Verdiepend strafvordering
BASISBEGINSELEN VAN STRAFVORDERING BLIJVEN KENNEN
5 punten: schrijven van een annotatie bij een rechterlijke uitspraak: centrale juridische probleem
distilleren, schetsen van de wetgeving, wat er in de rechterlijke uitspraak aan de orde is, de uitspraak
vertellen en toetsen aan afwijkende RS en RL
Mondeling examen van een kwartier met schriftelijke voorbereiding van een kwartier
Verjaring: kan niet voor één misdrijf: enkel voor een categorie van misdrijven bv levensdelicten (is
al zo in nederland: onverjaarbaar)
• Nu in de actua met de bende van nijvel die eind 2024 verjaart: minister wil verjaring
verlengen
Thema’s
• Assisen (grondwetswijziging nodig voor afschaffing)
• Bewijs in strafzaken (nadruk op wat te doen met het onrechtmatig verkregen bewijs +
antigoonRS)
• Eventuele hervorming van het strafprocesrecht: twee centrale kwesties:
- 1) Vooronderzoek: moeten we nog een gerechtelijk onderzoek hebben? Hebben we
de twee types nog nodig? à een vooronderzoek geleid door de PdK
- 2) Vraag naar de rol van de partijen in het strafproces en in het bijzonder het
slachtoffer. Kan een proces starten via een klacht burgerlijke partijstelling à heeft
het vermogen om een strafrechtelijk onderzoek in werking te stellen zonder enige
medewerking van de procureur. Deze moet dan onderzoeken
• Buitengerechtelijke afhandeling: minnelijke schikking (voornamelijk), bemiddeling
• Actua: aantal onderzoekstechnieken, infiltratie op het internet, Europees onderzoeksbevel
(zelfde techniek als het Europees aanhoudingsbevel, maar het onderwerp is anders:
uitvoerende macht komt niet tussen erin), burgerinfiltratie en de spijtoptanten (bv
bankovic. Kan herroepen worden als de spijtoptant bv de boel belazert)
• Rechtsmiddelen: verzet en HB, cassatieberoep, herziening en de heropening van de
rechtspleging
- Herziening is de heropening van een strafprocedure door een rechterlijke dwaling.
Als men na een definitieve veroordeling tot de vaststelling komt dat iemand
onschuldig is nadat hij schuldig was of veroordeeld is voor een te zware straf om
feiten die pas na de veroordeling aan het licht zijn gekomen
- Heropening: na een veroordeling door het EHRM de procedure in belgie heropenen
Rechtsleer: van belang, RS meer ter illustratie
1
,Inhoudsopgave
Hof van Assisen............................................................................................................................................... 4
Inleiding.............................................................................................................................................................. 4
Bevoegdheid ...................................................................................................................................................... 6
Wijzigingen door Potpourri II-wet van 5 februari 2016 .................................................................................... 7
Omgaan met nietigheden in assisen ................................................................................................................. 8
Samenstelling ..................................................................................................................................................... 9
Procedure ten gronde ...................................................................................................................................... 11
Rechtsmiddelen ................................................................................................................................................ 13
Bewijs van strafzaken ................................................................................................................................... 14
Bewijslast ......................................................................................................................................................... 14
Bewijsmiddelen ................................................................................................................................................ 15
Bewijswaardering ............................................................................................................................................ 26
(Recente) wetgeving en eventuele hervorming .............................................................................................. 27
De herziening in strafzaken ........................................................................................................................... 33
Inleiding............................................................................................................................................................ 33
Algemeen opzet van de hervorming ............................................................................................................... 33
Beslissingen vatbaar voor herziening.............................................................................................................. 34
Gronden tot herziening .................................................................................................................................... 34
Aanvraag tot herziening .................................................................................................................................. 36
Behandeling van de aanvraag ......................................................................................................................... 37
Besluit ............................................................................................................................................................... 43
Buitengerechtelijke afhandeling ................................................................................................................... 43
Historiek ........................................................................................................................................................... 43
Voorgeschiedenis ............................................................................................................................................. 44
Oude regeling (tot 2011).................................................................................................................................. 44
Wetgevingsproces............................................................................................................................................ 45
Toepassingsgebied ........................................................................................................................................... 45
Voorstel van de PdK ......................................................................................................................................... 47
Temporeel toepassingsgebied ......................................................................................................................... 48
Procedure ......................................................................................................................................................... 48
Artikel 216ter Sv. (nieuw) ................................................................................................................................ 53
Voorstel van een nieuw wetboek van strafvordering .................................................................................... 54
