Samenvatting Spijsvertering (E03Y7B) - Morfologie (prof. Sagaert)

Spijsvertering
Morfologie (prof. Sagaert)
Spijsverteringsstelsel
Functie
- Propulsie
o Voortstuwen van voedsel van mond naar anus (peristalsis)
- Vertering
o Zure pH  maag
o Enzymes  speekselklieren, maag, pancreas
- Absorptie
o Water en voedingsstoffen  dunne darm
- Detoxificatie
o Opgenomen voedingsstoffen  lever
- Secretie
o Interne en externe giftige substanties  colon
- Afweer
o Immuunsysteem  GALT

Opbouw (macro- en microscopie)
- Buisvormige organen
o Mond, pharynx, slokdarm, maag, dunne darm en dikke darm
- Vaste organen
o Speekselklieren (mond), alvleesklier (dunne darm), lever (dunne darm)
- Histologie
o 4 lagen:
 Mucosa
 Epitheel (+ basale membraan)
o Variatie in epitheel volgens locatie in gut
 (niet verhoornd) meerlagig plaveisel  mond –
slokdarm + meest distale uiteinde anaal kanaal
 (samengesteld) eenlagig cilindrisch  cardia maag –
anus
 Lamina propria
o Losmazig bindweefsel, capillairen, GALT, zenuwvezels
 Muscularis mucosae
o Dun laagje glad spierweefsel
 Submucosa
 Losmazig bindweefsel
 Submucosale klieren
 GALT
 Bloedvaten
 Autonome zenuwplexus
o Oppervlakkig: plexus van Meissner
 Tegen muscularis mucosae
o Diep: plexus van Henle
 Tegen tunica musculosa

,  Musculosa (muscularis propria)
 Twee orthogonale lagen glad spierweefsel:
o Tunica muscularis interna: ringvormig (circulair)
o Tunica muscularis externa: longitudinaal
 Evenwijdig met maagdarm-lengteas
 Derde (schuine interne) spierlaag in de maag
 Zenuwplexus: plexus myentericus/van Auerbach
o Tussen beide spierlagen in een zeer dun bindweefselseptum
 Adventitia/serosa
 Bind- en vetweefsel
 Serosa: bekleed door peritoneum (buikvlies)  maag + darm
o Laagje bindweefsel (subserosa), bekleed met een éénlagig
plaveiselepitheel
 Het mesotheel van het vicerale peritoneum
 Adventitia: niet bekleed door een vlies  slokdarm + rectum
Bevloeiing (ex. mond en pharynx)
- Arteriën
o Aorta abdominalis: bevloeit de infradiafragmatische buikorganen
 a. phrenicae inferiores
 a. suprarenalis superiores
 Truncus coeliacus
 a. lienalis
 a. gastrica sinistra
 a. hepatica communis
o a. hepatica propria
o a. gastrica dextra
o a. gastroduodenalis
 a. mesenterica superior
 a. suprarenalis mediae
 a. renalis
 a. suprarenalis inferiores
 a. testicularis/ovarica
 a. mesenterica inferior
 Ruggenmerg arteries
o Collaterale arteriële circulatie
 Alle bloedvaten anastetaseren
 Als één bloedvat uitvalt toch nog bevloeiing
o Grotere arteriën: longitudinaal verloop in submucosa en serosa
 Kleine takken: loodrecht naar muscularis en mucosa
- Venen
o Vanaf de darm eerst naar de lever (detox)
o Alleen intraluminale klep wanneer in adventitia/serosa
- Lymfevaten
o Sterk ontwikkeld (vooral in de vlokken van de dunne darm)
o Niet aanwezig in de mucosa van het colon en de maag

,Bezenuwing
- Complex neuraal netwerk vanaf upper oesophageal sphincter (UOS) tot aan de onderrand
inwendige anale sfincter
- Somatische zenuwstelsel
o Mond en pharynx
- Autonome zenuwstelsel
o Slokdarm, maag, dunne- en dikke darm, speekselklieren, alvleesklier, lever
- Functies:
o Waarneming van verandering (sensatie) via sensoriële receptoren
 Sensorische input
o Interpretatie van deze waarneming (integratie) en reactie via effector organen
 Motorische input
- Synaps tussen
o 2 neuronen
o Neuron en spiercel
o Neuron en kliercel
- Aganglionaire plexus: bidimensioneel, polygonaal netwerk van zenuwbundels
o Axonen en/of dendrieten van neuronen en hun gliacellen
o Geen zenuwcellichamen aanwezig in de zenuwbundels
- Ganglionaire plexus: bidimensioneel, polygonaal, geknoopt netwerk
o Knooppunten zijn ganglia
 In elk ganglion zijn er, via synapsen, zeer complexe interacties tussen
 aanwezige zenuwcellichamen en hun axonen en dendrieten
 axonen en/of dendrieten van naburige en meer afgelegen
zenuwcellichamen
o Interganglionaire verbindingen: de zenuwbundels, die gliacellen en de axonen en/of
dendrieten van de zenuwcellichamen uit naburige (en meer afgelegen) ganglia
bevatten
- Opbouw
o Anatomisch
 Centraal zenuwstelsel
 Hersenen, ruggenmerg, bindweefselige hulzen (meningen)
 Perifeer zenuwstelsel
 Zenuwuitlopers (van craniale en spinale zenuwen)
o 2 soorten:
 Afferent/sensorisch: aanvoer prikkels
 Efferent/motorisch: uitvoeren acties
 Motorische actie (spieren)
 Secretoire actie (klieren)
o Functioneel
 Somatische (willekeurige) zenuwstelsel
 Bewust
o Controle van gewilde bewegingen van skeletspieren
o Bewustzijn (relatieleven)
 Autonome (viscerale) zenuwstelsel
 Niet bewust
o Orthosympatische ZS
 NT: adrenaline  actie
o Parasympatische ZS
 NT: acetylcholine  relaxatie

, o Histologie
 Zenuwcellen (neuronen)
 Cellichaam met celkern (perikaryon)
o Collectie in CZS: kern (nucleus)
o Collectie in PZS: ganglion
 Celuitlopers
o Dendrieten (afferent)
o Axon (efferent)
 Celmembraan
 Steuncellen (gliacellen)
- Craniale zenuwen
o Mond, pharynx en speekselklieren
1. N. olfactorius
o Ruiken
o Bulbus olfactorius
2. N. opticus
o Zien
o Sensorische zenuw
o Kruising in chiasma opticum
 Laterale helft: zelfde zijde
 Mediale helft: contralaterale zijde
o Tractus opticus naar de thalamus (synaps)
o Radiatio optica naar occipitale cortex
3. N. oculomotorius (P)
o Parasympatisch autonoom
 Constrictie van pupil (pupilreflex)
 Hersenstam is beschadigd als de pupil breed blijft als je in de ogen
schijnt
o Oorsprong: middenhersenen
o Motorisch: bezenuwt de oogspieren (beweeglijkheid oog)
4. N. trochlearis
o Bezenuwt de m. obliquus superior
5. N. trigeminus
o Sensorisch
 Huid gelaat
 Oog
 Neus en mondholte
 Gevoeligheid (slijmvlies)
o Motorisch
 Kauwspieren
 Spieren mondvloer
o Ganglion van Gasser
 Verzameling van celkernen van sensorische zenuwtakken
o 3 takken:
 N. opthalmicus (S)
 N. maxillaris (S)
 N. mandibularis (S + M)
6. N. abducens
o Bezenuwt de laterale oogspier