Pedagogische thema’s
Hoorcollege 1: de invloed van tv en video op opvoeding
Homo videns: de terugkeer van de holenmens
Basis
Jaar: 1997 ( ! dus oorspronkelijk gericht op de televisie ! )
Auteur: Giovanni Sartori (1924 – 2017) – rechtsfilosoof / bekendheid
Oorspronkelijke titel: Homo videns. Televisione e post-pensiero
Wat? Een essay (dus geen wetenschappelijk boek): een polemisch geschrift bedoeld om
de lezer te prikkelen (bedoeld om ons terug aan het denken te zetten)
Bestseller: meer dan 500 000 keer verkocht in Zuid-Europa
Centrale stelling
‘Live as we know it’, onze beschaving (het leven zoals we het kennen), dreigt met de
opkomst van allerlei beeldschermen in ons leven verloren te gaan
= we ‘kijken’ ons ‘denken’ (ons denkvermogen) kapot
Het primaat van het beeld betreft het overwicht van het zichtbare over het inzichtelijke:
een proces dat leidt tot zien zonder begrijpen (bv. wij als studenten verwachten dat er bij
een gastlezing een powerpoint wordt voorzien, als de gastlezer enkel een verhaal zou
vertellen zouden we dit veel moeilijker vinden om te volgen)
Centrale stelling: uitwerking
DE HOMO SAPIENS VERANDERT IN DE HOMO VIDENS
(de ‘verstandige’, ‘wijze’ mens) (de ‘kijkende’, ‘onwijze’ – primitieve mens)
o “Homo sapiens: fysiologisch gezien is er niets wat een homo sapien uniek maakt
onder de primaten. Wat hem uniek maakt, is een symbolisch vermogen. Daarom
omschrijven we de mens als een ‘symbolische dier’.”
o “Het symbolische vermogen van de mens ontvouwt zich in de taal: in het vermogen
om te communiceren door middel van het uitspreken van geluiden en signalen die
betekenis dragen.”
o “En taal is niet alleen het middel dat strekt tot communiceren, maar ook het middel
voor het denken. Voor het denken is zien niet per se nodig. Een blinde wordt in zijn
denken alleen maar gehinderd door het feit dat hij niet kan lezen.”
o Ook al zou een dier kunnen spreken, we zouden toch nog verschillend blijven (we
zouden hen niet helemaal begrijpen)
DE LETTER WORDT VERVANGEN DOOR HET BEELD
o Dus doen we de werkelijkheid onrecht aan, we ontnemen de werkelijkheid iets
Van ‘sapiens’ (levende mens) naar ‘in-sapiens’ (kijkende mens)
Een achteruitgang, onbeschaafder, primitiever worden …
, Hoe zit dat precies?
o Schrift/lezen: een kwestie van kennis (kennis vs info, data)
o Schrift/lezen: een kwestie van abstractie (in-’zicht’ vs ‘zien)
o Schrift/lezen: een kwestie van redelijkheid (rede, niet emotie) in beeldcultuur
speelt het emotionele veel meer mee
ARGUMENTATIE 1: Een kwestie van KENNIS
Met schrift/boeken kan er kennis worden opgeslagen en doorgegeven.
Kennis voortschrijdend in-zicht (‘in-zien’) (bv. pandemie: wetenschappers kunnen
niet onmiddellijk antwoorden geven, inzicht is miss binnen een paar maanden
achterhaald) – generationele factor
Kennis data ( = ‘gegeven’-s, hoef je niet over na te denken om ze te genereren)
Kennis informatie ( = data, gegevens, die in een bepaalde context zijn geplaatst)
“There are no televisions here, no phones, and above all no computers, which means no
damned Internet. The tribe forbids it all. Their explanation for this stance is simple,
though no less profound for its simplicity: information, they insists, is not knowledge. The
lessons passed on from one's elders, written in stone, taught by the wisest of them, these,
the tribe has always said, represent true knowledge.”
o IS DIT OOK NIET WAT IN EEN (HOGE)SCHOOL GEBEURT?
