Ontoerekeningvatbaarheid, art 39
3 vragen:
1Gebrekkige ontwikkeling/ziekelijke stoornis van geestvermogens?
- alleen psychische stoornis, geen ‘normale affecten’ zoals angst, kwaadheid enz (wel evt.
relevant voor noodweerexces, psychische overmacht)
2. Oorzakelijk verband tussen stoornis en begaan van feit (‘wegens’)?
3. Is dit verband reden waarom feit ‘niet kan worden toegerekend’?
- Voldoende sterk verband tussen stoornis en feit om feit niet toe te rekenen?
– In kader van art. 39 Sr twee smaken: wel of niet toerekenbaar
– In kader straf derde smaak: ‘verminderd toerekenbaar’
- Omstandigheden die toerekening van feit aan dader toch redelijk maken, waardoor geen art.
39 Sr? Culpa in causa
Zie aantekeningen week 1 sr 2
Verhouding opzet en (on)toerekenbaarheid
HR NJ 2009, 157 (Tolbert)
Verweer in hoger beroep (zie 3.2.3): vanwege psychose beperkte cognitieve vermogens, daardoor
geen (voorwaardelijk) opzet op dood
Hof: verwerpt opzetverweer, zie 3.2.3:
- in beginsel geen opzet
- in casu wel voorwaardelijk opzet
Opzet en ontoerekenbaarheid: Het is zeer moeilijk te bewijzen dat bij een verdachte opzet ontbrak
als gevolg van een psychische stoornis. Er zal dan namelijk aangetoond moeten worden dat bij de
verdachte elk inzicht in de draagwijdte van zijn gedragingen en de mogelijke gevolgen daarvan
ontbroken zou hebben. Hiervan is slechts bij hoge uitzondering sprake (‘Tolbert-arrest’
Processuele gevolgen: Als ‘opzet’ in de tenlastelegging is opgenomen zal een geslaagd beroep op
ontoerekeningsvatbaarheid leiden tot vrijspraak. Als dit niet het geval is dan zal Ovar wegens niet-
strafbaarheid van de dader volgen.
, Noodweer
Vereisten noodweer ( dwingende volgorde):
De aanval
De aanranding van lijf, eerbaarheid en goed
(van jezelf of een ander)
• Fysiek geweld
• Inbreuk op beschikkingsmacht: niet alleen vernielen van goed, maar ook wegnemen
• Inbreuk op bewegingsvrijheid
• Fysieke inbreuk op seksuele geaardheid
• Let op niet: huisvredebreuk of eer (geweldsdelicten vanuit wraak of belediging)
Aanranding is ogenblikkelijk
• Aanranding is begonnen :
Daadwerkelijke aantasting van lijf enzz..
HR: van een ogenblikkelijke aanranding is ook sprake bij een onmiddellijk dreigend gevaar
voor een aanranding, enkele vrees voor zo’n aanranding is daartoe echter niet voldoende.
(klaar om uit te halen, aanstalten te maken)
• En aanranding is nog niet afgelopen
Aanranding is wederrechtelijk
• Dus geen noodweer tegen rechtmatig optreden door ambtenaren
• Geen noodweer tegen noodweer
A slaat B, B verdedigt zich in noodweer, a kan zich niet op noodweer beroepen vanwege
ontbreken wederrechtelijke aanranding Reactie op noodweer, als de ene zich kan beroepen
op noodweer kan de ander niet
• Wel noodweer tegen noodweerexces
A geeft B klap, b wil a dood schieten (dit is noodweerexces) a kan zich wel op noodweer
beroepen
• Hoeft geen strafbaar feit te zijn
•
(culpa is causa) = aangerande is uitgedaagd
De verdediging
De verdediging is noodzakelijk (subsidiariteit)
Wanneer is verdediging noodzakelijk ?