Inleiding en algemene structuur...................................................................................................................... 54
Een eengemaakt onderzoek ............................................................................................................................ 54
Participatierechten van de partijen in het onderzoek .................................................................................... 56
2
, Afsluiting van het onderzoek ........................................................................................................................... 57
Positie van de benadeelde ............................................................................................................................... 58
Voorlopige hechtenis ....................................................................................................................................... 60
Verjaring en redelijke termijn.......................................................................................................................... 61
Procedure voor het vonnisgerecht .................................................................................................................. 61
Rechtsmiddelen ................................................................................................................................................ 61
Hervorming van het vooronderzoek.............................................................................................................. 62
Leiding van het vooronderzoek: huidige situatie ............................................................................................ 62
Hervorming: argumenten voor behoud onderzoeksrechter ........................................................................... 62
Hervorming: argumenten tegen behoud onderzoeksrechter ......................................................................... 62
Praktijkgericht onderzoek: knelpunten in de Belgische strafprocedure (2 knopen) ...................................... 63
Het Europees Onderzoeksbevel .................................................................................................................... 68
Infiltratie op het internet .............................................................................................................................. 78
Uitvoering ........................................................................................................................................................ 80
Controle ............................................................................................................................................................ 81
Conclusie .......................................................................................................................................................... 82
De burgerinfiltratie ....................................................................................................................................... 82
De spijtoptantenregeling .............................................................................................................................. 87
Verzet en hoger beroep in strafzaken ........................................................................................................... 95
Verzet ............................................................................................................................................................... 95
Hoger beroep ................................................................................................................................................. 100
Cassatieberoep in strafzaken ...................................................................................................................... 104
Inleiding.......................................................................................................................................................... 104
Tegen welke beslissingen?............................................................................................................................. 104
Welke middelen? ........................................................................................................................................... 105
Vernietiging en de omvang ervan ................................................................................................................. 106
Verwijzing na vernietiging? ........................................................................................................................... 107
Nieuwe procedureregels ................................................................................................................................ 107
Heropening van de rechtspleging ................................................................................................................ 108
Inleiding.......................................................................................................................................................... 108
Krachtlijnen van de wettelijke regeling ........................................................................................................ 109
Procedure van heropening............................................................................................................................. 109
Wie kan de aanvraag indienen? .................................................................................................................... 110
Voorwaarden voor de heropening ................................................................................................................ 110
Gevolgen van de heropening ......................................................................................................................... 111
3
, Hof van Assisen
• Belangrijk
- Historisch belangrijke instelling
- HvA is zeer sterk in de actualiteit: veel beweging
o Neemt veel weg van het justitieel apparaat
o Breuklijn: ergens kort na WOII (ervoor kon je alles vervolgen): na WOII heb je de
opkomst van de sociale welvaartsstaat met systemen als SZH, controlemechanisme
van de staat, sociaal en fiscaal strafrecht à veel meer strafbepalingen à
prioriteiten moeten leggen dus konden ze niet meer alles vervolgen: ze hebben
moeten kiezen. Daar ontstaat het capaciteitsprobleem waarbij je prioriteiten moet
stellen.
§ Men is gaan zoeken naar parallelle systemen om meer te kunnen behandelen
bv buitengerechtelijke afdoening, minnelijke schikking à assortiment aan
middelen is uitgebreid
§ Wet van welzijn van werknemers op het werk: een prioriteit
Inleiding
• Ontstaan van het hof van assisen in 1808 (juryRS is geintroduceerd) à verankerd in art 150
Gw.
- à als je assisen wil afschaffen, moet je de Gw wijzigen
- Waarom ontstaan? Rechtstreeks product van de franse revolutie in 1789. Men heeft de
gevestigde orde (ancien régime die enorme macht en invloed had)opzij geschoven.
o Franse revolutie is een revolutie geweest van de burgerij, de middenklasse: ze
waren totaal niet vertegenwoordigd in de organen van de franse staat (parlement:
adel en clerus). Ze betaalden belastingen dus wouden ze ook iets te zeggen hebben.
