Community based werken in
internationaal perspectief
Bachelor in de orthopedagogie
Thyra Janssens
MT3 – SEMESTER 2
,2
,Inhoudsopgave
1. Transculturaliteit .................................................................................................................. 8
1.1 Maatschappelijke context ....................................................................................................... 8
1.1.1 Migratie .................................................................................................................................. 8
1.1.2 mondialisering ........................................................................................................................ 9
1.1.3 Superdiversiteit ...................................................................................................................... 9
1.1.4 kruispuntdenken/intersectionaliteit .................................................................................... 10
1.2 Implicaties voor hulpverlening .................................................................................................... 10
1.3 Cultuur ................................................................................................................................... 12
1.3.1 Cohesie-model ............................................................................................................... 12
1.4 Cultuur ................................................................................................................................... 13
1.5 Naar transculturele cultuursensitieve ondersteuning .......................................................... 14
1.5.1 3 intergerelateerde componenten ................................................................................ 16
1.5.2 Handelen in socio-culurele context ............................................................................... 18
1.5.3 Balans ‘self-awareness’, ‘other-awareness’, ‘situational awareness’ ........................... 19
1.5.4 Meerlagig transculturaliseringsproces in hulpverlening ............................................... 19
1.6 Doelstellingen transculturaliteit ............................................................................................ 20
2. Vermaatschappelijking ........................................................................................................ 22
2.1 Vermaatschappelijking : what’s in a name............................................................................ 22
2.1.1 Vermaatschappelijking : een sociohistorische benadering – 4 bewegingen van
vermaatschappelijking................................................................................................................... 22
2.2 Vermaatschappelijking in huidige context ............................................................................ 26
2.2.1 Een verhaal in verschillende sectoren ........................................................................... 26
2.2.2 Lexicon der vermaatschappelijking ............................................................................... 28
2.2.3 Positieve en negatieve lezing van vermaatschappelijking – Hermans .......................... 29
2.3 Positieve aspecten, aandachtspunten en randvoorwaarden................................................ 30
2.4 Doelstellingen ........................................................................................................................ 32
3. Ervaringsdeskundigheid ...................................................................................................... 34
3.1 Inleiding ................................................................................................................................. 34
3.2 Gastles ................................................................................................................................... 35
3.3 Definities................................................................................................................................ 37
3.4 Belang van ervaringskennis en ervaringsdeskundigheid....................................................... 37
3.4.1 Historische ontwikkeling naar ervaringsdeskundigheid ................................................ 39
3.5 Wat is ervaringskennis?......................................................................................................... 40
3.6 Ervaringsdeskundigheid ........................................................................................................ 44
3.7 Doelstellingen ........................................................................................................................ 46
3
,4. Community building ............................................................................................................ 48
4.1 Artikel : buurtgerichte zorg ................................................................................................... 48
4.2 Artikel : het kleine helpen ..................................................................................................... 49
4.3 Beelvorming........................................................................................................................... 50
4.4 Burgerschap ........................................................................................................................... 51
4.5 Community-building .............................................................................................................. 55
4.5.1 Kwartiermaken .................................................................................................................. 57
4.6 Doelstellingen .............................................................................................................................. 60
5. Gastcollege mantelzorg ....................................................................................................... 62
