage toxiciteit voor weefsels van patiënt (wel mogelijk zenuw- en oogschade bij hoge concentratie)
2
, Door MvdM
Jodine
o Effectief tegen bacteriën, schimmels en virussen. Bij lange contacttijd ook tegen sporen.
o Nadelen: geur, weefsel-irritatie, vlekvorming en corrosie.
o Lage toxiciteit, soms wat hypersensitiviteit
Fenolen
➔ Jodium: open wonden & slijmvliezen (=binnenkant van lichaam) & kleine of zwakke dieren (afkoeling
voorkomen) & ogen (behalve bij punctie)
➔ Hibiscrub: alleen huid (want hibiscrub is oplossing van chloorhexidine in alcohol);
Praktisch gedeelte
De stappen in de juiste volgorde
◼ Voorbereiding patiënt
1. Voorbereiding patiënt buiten OK
Scheer de vacht
⁕ Scheer droog
⁕ Scheer met ruime marge:
- Mogelijkheid om incisie te verlengen & voorkomen van contaminatie
Verwijder de haren na het scheren
2. Voorbereiding patiënt in OK
1. Trek wegwerp handschoenen aan
2. Voorbereiding:
Vul 1 bakje met lauwwarm water (afspoeling)
Vul 1 bakje met lauwwarm water + zeep Hibiscrub® (= chloorhexidine-zeepoplossing )
Controleer of je
- Voldoende gaasjes
- Desinfectiespray (chloorhexidine in ethanol) hebt
- Betadine (100 mg/L) = mpovidonjood oplossing
- Betadine (25 mg/L) = prividonjood scrub
3. Standaard wasprotocol :
Bevochtigen
⁕ Maak een gaasje een klein beetje vochtig met lauwwarm water en wring het uit
o Je wil het zo droog mogelijk doen ivm risico op afkoeling
⁕ Veeg altijd van centrum naar periferie – in lange stroken
o Stroken evenwijdig aan de incisie-richting
o Specifieke methode afhankelijk van locatie
⁕ Elke keer wanneer je de vacht bereikt, pak je een schoon gaasje
Scrubben met Hibiscrub
⁕ Altijd extra aandacht (dus extra lang) bij de incisieplek
⁕ Moet een beetje schuimen
⁕ Voor elk nieuw deel een nieuw gaasje
⁕ Specifieke methode is afhankelijk van locatie
Afspoelen
⁕ Zoals het bevochtigen
Scrubben met hibiscrub
Afspoelen
⁕ Zoals het bevochtigen
3
, Door MvdM
4. Desinfectieprotocol
Sprayen met desinfectiespray
Laten drogen (spulletjes opruimen)
Sprayen met desinfectiespray
Drogen
Protocol voorbereiden extremiteiten
1) Poot fixeren
Doe een laag leukoplast rondom de poot
Fixeer de poot aan een paal
2) Wasprotocol
Zelfde stappen: 3x nat, 2x scrub,
Heel belangrijk: bij elke stap altijd eerst het randje leukoplast-huid zo droog mogelijk
doen (want nat = plak loslaten)
Werk altijd van distaal naar proximaal (boven naar beneden)
Gebruik voor iedere nieuwe strook een nieuw gaasje
Ga rondom de gehele poot
3) Desinfectieprotocol
Zelfde stappen: 2x desinfectiespray, 2x laten drogen
Ook nu van distaal naar proximaal
◼ Voorbereiding chirurg
1. Vóór de voorbereiding
Trek standaard operatiekleding aan
1) Operatiekleding
2) Operatieschoenen
3) Wegwerp mondkapje
4) Wegwerp haarnetje
- 2. Wasprotocol: handen en armen
1. Openvouwen van pakje met borstel-sponsje en krabbertje
Dit kan gewoon met vieze handen
2. Onder de nagels schoonmaken met een nagelkrabbertje
Gooi het nagelkrabbertje in het speciale ‘sharp’ bakje
3. Pak nu het borstel-sponsje
Gooi de verpakking in de prullenbak
4. Bevochtig je armen en handen
Met sponsje in je hand
Ga altijd in de richting hand elleboog
5. Doe zeep op het borsteltje
Zeep pakken met ellebogen!
6. Armen en handen wassen met harde borstel, zeep en water
Zeep
Nagels en knokkels wassen met zachte borstel
Rest van armen en handen met sponsje
Vergeet niet tussen je vingers!
1 minuut
7. Borstel in prullenbak gooien
8. Afspoelen met water
Van distaal naar proximaal
4