Ze hebben het ancien régime omver gegooid à leidde tot napoleon à leidde tot
strafwetboek van 1808 en daar heeft men de jury geintroduceerd: uit wantrouwen
tegen de gevestigde staatsorganen: RS moet in handen komen van het volk zelf en
dit doe je door een jury samen te stellen (oorspronkelijk: jury van
inbeschuldigingsstelling (nu de KI) en jury de jugement: HvA geworden)
- Bestaat nu 200 jaar: zijn de redenen die toen bestonden om het te introduceren vandaag
nog aanwezig?
o In ondernemingsrb en arbeidsrb: één beroepsmagistraat en twee leken à bestaat
eigenlijk nog niet in het strafrecht ó noorwegen: gemengde rechtbank. Koen
Geens wou dit ipv het HvA, maar men heeft dit afgeschoten.
o De facto komen enkel nog de zwaarste misdrijven voor HvA: vooral (roof)moord,
maar heb je daar speciaal zo’n hof voor nodig. Participatie van de burger is een
voordeel, maar kan je ook op andere manieren realiseren.
o Is het wantrouwen van de burger tav de staat nog een reden om dit in staat te
houden? Het wantrouwen vandaag is niet meer omdat de burger niet meer
vertegenwoordigd is.
o Voorstanders: participatie van de burger in de RS is belangrijk à dit belang mogen
we wel niet overdrijven. Hoeveel participatie is er echt nog? In burgerlijke zaken: 0,
in strafzaken: 0, behoudens assisenzaken en dit zijn er niet veel.
o Toch kan je het HvA niet zomaar afschaffen. Je kan ze niet allemaal zomaar naar de
correctionele rb sturen. Zware zaken vereisen een langere behandeling (getuigen
horen, deskundigen horen, onderzoeksrechter horen) à kan niet zomaar in de
correctionele procedure. Daarom zou het voorstel van Geens misschien goed
geweest zijn met nog beperkte burgerlijke participatie
o Justitiebarometer: is de burger voorstander van de juryRS? 2/3 zijn voorstander
4
BASISBEGINSELEN VAN STRAFVORDERING BLIJVEN KENNEN
5 punten: schrijven van een annotatie bij een rechterlijke uitspraak: centrale juridische probleem
distilleren, schetsen van de wetgeving, wat er in de rechterlijke uitspraak aan de orde is, de uitspraak
vertellen en toetsen aan afwijkende RS en RL
Mondeling examen van een kwartier met schriftelijke voorbereiding van een kwartier
Verjaring: kan niet voor één misdrijf: enkel voor een categorie van misdrijven bv levensdelicten (is
al zo in nederland: onverjaarbaar)
• Nu in de actua met de bende van nijvel die eind 2024 verjaart: minister wil verjaring
verlengen
Thema’s
• Assisen (grondwetswijziging nodig voor afschaffing)
• Bewijs in strafzaken (nadruk op wat te doen met het onrechtmatig verkregen bewijs +
antigoonRS)
• Eventuele hervorming van het strafprocesrecht: twee centrale kwesties:
- 1) Vooronderzoek: moeten we nog een gerechtelijk onderzoek hebben? Hebben we
de twee types nog nodig? à een vooronderzoek geleid door de PdK
- 2) Vraag naar de rol van de partijen in het strafproces en in het bijzonder het
slachtoffer. Kan een proces starten via een klacht burgerlijke partijstelling à heeft
het vermogen om een strafrechtelijk onderzoek in werking te stellen zonder enige
medewerking van de procureur. Deze moet dan onderzoeken
• Buitengerechtelijke afhandeling: minnelijke schikking (voornamelijk), bemiddeling
• Actua: aantal onderzoekstechnieken, infiltratie op het internet, Europees onderzoeksbevel
(zelfde techniek als het Europees aanhoudingsbevel, maar het onderwerp is anders:
uitvoerende macht komt niet tussen erin), burgerinfiltratie en de spijtoptanten (bv
bankovic. Kan herroepen worden als de spijtoptant bv de boel belazert)
• Rechtsmiddelen: verzet en HB, cassatieberoep, herziening en de heropening van de
rechtspleging
- Herziening is de heropening van een strafprocedure door een rechterlijke dwaling.