5.1 Mantelzorg in beeld .............................................................................................................. 62
5.2 Triadisch werken : samenwerken in een driehoek................................................................ 65
5.3 Beleving van mantelzorgers .................................................................................................. 68
5.4 Mantelzorg en studeren ........................................................................................................ 70
5.5 Mantelzorg en beleid ............................................................................................................ 71
5.6 Doelstellingen ........................................................................................................................ 74
6. Outreachend werken .......................................................................................................... 76
6.1 Inleiding ................................................................................................................................. 76
6.2 Situering ................................................................................................................................ 76
6.3 Definitie outreachend werken .............................................................................................. 77
6.3.1 Een werkwijze ................................................................................................................ 77
6.3.2 Actieve benadering........................................................................................................ 77
6.3.3 Bevorderen van welzijn ................................................................................................. 78
6.3.4 Participatieve basishouding........................................................................................... 78
6.4 Kwetsbare doelgroepen ........................................................................................................ 82
6.4.1 Een maatschappelijke kwetsbaarheid ........................................................................... 82
6.4.2 Niet of ontoereikend bereikt ......................................................................................... 83
6.4.3 In hun leefwereld .......................................................................................................... 83
6.4.4 In hun leefwereld .......................................................................................................... 83
6.4.5 Wederzijdse afstemming ............................................................................................... 84
6.5 Waarom outreachend werken? ............................................................................................ 84
6.6 Moeilijkheden van outreachend werken .............................................................................. 85
6.7 Ons onderzoek....................................................................................................................... 85
6.8 De visie .................................................................................................................................. 86
6.9 Mens- en maatschappijvisie .................................................................................................. 86
6.9.1 Sociale grondethiek ....................................................................................................... 87
6.9.2 Individuele bestaansethiek............................................................................................ 87
4
, 6.9.3 Wederkerige zorgethiek ................................................................................................ 87
6.10 De Quick scan – 2013 ............................................................................................................ 87
6.11 Artikel 2 : de brugfiguur als hefboom voor maatschappelijke integratie ............................. 88
6.11.1 Een veranderende maatschappelijke context ............................................................... 88
6.11.2 Nieuwe uitdagingen voor de school .............................................................................. 88
6.11.3 Brugfiguren project in Gent ........................................................................................... 88
6.11.4 Bij de roma op de sofa ................................................................................................... 89
6.12 Artikel 3 : de doelgroep aan het woord ................................................................................ 89
6.12.1 De opmars van outreachend werken ............................................................................ 89
6.12.2 De dagelijkse praktijk als vertrekpunt ........................................................................... 89
6.12.3 De outreach werker als vertrouwenspersoon............................................................... 89
6.12.4 Werken in de leefwereld ............................................................................................... 90
6.12.5 Toegankelijkheid............................................................................................................ 90
6.12.6 Conclusie ............................................................................................................................ 90
6.13 Doelstellingen ........................................................................................................................ 91
7. Intensive casemanagement ................................................................................................. 93
7.1 Context .................................................................................................................................. 93
7.3 Wat is casemanagement ............................................................................................................. 96
8. Vermaatschappelijking van de zorg ....................................................................................101