‘Kennis (dus cultuur) doorgeven’ (we kunnen niet alles doorgeven dus is er
besloten wat er het belangrijkste is)
‘Mensen bij-schaven’ (belangrijk dat je notie hebt van bepaalde dingen dus
bijleren)
minstens …
‘Kennis maken met’,
‘Kennis nemen van’
School is meer dan een plek waar je informatie krijgt, scholen proberen jou te
vormen als persoon
Futuristische wetenschappers: Stellen zich vragen over hoe de toekomstige samenleving
eruit gaat zien (beide negatieve schets van toekomst) maar beide op een andere manier)
Voorbeelden Orwell: bepaalde woorden worden gezien als gevaarlijk en mogen niet
uitgesproken worden, overheid die filter op het internet zet
, Sartori gelooft dat Huxly gelijk heeft
Huxly: er gaan zoveel meningen en opinies zijn dat we er in gaan verdrinken (bv. fake
news) er is zo veel, we kunnen toch niet alles (huxlyaanse gedachte)
o We kijken ons kapot
ARGUMENTATIE 2: een kwestie van ABSTRACTIE
Sommige dingen zijn niet te zien, maar bestaan niettemin en zijn in hun aard heel goed in
te zien. (bv. democratie)
Niet met de zintuigen, maar met het verstand
Voorbeeld 1: vader
o Schrift (‘De resten van het vaderschap’):
“Om echt iemands zoon te zijn, moet je die persoon echt als vader beschouwen.
Dat houdt zo enorm veel in, dat we het pas op latere leeftijd een beetje beginnen te
overzien, bij voorkeur als we zelf vader geworden zijn. Om iemands zoon te zijn, moet je
eerst iemands vader worden.”
Voorbeeld 2: ‘vroeger’
o Kan je aan dat woord een concreet (voor)beeld koppelen?
o Beelden doen vaak ook te kort aan ‘vroeger’ …
o (toch nood aan iemand of iets met ‘kennis van zaken’ om die beelden op begrip te
brengen)
ARGUMENTATIE 3 = een kwestie van REDELIJKHEID (en niet EMOTIONALITEIT)
Lezen kan wel emoties oproepen, maar het is toch vooral iets waarbij het verstand
(inclusief de ‘ver-beeld-ing’) wordt gestimuleerd.
Uitvinding boekdrukkunst: beschaving van de bevolking
Radio
o = nadruk op luisteren i.p.v. spreken
o (!maar: woord blijft wel centraal staan!)
o = kennisname wordt oppervlakkiger (vluchtiger) – (nu: ‘update’ ipv ‘nieuws)
o = radio is meer emotioneler dan het boek (muziek, hoorspelen)
Televisie – internet – Smartphone / Tablets - …
, o = niet War of the Worlds maar War of the Screens
Vroeger waren tv’s niet zo groot, nu worden ze steeds groter (waarom? Omdat er
ook andere schermen zijn uitgevonden die ook onze aandacht trekken)
ONTWIKKELING 1: we vinden het steeds moeilijker abstract te redenen en vinden ‘het
schrift’ steeds minder belangrijk (hoe kun je verwachten dat videokinderen hun schrift
nog verzorgt als ze er zo weinig mee worden geconfronteerd)
ONTWIKKELING 2: beelden werken ‘emotionerend’ (meer dan schrift), waardoor de
homo videns ook nog eens iemand is die emotioneel en dus erg impulsief en explosief is
…
o Nu: iedereen geeft comments op wat we zien (we denken dat het een debat is maar
dat is het niet, mensen lezen elkaar comments niet)
Een pedagogisch antwoord … of althans enkele elementen
Element 1: Bezorgdheid is van alle tijden …
Onze beschaving/cultuur kan zomaar vernietigd worden (het feit dat we nog bestaan is al
een soort tegenargumentatie)
Hoorcollege 1: de invloed van tv en video op opvoeding
Homo videns: de terugkeer van de holenmens
Basis