Als men na een definitieve veroordeling tot de vaststelling komt dat iemand
onschuldig is nadat hij schuldig was of veroordeeld is voor een te zware straf om
feiten die pas na de veroordeling aan het licht zijn gekomen
- Heropening: na een veroordeling door het EHRM de procedure in belgie heropenen
Rechtsleer: van belang, RS meer ter illustratie
1
,Inhoudsopgave
Hof van Assisen............................................................................................................................................... 4
Inleiding.............................................................................................................................................................. 4
Bevoegdheid ...................................................................................................................................................... 6
Wijzigingen door Potpourri II-wet van 5 februari 2016 .................................................................................... 7
Omgaan met nietigheden in assisen ................................................................................................................. 8
Samenstelling ..................................................................................................................................................... 9
Procedure ten gronde ...................................................................................................................................... 11
Rechtsmiddelen ................................................................................................................................................ 13
Bewijs van strafzaken ................................................................................................................................... 14
Bewijslast ......................................................................................................................................................... 14
Bewijsmiddelen ................................................................................................................................................ 15
Bewijswaardering ............................................................................................................................................ 26
(Recente) wetgeving en eventuele hervorming .............................................................................................. 27
De herziening in strafzaken ........................................................................................................................... 33
Inleiding............................................................................................................................................................ 33
Algemeen opzet van de hervorming ............................................................................................................... 33
Beslissingen vatbaar voor herziening.............................................................................................................. 34
Gronden tot herziening .................................................................................................................................... 34
Aanvraag tot herziening .................................................................................................................................. 36
Behandeling van de aanvraag ......................................................................................................................... 37
Besluit ............................................................................................................................................................... 43
Buitengerechtelijke afhandeling ................................................................................................................... 43
Historiek ........................................................................................................................................................... 43
Voorgeschiedenis ............................................................................................................................................. 44
Oude regeling (tot 2011).................................................................................................................................. 44
Wetgevingsproces............................................................................................................................................ 45
Toepassingsgebied ........................................................................................................................................... 45
Voorstel van de PdK ......................................................................................................................................... 47
Temporeel toepassingsgebied ......................................................................................................................... 48
Procedure ......................................................................................................................................................... 48
Artikel 216ter Sv. (nieuw) ................................................................................................................................ 53
Voorstel van een nieuw wetboek van strafvordering .................................................................................... 54
Inleiding en algemene structuur...................................................................................................................... 54
Een eengemaakt onderzoek ............................................................................................................................ 54
Participatierechten van de partijen in het onderzoek .................................................................................... 56
2
, Afsluiting van het onderzoek ........................................................................................................................... 57
Positie van de benadeelde ............................................................................................................................... 58
Voorlopige hechtenis ....................................................................................................................................... 60
Verjaring en redelijke termijn.......................................................................................................................... 61
Procedure voor het vonnisgerecht .................................................................................................................. 61
Rechtsmiddelen ................................................................................................................................................ 61
Hervorming van het vooronderzoek.............................................................................................................. 62
Leiding van het vooronderzoek: huidige situatie ............................................................................................ 62
Hervorming: argumenten voor behoud onderzoeksrechter ........................................................................... 62