8.1 Inleiding ............................................................................................................................... 101
8.1.1 Context ........................................................................................................................ 101
8.1.2 TUP .............................................................................................................................. 101
8.1.3 Kruisbestuiving ............................................................................................................ 102
8.2 Organisatorische impact............................................................................................................ 103
8.2 Beroepsidentiteit ................................................................................................................. 104
8.3 Individuele competenties .................................................................................................... 105
8.4 Doelstellingen ............................................................................................................................ 108
9. Straathoekwerk .................................................................................................................110
9.1 Waarom? ............................................................................................................................. 110
9.1.1 Visie ............................................................................................................................. 110
9.2 Wat? .................................................................................................................................... 112
9.2.1 Definitie ....................................................................................................................... 112
9.2.2 Doelgroep .................................................................................................................... 113
9.2.3 Doelstellingen .............................................................................................................. 114
9.2.4 Geschiedenis en vandaag ............................................................................................ 114
9.3 Hoe doen we aan straathoekwerk ...................................................................................... 115
5
, 9.3.1 Participatieve basishouding......................................................................................... 115
9.3.2 Harm reduction ........................................................................................................... 116
9.3.3 Beroepsgeheim ............................................................................................................ 116
9.3.4 Omkadering ................................................................................................................. 118
9.4 Doelstellingen ...................................................................................................................... 119
6
,transculturaliteit
7
, 1. Transculturaliteit
1.1 Maatschappelijke context
Belangrijke demografische Belgische tradities onder invloed van :
Migratie
Leidt tot demografische transitie
Mondialisering
Superdiversiteit
Kruispuntdenken/ intersectionaliteit
1.1.1 Migratie
Migratie
Zo oud als de mensheid en zijn eigen aan de mens
Mensen hebben zich doorheen de geschiedenis vaak verplaatst
o In- en uitgaande migratiestromen
Geschiedenis gekleurd door grote migratiestromen
Zorgen voor een meer diverse samenleving
Vb : migratiestroom na WOII uit Zuid-Europa (Italië, Turkije,..) om nieuwe
arbeidsplekken door industriële opleving in te vullen
Migratie is meer complex dan vroeger
Recent: complexer & gediversifieerdere samenleving
Veel meer divers dan vorige migratiestromen
Vorige migratiestromen Huidige migratiestromen
Homogeen Heterogeen
Vaak via dezelfde routes en hetzelfde Veel verschillende routes,
kanaal verschillende kanalen en uit
verschillende plaatsen
Vaal om economische redenen Verschillende redenen : politiek,
economisch, …
Heel diverse statuten
8
, 1.1.2 mondialisering
Mondialisering
Eind 20e – begin 21e eeuw
Toenemende verwevenheid tussen gebieden en samenlevingen op aarde
Wereldwijde economische, politieke en culturele integratie
Toenemende invloed internationale afspraken en ontwikkelingen
Globale interafhankelijkheid
De wereld is ons dorp
‘De wereld, ons dorp’ (‘global village’, McLuhan)
Er wordt steeds intenser en nauwer samengewerkt. Je leeft niet meer
rond de kerktoren. We moeten over de grenzen heen kijken en rekening
houden met wat er ook in andere werelddelen gebeurt want alles is met
elkaar verbonden en beïnvloed elkaar.
Leven in netwerken ipv traditioneel afgebakende gemeenschappen
(transnationalisme)
Vb : leveren van gas, Engelse invloed van taal, typische restaurants, VN
handelsverdragen,…
1.1.3 Superdiversiteit
Wat?
Toenemende sociaal-culturele differentiëren in Belgische samenleving
Kader dat ons helpt te kijken binnen de diversiteit
Veranderd profiel van bevolking in onze samenleving
o Niet meer dé persoon met migratieachtergrond maar veel
verschillende personen met elk een verschillende achtergrond
(Etnisch-culturele) diversiteit als integraal onderdeel van het socio-
culturele landschap
o “phenomenon that is an essential part of the human condition”
Stiker, 1999
Kwantitatieve dimensie
Cijfermatige groei van diversiteit
majority-minority societies : minderheid wordt meerderheid
Grote regionale verschillen
9
, Kwalitatieve dimensie
Groeiende diversiteit binnen de diversiteit
Cf. Complexere en gediversifieerdere migratiepatronen
≠ domeinen: etnisch, taalkundig, religieus, cultureel, economisch, juridisch, …
1.1.4 kruispuntdenken/intersectionaliteit
Wat?
= Zegt ons dat iedereen verschillende identiteitskenmerken heeft en op basis hiervan ook
andere profielen zal ontwikkelen naarmate waar jij je situeert.
