SOCIALE PSYCHOLOGIE
Je sociale IK
Samenvatting
2022-2023
,Hoofdstuk 1: Wat is sociale psychologie
Antwoord bieden op de vraag:
• Hoe reageren individuen in sociale situaties (pandemie, noodsituaties)
• Welke invloed heeft de aanwezigheid van anderen op het gedrag van een individu
Paul Watzlawick:
• Je kan niet niet communiceren
• Als je niet wil communiceren dan communiceer je dat je niet wil communiceren
• Je kan niet niet beïnvloed worden door anderen
• Alle menselijk gedrag is sociaal, alles wat je doet is sociaal beïnvloed
• Kuddedieren = hebben anderen nodig
1.1 Studieobject en definitie van de sociale psychologie
Opsplitsen in twee stukken:
1) Materiële object
• Hoe wordt het gedrag van mensen beïnvloed door het
gedrag van anderen
• Bewust of onbewust
• Expliciet of impliciet
2) Formele object
• Wetmatigheden ontdekken in de manier waarop mensen met elkaar mgaan en door elkaar
beïnvloed worden
• Algemene principes (hulpverlenend gedrag, aangeleerde hulpeloosheid, vorming attitudes)
Bestudeerd sociaal gedrag:
• Sociologie = gedrag van groepen
• Sociale psychologie = gedrag van individuen
Sociale psychologie → De studie die tracht te begrijpen, verklaren en voorspellen hoe de gedachten,
gevoelens en gedragingen van een individu worden beïnvloed door de geobserveerde, ingebeelde of
impliciete gedachten gevoelens en gedragingen van anderen
• Gordon Allport
• Nadruk op sociale en individu
• Psychologische definitie = begrijpen, verklaren en voorspellen
• Niet noodzakelijk het gedrag zien om erdoor beïnvloed te worden
1.2 Geschiedenis van de sociale psychologie
/
1.3 Het belang van ons sociale leven
/
,1.4 Werkwijze van de sociale psychologie
1.4.1 Drie dimensies
Van Leent: Drie belangrijke dimensies/fundamentele denkwijzen:
1) Breedte-dimensie
• Zo breed mogelijk onderzoek voeren
• Zo veelzijdig mogelijke theorievorming
• Breed mogelijke onderzoeksgroep
2) Diepte-dimensie
• Doordingen in diepste van de mens
• Black box
• Hypothetische constructen = kwaliteiten die we niet kunnen zien maar waarvan we wel
vermoeden dat ze er zijn
• Onbewuste inhouden en dynamieken
3) Hoogte-dimensie
• Theorie moet opgebouwd zijn = bevinding op bevinding en theorie op theorie
• Empirische vaststellingen bieden ondersteuning voor de theorieën
1.4.2 Het experiment als methode
Experiment → causale wetmatigheden zoeken en te verklaren, basis in theorievorming
Termen in experimenten:
• Socius = de ander in de sociale situatie
• Pseudoproefpersoon = iemand die doet alsof hij deelnemer is maar in werkelijkheid in het complot
• Rolspeler = niet noodzakelijk doet alsof hij proefpersoon is maar wel in experiment aanwezig is
• Naïeve proefpersoon/echte proefpersoon
• Experimentele conditie = situatie waarin proefpersonen op basis van de hypothese een bepaalde
manipulatie ondergaan
• Controleconditie = nulmeting, wat is het gedrag zonder experimentele manipulatie
• Jukconditie = twee proefpersonen met exact dezelfde onaangename prikkel
Voordelen:
• Tot ontegensprekelijke conclusies komen
• Via experimenten labosituatie creëren = alle onafhankelijke variabelen en storende factoren onder
controle houden
Nadelen:
• Moeilijk praktisch uitvoerbaar
• Deontologie en juridische klachten
• Reactief gedrag = het gedrag dat uitgelokt wordt door het feit dat het een experiment is
• Demand characteristics = gedragen zoals hij zich verwacht te moeten gedragen
• Self-fulfilling prophecy = dat wat verwacht wordt zal ook optreden net omdat het verwacht wordt
o Vermeden worden met dubbelblindheid = weet zelf niet tot welke groep iedereen behoort
• Pygmalion-effect
• Halo-effect en horn-effect
, Hoofdstuk 2: Hulpverlenend gedrag
Plato:
• Mensen zoeken enkel sociaal contact om hier voordeel uit te halen voor zichzelf en niet uit behoefte
aan anderen
• Mens is egoïstisch
Altruïsme → stellen van gedrag waarbij je de ander centraal stelt en waarbij je zelf geen voordeel uithaalt
• Hulpverlenend gedrag
• Zelfopofferend = je wint er niets bij
• Zodra het gedrag beoogd anderen te helpen
Daniel Batson: empathie-altruïsmehypothese:
• Om altruïsme van egoïsme te onderscheiden
• Je kunt pas van altruïsme spreken wanneer men in staat is om zich in de ander in te leven =
empathie
2.1 Kitty Genovese
• Aangevallen maar niemand is komen helpen maar wel 38 getuigen die het gezien hadden
• Waren aan het wachten tot politie en ambulance kwam
• Dachten dat iemand anders de hulpdiensten hadden gebeld
2.2 Diffusie van de verantwoordelijkheid
Darley en Latané:
• Omstaanderseffect/bystander apathy
• Diffusie van de verantwoordelijkheid = hoe meer omstaanders er bij de noodsituatie zijn, hoe
kleiner de kans wordt dat het slachtoffer geholpen zal worden
• Hoe meer potentiële hulpverleners er zijn, hoe kleiner elk van die potentiële hulpverleners zijn
eigen verantwoordelijkheid inschat