Hervorming: argumenten tegen behoud onderzoeksrechter ......................................................................... 62
Praktijkgericht onderzoek: knelpunten in de Belgische strafprocedure (2 knopen) ...................................... 63
Het Europees Onderzoeksbevel .................................................................................................................... 68
Infiltratie op het internet .............................................................................................................................. 78
Uitvoering ........................................................................................................................................................ 80
Controle ............................................................................................................................................................ 81
Conclusie .......................................................................................................................................................... 82
De burgerinfiltratie ....................................................................................................................................... 82
De spijtoptantenregeling .............................................................................................................................. 87
Verzet en hoger beroep in strafzaken ........................................................................................................... 95
Verzet ............................................................................................................................................................... 95
Hoger beroep ................................................................................................................................................. 100
Cassatieberoep in strafzaken ...................................................................................................................... 104
Inleiding.......................................................................................................................................................... 104
Tegen welke beslissingen?............................................................................................................................. 104
Welke middelen? ........................................................................................................................................... 105
Vernietiging en de omvang ervan ................................................................................................................. 106
Verwijzing na vernietiging? ........................................................................................................................... 107
Nieuwe procedureregels ................................................................................................................................ 107
Heropening van de rechtspleging ................................................................................................................ 108
Inleiding.......................................................................................................................................................... 108
Krachtlijnen van de wettelijke regeling ........................................................................................................ 109
Procedure van heropening............................................................................................................................. 109
Wie kan de aanvraag indienen? .................................................................................................................... 110
Voorwaarden voor de heropening ................................................................................................................ 110
Gevolgen van de heropening ......................................................................................................................... 111
3
, Hof van Assisen
• Belangrijk
- Historisch belangrijke instelling
- HvA is zeer sterk in de actualiteit: veel beweging
o Neemt veel weg van het justitieel apparaat
o Breuklijn: ergens kort na WOII (ervoor kon je alles vervolgen): na WOII heb je de
opkomst van de sociale welvaartsstaat met systemen als SZH, controlemechanisme
van de staat, sociaal en fiscaal strafrecht à veel meer strafbepalingen à
prioriteiten moeten leggen dus konden ze niet meer alles vervolgen: ze hebben
moeten kiezen. Daar ontstaat het capaciteitsprobleem waarbij je prioriteiten moet
stellen.
§ Men is gaan zoeken naar parallelle systemen om meer te kunnen behandelen
bv buitengerechtelijke afdoening, minnelijke schikking à assortiment aan
middelen is uitgebreid
§ Wet van welzijn van werknemers op het werk: een prioriteit
Inleiding
• Ontstaan van het hof van assisen in 1808 (juryRS is geintroduceerd) à verankerd in art 150
Gw.
- à als je assisen wil afschaffen, moet je de Gw wijzigen
- Waarom ontstaan? Rechtstreeks product van de franse revolutie in 1789. Men heeft de
gevestigde orde (ancien régime die enorme macht en invloed had)opzij geschoven.
o Franse revolutie is een revolutie geweest van de burgerij, de middenklasse: ze
waren totaal niet vertegenwoordigd in de organen van de franse staat (parlement:
adel en clerus). Ze betaalden belastingen dus wouden ze ook iets te zeggen hebben.
Ze hebben het ancien régime omver gegooid à leidde tot napoleon à leidde tot
strafwetboek van 1808 en daar heeft men de jury geintroduceerd: uit wantrouwen
tegen de gevestigde staatsorganen: RS moet in handen komen van het volk zelf en
dit doe je door een jury samen te stellen (oorspronkelijk: jury van
inbeschuldigingsstelling (nu de KI) en jury de jugement: HvA geworden)
- Bestaat nu 200 jaar: zijn de redenen die toen bestonden om het te introduceren vandaag
nog aanwezig?
o In ondernemingsrb en arbeidsrb: één beroepsmagistraat en twee leken à bestaat
eigenlijk nog niet in het strafrecht ó noorwegen: gemengde rechtbank. Koen
Geens wou dit ipv het HvA, maar men heeft dit afgeschoten.
o De facto komen enkel nog de zwaarste misdrijven voor HvA: vooral (roof)moord,
maar heb je daar speciaal zo’n hof voor nodig. Participatie van de burger is een
voordeel, maar kan je ook op andere manieren realiseren.
o Is het wantrouwen van de burger tav de staat nog een reden om dit in staat te
houden? Het wantrouwen vandaag is niet meer omdat de burger niet meer
vertegenwoordigd is.
o Voorstanders: participatie van de burger in de RS is belangrijk à dit belang mogen
we wel niet overdrijven. Hoeveel participatie is er echt nog? In burgerlijke zaken: 0,
in strafzaken: 0, behoudens assisenzaken en dit zijn er niet veel.
o Toch kan je het HvA niet zomaar afschaffen. Je kan ze niet allemaal zomaar naar de
correctionele rb sturen. Zware zaken vereisen een langere behandeling (getuigen
horen, deskundigen horen, onderzoeksrechter horen) à kan niet zomaar in de
correctionele procedure. Daarom zou het voorstel van Geens misschien goed
geweest zijn met nog beperkte burgerlijke participatie
o Justitiebarometer: is de burger voorstander van de juryRS? 2/3 zijn voorstander
4