Assen van differentiatie gaan gepaard met machtsverhoudingen & sociaal-
maatschappelijke positie
Als je in die profielen, tot een meerderheidsgroep
behoort is de kans groter dat je het makkelijker hebt in
het leven, makkelijker wordt geaccepteerd en heb je
privileges
Door de manier waarop samenleving omgaat
met groepen
Kruispuntdenken
Bepaalt aansluiting/uitsluiting in relatie tot maatschappelijke norm
Als je afwijkt daarvan krijg je het moeilijker in onze samenleving
Privileges & achterstellingsmechanismen
Als je je bovenaan de as staat, en jouw maatschappelijke positie zich bij
de privileges bevindt zal je het gemakkelijker hebben dan als je je
onderaan bevindt en niet van die privileges gebruik kan maken
Vb : als je man bent heb je het vaak makkelijker als vrouw, als je Europees bent
heb je het vaak makkelijker bent dan als je niet-Europees bent,…
1.2 Implicaties voor hulpverlening
Over de landsgrenzen heen
Over de landsgrenzen heen: situering lokale praktijken en ontwikkelingen binnen
internationale praktijken en ontwikkelingen
10
internationaal perspectief
Bachelor in de orthopedagogie
Thyra Janssens
MT3 – SEMESTER 2
,2
,Inhoudsopgave
1. Transculturaliteit .................................................................................................................. 8
1.1 Maatschappelijke context ....................................................................................................... 8
1.1.1 Migratie .................................................................................................................................. 8
1.1.2 mondialisering ........................................................................................................................ 9
1.1.3 Superdiversiteit ...................................................................................................................... 9
1.1.4 kruispuntdenken/intersectionaliteit .................................................................................... 10
1.2 Implicaties voor hulpverlening .................................................................................................... 10
1.3 Cultuur ................................................................................................................................... 12
1.3.1 Cohesie-model ............................................................................................................... 12
1.4 Cultuur ................................................................................................................................... 13
1.5 Naar transculturele cultuursensitieve ondersteuning .......................................................... 14
1.5.1 3 intergerelateerde componenten ................................................................................ 16
1.5.2 Handelen in socio-culurele context ............................................................................... 18
1.5.3 Balans ‘self-awareness’, ‘other-awareness’, ‘situational awareness’ ........................... 19
1.5.4 Meerlagig transculturaliseringsproces in hulpverlening ............................................... 19
1.6 Doelstellingen transculturaliteit ............................................................................................ 20
2. Vermaatschappelijking ........................................................................................................ 22
2.1 Vermaatschappelijking : what’s in a name............................................................................ 22
2.1.1 Vermaatschappelijking : een sociohistorische benadering – 4 bewegingen van
vermaatschappelijking................................................................................................................... 22
2.2 Vermaatschappelijking in huidige context ............................................................................ 26
2.2.1 Een verhaal in verschillende sectoren ........................................................................... 26
2.2.2 Lexicon der vermaatschappelijking ............................................................................... 28
2.2.3 Positieve en negatieve lezing van vermaatschappelijking – Hermans .......................... 29
2.3 Positieve aspecten, aandachtspunten en randvoorwaarden................................................ 30
2.4 Doelstellingen ........................................................................................................................ 32
3. Ervaringsdeskundigheid ...................................................................................................... 34
3.1 Inleiding ................................................................................................................................. 34
3.2 Gastles ................................................................................................................................... 35
3.3 Definities................................................................................................................................ 37
3.4 Belang van ervaringskennis en ervaringsdeskundigheid....................................................... 37
3.4.1 Historische ontwikkeling naar ervaringsdeskundigheid ................................................ 39
3.5 Wat is ervaringskennis?......................................................................................................... 40
3.6 Ervaringsdeskundigheid ........................................................................................................ 44
3.7 Doelstellingen ........................................................................................................................ 46
3
,4. Community building ............................................................................................................ 48
4.1 Artikel : buurtgerichte zorg ................................................................................................... 48
4.2 Artikel : het kleine helpen ..................................................................................................... 49
4.3 Beelvorming........................................................................................................................... 50
4.4 Burgerschap ........................................................................................................................... 51
4.5 Community-building .............................................................................................................. 55
4.5.1 Kwartiermaken .................................................................................................................. 57