Je sociale IK
Samenvatting
2022-2023
,Hoofdstuk 1: Wat is sociale psychologie
Antwoord bieden op de vraag:
• Hoe reageren individuen in sociale situaties (pandemie, noodsituaties)
• Welke invloed heeft de aanwezigheid van anderen op het gedrag van een individu
Paul Watzlawick:
• Je kan niet niet communiceren
• Als je niet wil communiceren dan communiceer je dat je niet wil communiceren
• Je kan niet niet beïnvloed worden door anderen
• Alle menselijk gedrag is sociaal, alles wat je doet is sociaal beïnvloed
• Kuddedieren = hebben anderen nodig
1.1 Studieobject en definitie van de sociale psychologie
Opsplitsen in twee stukken:
1) Materiële object
• Hoe wordt het gedrag van mensen beïnvloed door het
gedrag van anderen
• Bewust of onbewust
• Expliciet of impliciet
2) Formele object
• Wetmatigheden ontdekken in de manier waarop mensen met elkaar mgaan en door elkaar
beïnvloed worden
• Algemene principes (hulpverlenend gedrag, aangeleerde hulpeloosheid, vorming attitudes)
Bestudeerd sociaal gedrag:
• Sociologie = gedrag van groepen
• Sociale psychologie = gedrag van individuen
Sociale psychologie → De studie die tracht te begrijpen, verklaren en voorspellen hoe de gedachten,
gevoelens en gedragingen van een individu worden beïnvloed door de geobserveerde, ingebeelde of
impliciete gedachten gevoelens en gedragingen van anderen
• Gordon Allport
• Nadruk op sociale en individu
• Psychologische definitie = begrijpen, verklaren en voorspellen
• Niet noodzakelijk het gedrag zien om erdoor beïnvloed te worden
1.2 Geschiedenis van de sociale psychologie
/
1.3 Het belang van ons sociale leven
/
,1.4 Werkwijze van de sociale psychologie
1.4.1 Drie dimensies
Van Leent: Drie belangrijke dimensies/fundamentele denkwijzen:
1) Breedte-dimensie
• Zo breed mogelijk onderzoek voeren
• Zo veelzijdig mogelijke theorievorming
• Breed mogelijke onderzoeksgroep
2) Diepte-dimensie
• Doordingen in diepste van de mens
• Black box
• Hypothetische constructen = kwaliteiten die we niet kunnen zien maar waarvan we wel
vermoeden dat ze er zijn
• Onbewuste inhouden en dynamieken
3) Hoogte-dimensie
• Theorie moet opgebouwd zijn = bevinding op bevinding en theorie op theorie
• Empirische vaststellingen bieden ondersteuning voor de theorieën
1.4.2 Het experiment als methode
Experiment → causale wetmatigheden zoeken en te verklaren, basis in theorievorming
Termen in experimenten:
• Socius = de ander in de sociale situatie
• Pseudoproefpersoon = iemand die doet alsof hij deelnemer is maar in werkelijkheid in het complot
• Rolspeler = niet noodzakelijk doet alsof hij proefpersoon is maar wel in experiment aanwezig is
• Naïeve proefpersoon/echte proefpersoon
• Experimentele conditie = situatie waarin proefpersonen op basis van de hypothese een bepaalde
manipulatie ondergaan
• Controleconditie = nulmeting, wat is het gedrag zonder experimentele manipulatie
• Jukconditie = twee proefpersonen met exact dezelfde onaangename prikkel
Voordelen:
• Tot ontegensprekelijke conclusies komen
• Via experimenten labosituatie creëren = alle onafhankelijke variabelen en storende factoren onder
controle houden
Nadelen:
• Moeilijk praktisch uitvoerbaar
• Deontologie en juridische klachten
• Reactief gedrag = het gedrag dat uitgelokt wordt door het feit dat het een experiment is
• Demand characteristics = gedragen zoals hij zich verwacht te moeten gedragen
• Self-fulfilling prophecy = dat wat verwacht wordt zal ook optreden net omdat het verwacht wordt
o Vermeden worden met dubbelblindheid = weet zelf niet tot welke groep iedereen behoort
• Pygmalion-effect
• Halo-effect en horn-effect
, Hoofdstuk 2: Hulpverlenend gedrag
Plato:
• Mensen zoeken enkel sociaal contact om hier voordeel uit te halen voor zichzelf en niet uit behoefte
aan anderen
• Mens is egoïstisch
Altruïsme → stellen van gedrag waarbij je de ander centraal stelt en waarbij je zelf geen voordeel uithaalt
• Hulpverlenend gedrag
• Zelfopofferend = je wint er niets bij
• Zodra het gedrag beoogd anderen te helpen
Daniel Batson: empathie-altruïsmehypothese:
• Om altruïsme van egoïsme te onderscheiden
• Je kunt pas van altruïsme spreken wanneer men in staat is om zich in de ander in te leven =
empathie
2.1 Kitty Genovese
• Aangevallen maar niemand is komen helpen maar wel 38 getuigen die het gezien hadden
• Waren aan het wachten tot politie en ambulance kwam
• Dachten dat iemand anders de hulpdiensten hadden gebeld
2.2 Diffusie van de verantwoordelijkheid
Darley en Latané:
• Omstaanderseffect/bystander apathy
• Diffusie van de verantwoordelijkheid = hoe meer omstaanders er bij de noodsituatie zijn, hoe
kleiner de kans wordt dat het slachtoffer geholpen zal worden
• Hoe meer potentiële hulpverleners er zijn, hoe kleiner elk van die potentiële hulpverleners zijn
eigen verantwoordelijkheid inschat
