Samenvatting
Audit & Assurance 1 (AA1)
B-Accountancy
Collegejaar: 2022-2023
,Samenvatting Audit & Assurance 1 (AA1) | ACVH17AA1A | B-Accountancy
Inleiding
Voor deze samenvatting is gebruikgemaakt van de volgende literatuur:
• De Grondslagen van Auditing & Assurance (GAA)
• De Praktijk van Auditing & Assurance (PAA)
• Materiaal van Blackboard (BB):
- Werk- en Hoorcollege Slides AA1
- Opzet Werkprogramma AA
- Cases AA1 – ICAIS1
- Uitwerkingen Cases AA1 – ICAIS1
Bij het studieonderdeel Audit & Assurance 1 (AA1) – en dus in deze samenvatting - zullen de
volgende onderwerpen behandeld worden:
• Introductie van Auditing & Assurance;
• Het stramien voor Assurance-opdrachten;
• Controleproces (planningsfase, uitvoeringsfase, evaluatie & afronding, tussentijdse
controle, eindejaarscontrole);
• Controle-informatie;
• Risicoanalyse;
• Materialiteit;
• Werkprogramma / Controleplan (handelsondernemingen, productieondernemingen,
dienstverlenende organisaties met zekere goederenbeweging, dienstverlenende
organisaties beschikbaar stellen van capaciteit, dienstverlenende organisaties levering
vaste leidingen, overige dienstverlening).
• Soorten controleverklaringen & communicatie over de controle en bevindingen;
In deze samenvatting is alle theorie behandeld die volgens de weekplanning AA1 als
tentamenstof staat voorgeschreven. Vooral voor de uitwerking van de betreffende
werkprogramma’s zal veel gewerkt worden met voorbeelden. Wanneer theorie uit de
weekplanning niet wordt opgenomen in deze samenvatting, zal dit te vinden zijn in de
opmerkingen hieronder.
Maak naast deze samenvatting gebruik van de oefenopgaven zoals deze zijn voorgeschreven
in de weekplanning, en van het proeftentamen Audit & Assurance 1 (AA1). Aan het einde van
deze samenvatting is een lijst opgenomen met de te maken opdrachten behorende bij het
studieonderdeel Audit & Assurance 1 (AA1).
Veel succes met de voorbereiding voor het tentamen! Opmerkingen:
• Hoofdstuk 2 Organisatie van het Accountantsberoep (GAA) is buiten de samenvatting
gelaten. Naar mijn inschatting is dit geen theorie die snel op het tentamen gevraagd
gaat worden. Mijn advies is om het hoofdstuk wel tenminste één keer door te lezen.
2
,Samenvatting Audit & Assurance 1 (AA1) | ACVH17AA1A | B-Accountancy
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: Introductie van Auditing & Assurance (GAA) .................................................................. 4
1.1 Betekenis van accountantscontrole ........................................................................................ 4
1.2 Regelgeving voor Accountants ................................................................................................ 8
1.3 Doelstellingen van de jaarrekeningcontrole ......................................................................... 11
1.4 Ethiek voor accountants ........................................................................................................ 17
Hoofdstuk 2: Het Stramien voor Assurance-opdrachten (GAA) ......................................................... 20
2.1 Soorten opdrachten .............................................................................................................. 20
2.2 Assurance-opdrachten .......................................................................................................... 21
2.3 Beoordelingsopdracht ........................................................................................................... 24
2.4 Aan assurance verwante opdrachten.................................................................................... 25
Hoofdstuk 3: Controleproces & Controle-informatie (GAA & PAA) ................................................... 27
3.1 Controleproces ...................................................................................................................... 27
3.2 Controle-informatie............................................................................................................... 34
Hoofdstuk 4: Risicoanalyse (GAA) ........................................................................................................ 43
4.1 Risicoanalytische controlemethode ...................................................................................... 43
4.2 Accountantscontrolerisico..................................................................................................... 44
4.3 Risico van een afwijking van materieel belang...................................................................... 44
4.4 Risico-inschattingswerkzaamheden ...................................................................................... 45