4.6 Doelstellingen .............................................................................................................................. 60
5. Gastcollege mantelzorg ....................................................................................................... 62
5.1 Mantelzorg in beeld .............................................................................................................. 62
5.2 Triadisch werken : samenwerken in een driehoek................................................................ 65
5.3 Beleving van mantelzorgers .................................................................................................. 68
5.4 Mantelzorg en studeren ........................................................................................................ 70
5.5 Mantelzorg en beleid ............................................................................................................ 71
5.6 Doelstellingen ........................................................................................................................ 74
6. Outreachend werken .......................................................................................................... 76
6.1 Inleiding ................................................................................................................................. 76
6.2 Situering ................................................................................................................................ 76
6.3 Definitie outreachend werken .............................................................................................. 77
6.3.1 Een werkwijze ................................................................................................................ 77
6.3.2 Actieve benadering........................................................................................................ 77
6.3.3 Bevorderen van welzijn ................................................................................................. 78
6.3.4 Participatieve basishouding........................................................................................... 78
6.4 Kwetsbare doelgroepen ........................................................................................................ 82
6.4.1 Een maatschappelijke kwetsbaarheid ........................................................................... 82
6.4.2 Niet of ontoereikend bereikt ......................................................................................... 83
6.4.3 In hun leefwereld .......................................................................................................... 83
6.4.4 In hun leefwereld .......................................................................................................... 83
6.4.5 Wederzijdse afstemming ............................................................................................... 84
6.5 Waarom outreachend werken? ............................................................................................ 84
6.6 Moeilijkheden van outreachend werken .............................................................................. 85
6.7 Ons onderzoek....................................................................................................................... 85
6.8 De visie .................................................................................................................................. 86
6.9 Mens- en maatschappijvisie .................................................................................................. 86
6.9.1 Sociale grondethiek ....................................................................................................... 87
6.9.2 Individuele bestaansethiek............................................................................................ 87
4
, 6.9.3 Wederkerige zorgethiek ................................................................................................ 87
6.10 De Quick scan – 2013 ............................................................................................................ 87
6.11 Artikel 2 : de brugfiguur als hefboom voor maatschappelijke integratie ............................. 88
6.11.1 Een veranderende maatschappelijke context ............................................................... 88
6.11.2 Nieuwe uitdagingen voor de school .............................................................................. 88
6.11.3 Brugfiguren project in Gent ........................................................................................... 88
6.11.4 Bij de roma op de sofa ................................................................................................... 89
6.12 Artikel 3 : de doelgroep aan het woord ................................................................................ 89
6.12.1 De opmars van outreachend werken ............................................................................ 89
6.12.2 De dagelijkse praktijk als vertrekpunt ........................................................................... 89
6.12.3 De outreach werker als vertrouwenspersoon............................................................... 89
6.12.4 Werken in de leefwereld ............................................................................................... 90
6.12.5 Toegankelijkheid............................................................................................................ 90
6.12.6 Conclusie ............................................................................................................................ 90
6.13 Doelstellingen ........................................................................................................................ 91
7. Intensive casemanagement ................................................................................................. 93
7.1 Context .................................................................................................................................. 93
7.3 Wat is casemanagement ............................................................................................................. 96
8. Vermaatschappelijking van de zorg ....................................................................................101
8.1 Inleiding ............................................................................................................................... 101
8.1.1 Context ........................................................................................................................ 101