Jaar: 1997 ( ! dus oorspronkelijk gericht op de televisie ! )
Auteur: Giovanni Sartori (1924 – 2017) – rechtsfilosoof / bekendheid
Oorspronkelijke titel: Homo videns. Televisione e post-pensiero
Wat? Een essay (dus geen wetenschappelijk boek): een polemisch geschrift bedoeld om
de lezer te prikkelen (bedoeld om ons terug aan het denken te zetten)
Bestseller: meer dan 500 000 keer verkocht in Zuid-Europa
Centrale stelling
‘Live as we know it’, onze beschaving (het leven zoals we het kennen), dreigt met de
opkomst van allerlei beeldschermen in ons leven verloren te gaan
= we ‘kijken’ ons ‘denken’ (ons denkvermogen) kapot
Het primaat van het beeld betreft het overwicht van het zichtbare over het inzichtelijke:
een proces dat leidt tot zien zonder begrijpen (bv. wij als studenten verwachten dat er bij
een gastlezing een powerpoint wordt voorzien, als de gastlezer enkel een verhaal zou
vertellen zouden we dit veel moeilijker vinden om te volgen)
Centrale stelling: uitwerking
DE HOMO SAPIENS VERANDERT IN DE HOMO VIDENS
(de ‘verstandige’, ‘wijze’ mens) (de ‘kijkende’, ‘onwijze’ – primitieve mens)
o “Homo sapiens: fysiologisch gezien is er niets wat een homo sapien uniek maakt
onder de primaten. Wat hem uniek maakt, is een symbolisch vermogen. Daarom
omschrijven we de mens als een ‘symbolische dier’.”
o “Het symbolische vermogen van de mens ontvouwt zich in de taal: in het vermogen
om te communiceren door middel van het uitspreken van geluiden en signalen die
betekenis dragen.”
o “En taal is niet alleen het middel dat strekt tot communiceren, maar ook het middel
voor het denken. Voor het denken is zien niet per se nodig. Een blinde wordt in zijn
denken alleen maar gehinderd door het feit dat hij niet kan lezen.”
o Ook al zou een dier kunnen spreken, we zouden toch nog verschillend blijven (we
zouden hen niet helemaal begrijpen)
DE LETTER WORDT VERVANGEN DOOR HET BEELD
o Dus doen we de werkelijkheid onrecht aan, we ontnemen de werkelijkheid iets
Van ‘sapiens’ (levende mens) naar ‘in-sapiens’ (kijkende mens)
Een achteruitgang, onbeschaafder, primitiever worden …
, Hoe zit dat precies?
o Schrift/lezen: een kwestie van kennis (kennis vs info, data)
o Schrift/lezen: een kwestie van abstractie (in-’zicht’ vs ‘zien)
o Schrift/lezen: een kwestie van redelijkheid (rede, niet emotie) in beeldcultuur
speelt het emotionele veel meer mee
ARGUMENTATIE 1: Een kwestie van KENNIS
Met schrift/boeken kan er kennis worden opgeslagen en doorgegeven.
Kennis voortschrijdend in-zicht (‘in-zien’) (bv. pandemie: wetenschappers kunnen
niet onmiddellijk antwoorden geven, inzicht is miss binnen een paar maanden
achterhaald) – generationele factor
Kennis data ( = ‘gegeven’-s, hoef je niet over na te denken om ze te genereren)
Kennis informatie ( = data, gegevens, die in een bepaalde context zijn geplaatst)
“There are no televisions here, no phones, and above all no computers, which means no
damned Internet. The tribe forbids it all. Their explanation for this stance is simple,
though no less profound for its simplicity: information, they insists, is not knowledge. The
lessons passed on from one's elders, written in stone, taught by the wisest of them, these,
the tribe has always said, represent true knowledge.”
o IS DIT OOK NIET WAT IN EEN (HOGE)SCHOOL GEBEURT?