4.5 Interne beheersing ................................................................................................................ 47
4.6 Significante risico’s ................................................................................................................ 48
Hoofdstuk 5: Materialiteit (GAA) ......................................................................................................... 50
5.1 Begrip materialiteit................................................................................................................ 50
5.2 Bepalen van de materialiteit ................................................................................................. 51
Hoofdstuk 6: Opstellen Controleprogramma (PAA) ............................................................................ 53
6.1 Doelstelling controleprogramma en soorten werkzaamheden ............................................ 53
6.2 Samenstellen van de controlemix en documentatie............................................................. 54
6.3 Gegevensgerichte controles .................................................................................................. 59
Hoofdstuk 7: Opstellen van het Werkprogramma / Controleplan ..................................................... 66
7.1 Format & Opzet Werkprogramma ........................................................................................ 66
7.2 Voorbeelden Werkprogramma’s en Standaard Uitwerkingen (relevant TT) ........................ 69
7.3 Voorbeelden Werkprogramma’s en Standaard Uitwerkingen (overig) ................................ 75
Hoofdstuk 8: Controleverklaringen & Communicatie (GAA & PAA) ................................................... 82
8.1 Controleverklaringen ............................................................................................................. 82
8.2 Communicatie over de controle en bevindingen .................................................................. 85
Te maken vraagstukken per onderwerp .............................................................................................. 88
3
, Samenvatting Audit & Assurance 1 (AA1) | ACVH17AA1A | B-Accountancy
Hoofdstuk 1: Introductie van Auditing & Assurance (GAA)
1.1 Betekenis van accountantscontrole
Het woord controle uit de term accountantscontrole komt van de Latijnse woorden contra
(tegen) en rotulus (schriftrol). Controle is het achteraf toezien of iets goed is gegaan. Een
onderzoek of aan regels is voldaan, is een controle. Accountantscontrole kan worden
omschreven als de externe en onafhankelijke controle door een accountant, van (met name)
de jaarrekening van een organisatie. Op basis van een dergelijke controle wordt bij de
jaarrekening een controleverklaring gegeven.
In het Engels spreken we vaak over een ‘’financial statement audit’’. De term audit is afgeleid
van het Latijnse audire (aanhoren) en houdt verband met het feit dat in het verre verleden de
verantwoording geschiedde door het voorlezen van de rekening.
Voor een goed begrip van de doelstelling van accountantscontrole is het belangrijk te weten
hoe het accountantsberoep is ontstaan. In Nederland is dat mede te danken aan de Pincoffs-
affaire.
Pincoffs-affaire
De aanleiding voor het ontstaan van het accountantsberoep in Nederland is te vinden in de
grootschalige fraude die in 1879 aan het licht trad: de Rotterdamse affaire Pincoffs. Lodewijk
Pincoffs (1827 – 1911) was een koopman en reder, die in Rotterdam in hoog aanzien stond.
Hij bezat talrijke ondernemingen.
Met de Afrikaanse zaken van Pincoffs ging het in de jaren zeventig slecht. Door allerlei
kunstgrepen probeerde hij dat de verbloemen. Pincoffs was in nauw zakelijk contact met vele
groten der aarde. De hulp uit die hoek kwam echter te laat en na krampachtige laatste
reddingspogingen klapte in 1879 het Pincoffs-imperium in elkaar. Pincoffs wist nog net met
vrouw en kinderen en koffers vol bezittingen in het geniep naar de Verenigde Staten te
ontsnappen, om nooit meer terug te keren. Achteraf bleek dat Pincoffs 8 á 10 jaren valse
balansen heeft doen opmaken, hetgeen niet te controleren was.
Tijdens het strafproces dat volgde, bleek een geflatteerde miljoenenwinst in werkelijkheid een
groot verlies te zijn. Door het plegen van valsheid in geschrifte had Pincoffs bijna twaalf
miljoen gulden verduisterd, voor die tijd een astronomisch bedrag. Een groot aantal
particuliere beleggers, onder wie veel kleine spaarders, raakte flinke sommen geld kwijt.
Deze affaire vormt een mijlpaal door de grote omvang en vooral door de nasleep die zij heeft
gekregen. In de sfeer van waardigheid, fatsoen en vriendschap werd het niet nodig geacht te
controleren en dit is dan ook de reden dat Pincoffs daardoor zijn gang had kunnen gaan.