8.1.2 TUP .............................................................................................................................. 101
8.1.3 Kruisbestuiving ............................................................................................................ 102
8.2 Organisatorische impact............................................................................................................ 103
8.2 Beroepsidentiteit ................................................................................................................. 104
8.3 Individuele competenties .................................................................................................... 105
8.4 Doelstellingen ............................................................................................................................ 108
9. Straathoekwerk .................................................................................................................110
9.1 Waarom? ............................................................................................................................. 110
9.1.1 Visie ............................................................................................................................. 110
9.2 Wat? .................................................................................................................................... 112
9.2.1 Definitie ....................................................................................................................... 112
9.2.2 Doelgroep .................................................................................................................... 113
9.2.3 Doelstellingen .............................................................................................................. 114
9.2.4 Geschiedenis en vandaag ............................................................................................ 114
9.3 Hoe doen we aan straathoekwerk ...................................................................................... 115
5
, 9.3.1 Participatieve basishouding......................................................................................... 115
9.3.2 Harm reduction ........................................................................................................... 116
9.3.3 Beroepsgeheim ............................................................................................................ 116
9.3.4 Omkadering ................................................................................................................. 118
9.4 Doelstellingen ...................................................................................................................... 119
6
,transculturaliteit
7
, 1. Transculturaliteit
1.1 Maatschappelijke context
Belangrijke demografische Belgische tradities onder invloed van :
Migratie
Leidt tot demografische transitie
Mondialisering
Superdiversiteit
Kruispuntdenken/ intersectionaliteit
1.1.1 Migratie
Migratie
Zo oud als de mensheid en zijn eigen aan de mens
Mensen hebben zich doorheen de geschiedenis vaak verplaatst
o In- en uitgaande migratiestromen
Geschiedenis gekleurd door grote migratiestromen
Zorgen voor een meer diverse samenleving
Vb : migratiestroom na WOII uit Zuid-Europa (Italië, Turkije,..) om nieuwe
arbeidsplekken door industriële opleving in te vullen
Migratie is meer complex dan vroeger
Recent: complexer & gediversifieerdere samenleving
Veel meer divers dan vorige migratiestromen
Vorige migratiestromen Huidige migratiestromen
Homogeen Heterogeen
Vaak via dezelfde routes en hetzelfde Veel verschillende routes,
kanaal verschillende kanalen en uit
verschillende plaatsen
Vaal om economische redenen Verschillende redenen : politiek,
economisch, …
Heel diverse statuten
8
, 1.1.2 mondialisering
Mondialisering
Eind 20e – begin 21e eeuw
Toenemende verwevenheid tussen gebieden en samenlevingen op aarde
Wereldwijde economische, politieke en culturele integratie
Toenemende invloed internationale afspraken en ontwikkelingen
Globale interafhankelijkheid
De wereld is ons dorp
‘De wereld, ons dorp’ (‘global village’, McLuhan)
Er wordt steeds intenser en nauwer samengewerkt. Je leeft niet meer
rond de kerktoren. We moeten over de grenzen heen kijken en rekening
houden met wat er ook in andere werelddelen gebeurt want alles is met
elkaar verbonden en beïnvloed elkaar.
Leven in netwerken ipv traditioneel afgebakende gemeenschappen
(transnationalisme)
Vb : leveren van gas, Engelse invloed van taal, typische restaurants, VN
handelsverdragen,…
1.1.3 Superdiversiteit
Wat?
Toenemende sociaal-culturele differentiëren in Belgische samenleving
Kader dat ons helpt te kijken binnen de diversiteit
Veranderd profiel van bevolking in onze samenleving
o Niet meer dé persoon met migratieachtergrond maar veel
verschillende personen met elk een verschillende achtergrond
(Etnisch-culturele) diversiteit als integraal onderdeel van het socio-
culturele landschap
o “phenomenon that is an essential part of the human condition”
Stiker, 1999
Kwantitatieve dimensie
Cijfermatige groei van diversiteit
majority-minority societies : minderheid wordt meerderheid
Grote regionale verschillen
9
, Kwalitatieve dimensie
Groeiende diversiteit binnen de diversiteit
Cf. Complexere en gediversifieerdere migratiepatronen
≠ domeinen: etnisch, taalkundig, religieus, cultureel, economisch, juridisch, …
1.1.4 kruispuntdenken/intersectionaliteit
Wat?
= Zegt ons dat iedereen verschillende identiteitskenmerken heeft en op basis hiervan ook
andere profielen zal ontwikkelen naarmate waar jij je situeert.
Assen van differentiatie gaan gepaard met machtsverhoudingen & sociaal-
maatschappelijke positie
Als je in die profielen, tot een meerderheidsgroep
behoort is de kans groter dat je het makkelijker hebt in
het leven, makkelijker wordt geaccepteerd en heb je
privileges
Door de manier waarop samenleving omgaat
met groepen
Kruispuntdenken
Bepaalt aansluiting/uitsluiting in relatie tot maatschappelijke norm
Als je afwijkt daarvan krijg je het moeilijker in onze samenleving
Privileges & achterstellingsmechanismen
Als je je bovenaan de as staat, en jouw maatschappelijke positie zich bij
de privileges bevindt zal je het gemakkelijker hebben dan als je je
onderaan bevindt en niet van die privileges gebruik kan maken
Vb : als je man bent heb je het vaak makkelijker als vrouw, als je Europees bent
heb je het vaak makkelijker bent dan als je niet-Europees bent,…
1.2 Implicaties voor hulpverlening
Over de landsgrenzen heen
Over de landsgrenzen heen: situering lokale praktijken en ontwikkelingen binnen
internationale praktijken en ontwikkelingen
10