‘Kennis (dus cultuur) doorgeven’ (we kunnen niet alles doorgeven dus is er
besloten wat er het belangrijkste is)
‘Mensen bij-schaven’ (belangrijk dat je notie hebt van bepaalde dingen dus
bijleren)
minstens …
‘Kennis maken met’,
‘Kennis nemen van’
School is meer dan een plek waar je informatie krijgt, scholen proberen jou te
vormen als persoon
Futuristische wetenschappers: Stellen zich vragen over hoe de toekomstige samenleving
eruit gaat zien (beide negatieve schets van toekomst) maar beide op een andere manier)
Voorbeelden Orwell: bepaalde woorden worden gezien als gevaarlijk en mogen niet
uitgesproken worden, overheid die filter op het internet zet
, Sartori gelooft dat Huxly gelijk heeft
Huxly: er gaan zoveel meningen en opinies zijn dat we er in gaan verdrinken (bv. fake
news) er is zo veel, we kunnen toch niet alles (huxlyaanse gedachte)
o We kijken ons kapot
ARGUMENTATIE 2: een kwestie van ABSTRACTIE
Sommige dingen zijn niet te zien, maar bestaan niettemin en zijn in hun aard heel goed in
te zien. (bv. democratie)
Niet met de zintuigen, maar met het verstand
Voorbeeld 1: vader
o Schrift (‘De resten van het vaderschap’):
“Om echt iemands zoon te zijn, moet je die persoon echt als vader beschouwen.
Dat houdt zo enorm veel in, dat we het pas op latere leeftijd een beetje beginnen te
overzien, bij voorkeur als we zelf vader geworden zijn. Om iemands zoon te zijn, moet je
eerst iemands vader worden.”
Voorbeeld 2: ‘vroeger’
o Kan je aan dat woord een concreet (voor)beeld koppelen?
o Beelden doen vaak ook te kort aan ‘vroeger’ …
o (toch nood aan iemand of iets met ‘kennis van zaken’ om die beelden op begrip te
brengen)
ARGUMENTATIE 3 = een kwestie van REDELIJKHEID (en niet EMOTIONALITEIT)
Lezen kan wel emoties oproepen, maar het is toch vooral iets waarbij het verstand
(inclusief de ‘ver-beeld-ing’) wordt gestimuleerd.
Uitvinding boekdrukkunst: beschaving van de bevolking
Radio
o = nadruk op luisteren i.p.v. spreken
o (!maar: woord blijft wel centraal staan!)
o = kennisname wordt oppervlakkiger (vluchtiger) – (nu: ‘update’ ipv ‘nieuws)
o = radio is meer emotioneler dan het boek (muziek, hoorspelen)
Televisie – internet – Smartphone / Tablets - …
, o = niet War of the Worlds maar War of the Screens
Vroeger waren tv’s niet zo groot, nu worden ze steeds groter (waarom? Omdat er
ook andere schermen zijn uitgevonden die ook onze aandacht trekken)
ONTWIKKELING 1: we vinden het steeds moeilijker abstract te redenen en vinden ‘het
schrift’ steeds minder belangrijk (hoe kun je verwachten dat videokinderen hun schrift
nog verzorgt als ze er zo weinig mee worden geconfronteerd)
ONTWIKKELING 2: beelden werken ‘emotionerend’ (meer dan schrift), waardoor de
homo videns ook nog eens iemand is die emotioneel en dus erg impulsief en explosief is
…
o Nu: iedereen geeft comments op wat we zien (we denken dat het een debat is maar
dat is het niet, mensen lezen elkaar comments niet)
Een pedagogisch antwoord … of althans enkele elementen
Element 1: Bezorgdheid is van alle tijden …
Onze beschaving/cultuur kan zomaar vernietigd worden (het feit dat we nog bestaan is al
een soort tegenargumentatie)