Vraag naar de accountantscontrole
De Pincoffs-affaire markeert een belangrijk gegeven, namelijk dat een onbeperkt vertrouw-
en in andere mensen in de financiële wereld te risicovol is. Het mitigeren van dit risico is een
4
Audit & Assurance 1 (AA1)
B-Accountancy
Collegejaar: 2022-2023
,Samenvatting Audit & Assurance 1 (AA1) | ACVH17AA1A | B-Accountancy
Inleiding
Voor deze samenvatting is gebruikgemaakt van de volgende literatuur:
• De Grondslagen van Auditing & Assurance (GAA)
• De Praktijk van Auditing & Assurance (PAA)
• Materiaal van Blackboard (BB):
- Werk- en Hoorcollege Slides AA1
- Opzet Werkprogramma AA
- Cases AA1 – ICAIS1
- Uitwerkingen Cases AA1 – ICAIS1
Bij het studieonderdeel Audit & Assurance 1 (AA1) – en dus in deze samenvatting - zullen de
volgende onderwerpen behandeld worden:
• Introductie van Auditing & Assurance;
• Het stramien voor Assurance-opdrachten;
• Controleproces (planningsfase, uitvoeringsfase, evaluatie & afronding, tussentijdse
controle, eindejaarscontrole);
• Controle-informatie;
• Risicoanalyse;
• Materialiteit;
• Werkprogramma / Controleplan (handelsondernemingen, productieondernemingen,
dienstverlenende organisaties met zekere goederenbeweging, dienstverlenende
organisaties beschikbaar stellen van capaciteit, dienstverlenende organisaties levering
vaste leidingen, overige dienstverlening).
• Soorten controleverklaringen & communicatie over de controle en bevindingen;
In deze samenvatting is alle theorie behandeld die volgens de weekplanning AA1 als
tentamenstof staat voorgeschreven. Vooral voor de uitwerking van de betreffende
werkprogramma’s zal veel gewerkt worden met voorbeelden. Wanneer theorie uit de
weekplanning niet wordt opgenomen in deze samenvatting, zal dit te vinden zijn in de
opmerkingen hieronder.
Maak naast deze samenvatting gebruik van de oefenopgaven zoals deze zijn voorgeschreven
in de weekplanning, en van het proeftentamen Audit & Assurance 1 (AA1). Aan het einde van
deze samenvatting is een lijst opgenomen met de te maken opdrachten behorende bij het
studieonderdeel Audit & Assurance 1 (AA1).
Veel succes met de voorbereiding voor het tentamen! Opmerkingen:
• Hoofdstuk 2 Organisatie van het Accountantsberoep (GAA) is buiten de samenvatting
gelaten. Naar mijn inschatting is dit geen theorie die snel op het tentamen gevraagd
gaat worden. Mijn advies is om het hoofdstuk wel tenminste één keer door te lezen.
2
,Samenvatting Audit & Assurance 1 (AA1) | ACVH17AA1A | B-Accountancy
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: Introductie van Auditing & Assurance (GAA) .................................................................. 4
1.1 Betekenis van accountantscontrole ........................................................................................ 4
1.2 Regelgeving voor Accountants ................................................................................................ 8
1.3 Doelstellingen van de jaarrekeningcontrole ......................................................................... 11
1.4 Ethiek voor accountants ........................................................................................................ 17
Hoofdstuk 2: Het Stramien voor Assurance-opdrachten (GAA) ......................................................... 20
2.1 Soorten opdrachten .............................................................................................................. 20
2.2 Assurance-opdrachten .......................................................................................................... 21
2.3 Beoordelingsopdracht ........................................................................................................... 24
2.4 Aan assurance verwante opdrachten.................................................................................... 25
Hoofdstuk 3: Controleproces & Controle-informatie (GAA & PAA) ................................................... 27
3.1 Controleproces ...................................................................................................................... 27
3.2 Controle-informatie............................................................................................................... 34
Hoofdstuk 4: Risicoanalyse (GAA) ........................................................................................................ 43
4.1 Risicoanalytische controlemethode ...................................................................................... 43
4.2 Accountantscontrolerisico..................................................................................................... 44
4.3 Risico van een afwijking van materieel belang...................................................................... 44
4.4 Risico-inschattingswerkzaamheden ...................................................................................... 45
4.5 Interne beheersing ................................................................................................................ 47
4.6 Significante risico’s ................................................................................................................ 48
Hoofdstuk 5: Materialiteit (GAA) ......................................................................................................... 50
5.1 Begrip materialiteit................................................................................................................ 50
5.2 Bepalen van de materialiteit ................................................................................................. 51
Hoofdstuk 6: Opstellen Controleprogramma (PAA) ............................................................................ 53
6.1 Doelstelling controleprogramma en soorten werkzaamheden ............................................ 53
6.2 Samenstellen van de controlemix en documentatie............................................................. 54
6.3 Gegevensgerichte controles .................................................................................................. 59
Hoofdstuk 7: Opstellen van het Werkprogramma / Controleplan ..................................................... 66
7.1 Format & Opzet Werkprogramma ........................................................................................ 66
7.2 Voorbeelden Werkprogramma’s en Standaard Uitwerkingen (relevant TT) ........................ 69
7.3 Voorbeelden Werkprogramma’s en Standaard Uitwerkingen (overig) ................................ 75
Hoofdstuk 8: Controleverklaringen & Communicatie (GAA & PAA) ................................................... 82
8.1 Controleverklaringen ............................................................................................................. 82
8.2 Communicatie over de controle en bevindingen .................................................................. 85
Te maken vraagstukken per onderwerp .............................................................................................. 88
3
, Samenvatting Audit & Assurance 1 (AA1) | ACVH17AA1A | B-Accountancy
Hoofdstuk 1: Introductie van Auditing & Assurance (GAA)
1.1 Betekenis van accountantscontrole
Het woord controle uit de term accountantscontrole komt van de Latijnse woorden contra
(tegen) en rotulus (schriftrol). Controle is het achteraf toezien of iets goed is gegaan. Een
onderzoek of aan regels is voldaan, is een controle. Accountantscontrole kan worden
omschreven als de externe en onafhankelijke controle door een accountant, van (met name)
de jaarrekening van een organisatie. Op basis van een dergelijke controle wordt bij de
jaarrekening een controleverklaring gegeven.
In het Engels spreken we vaak over een ‘’financial statement audit’’. De term audit is afgeleid
van het Latijnse audire (aanhoren) en houdt verband met het feit dat in het verre verleden de
verantwoording geschiedde door het voorlezen van de rekening.
Voor een goed begrip van de doelstelling van accountantscontrole is het belangrijk te weten
hoe het accountantsberoep is ontstaan. In Nederland is dat mede te danken aan de Pincoffs-
affaire.
Pincoffs-affaire
De aanleiding voor het ontstaan van het accountantsberoep in Nederland is te vinden in de
grootschalige fraude die in 1879 aan het licht trad: de Rotterdamse affaire Pincoffs. Lodewijk
Pincoffs (1827 – 1911) was een koopman en reder, die in Rotterdam in hoog aanzien stond.
Hij bezat talrijke ondernemingen.
Met de Afrikaanse zaken van Pincoffs ging het in de jaren zeventig slecht. Door allerlei
kunstgrepen probeerde hij dat de verbloemen. Pincoffs was in nauw zakelijk contact met vele
groten der aarde. De hulp uit die hoek kwam echter te laat en na krampachtige laatste
reddingspogingen klapte in 1879 het Pincoffs-imperium in elkaar. Pincoffs wist nog net met
vrouw en kinderen en koffers vol bezittingen in het geniep naar de Verenigde Staten te
ontsnappen, om nooit meer terug te keren. Achteraf bleek dat Pincoffs 8 á 10 jaren valse
balansen heeft doen opmaken, hetgeen niet te controleren was.
Tijdens het strafproces dat volgde, bleek een geflatteerde miljoenenwinst in werkelijkheid een
groot verlies te zijn. Door het plegen van valsheid in geschrifte had Pincoffs bijna twaalf
miljoen gulden verduisterd, voor die tijd een astronomisch bedrag. Een groot aantal
particuliere beleggers, onder wie veel kleine spaarders, raakte flinke sommen geld kwijt.
Deze affaire vormt een mijlpaal door de grote omvang en vooral door de nasleep die zij heeft
gekregen. In de sfeer van waardigheid, fatsoen en vriendschap werd het niet nodig geacht te
controleren en dit is dan ook de reden dat Pincoffs daardoor zijn gang had kunnen gaan.
Vraag naar de accountantscontrole
De Pincoffs-affaire markeert een belangrijk gegeven, namelijk dat een onbeperkt vertrouw-
en in andere mensen in de financiële wereld te risicovol is. Het mitigeren van dit risico is een
4