• Feitelijke onmogelijkheid om aan de aanranding te onttrekken
Onttrekking moet kunnen en moet ook van een persoon worden gevergd, daarom
noodzakelijk
• Onttrekking aan aanranding wel mogelijk, maar wordt niet gevergd (door bv aanval in eigen
woning of functionaris (aangerande is politieambtenaar)
• Noodzakelijkheid van verdediging = eis van subsidiariteit
N.B > gaat om moment van aanranding (niet daarvoor)
Indien verdediging noodzakelijk > noodweersituatie
Situatie waarin aangerande zich mag verdedigen
Strafbare feit begaan ter verdediging is geboden
Je mag je verdedigen maar hoe heb je dat gedaan
De proportonaliteiteis strekt ertoe om niet dan een gedraging straffeloos te doen zijn indien als
verdedigingsmiddel niet in redelijke verhouding staat tot de ernst van de aanranding. Dat in dat
verband maatstaf luidt of de gedraging als verdedigingsmiddel niet in onredelijke verhouding staat tot
de ernst van de aanranding. De keuze van verdedigingsmiddel en de wijze waarop het ingebruikt,
staan bij de beoordeling van de proportonaliteit centraal
• Geredde belang mag niet zwaarder wegen dan aangetaste belang
• Kiezen voor minst ernstig strafbaar feit (meer een subsidiariteitpunt binnen de
proportionaliteit
Dit proportonialiteitsbeginsel krijgt andere invulling krijgt dan bij overmacht-noodtoestand (was dat heel
precies)
Hier staat recht tegen over onrecht > de keuze die de verdachte heeft gemaakt mag geen onredelijke
verhouding zijn) Garantenstelling van bv politieagend mogen bepaalde capiciteiten worden verwacht (zie arrest
meta hofman
3 vragen:
1Gebrekkige ontwikkeling/ziekelijke stoornis van geestvermogens?
- alleen psychische stoornis, geen ‘normale affecten’ zoals angst, kwaadheid enz (wel evt.
relevant voor noodweerexces, psychische overmacht)
2. Oorzakelijk verband tussen stoornis en begaan van feit (‘wegens’)?
3. Is dit verband reden waarom feit ‘niet kan worden toegerekend’?
- Voldoende sterk verband tussen stoornis en feit om feit niet toe te rekenen?
– In kader van art. 39 Sr twee smaken: wel of niet toerekenbaar
– In kader straf derde smaak: ‘verminderd toerekenbaar’
- Omstandigheden die toerekening van feit aan dader toch redelijk maken, waardoor geen art.
39 Sr? Culpa in causa
Zie aantekeningen week 1 sr 2
Verhouding opzet en (on)toerekenbaarheid
HR NJ 2009, 157 (Tolbert)
Verweer in hoger beroep (zie 3.2.3): vanwege psychose beperkte cognitieve vermogens, daardoor
geen (voorwaardelijk) opzet op dood
Hof: verwerpt opzetverweer, zie 3.2.3:
- in beginsel geen opzet
- in casu wel voorwaardelijk opzet
Opzet en ontoerekenbaarheid: Het is zeer moeilijk te bewijzen dat bij een verdachte opzet ontbrak
als gevolg van een psychische stoornis. Er zal dan namelijk aangetoond moeten worden dat bij de
verdachte elk inzicht in de draagwijdte van zijn gedragingen en de mogelijke gevolgen daarvan
ontbroken zou hebben. Hiervan is slechts bij hoge uitzondering sprake (‘Tolbert-arrest’
Processuele gevolgen: Als ‘opzet’ in de tenlastelegging is opgenomen zal een geslaagd beroep op
ontoerekeningsvatbaarheid leiden tot vrijspraak. Als dit niet het geval is dan zal Ovar wegens niet-
strafbaarheid van de dader volgen.
, Noodweer
Vereisten noodweer ( dwingende volgorde):
De aanval
De aanranding van lijf, eerbaarheid en goed
(van jezelf of een ander)
• Fysiek geweld
• Inbreuk op beschikkingsmacht: niet alleen vernielen van goed, maar ook wegnemen
• Inbreuk op bewegingsvrijheid
• Fysieke inbreuk op seksuele geaardheid
• Let op niet: huisvredebreuk of eer (geweldsdelicten vanuit wraak of belediging)
Aanranding is ogenblikkelijk
• Aanranding is begonnen :
Daadwerkelijke aantasting van lijf enzz..
HR: van een ogenblikkelijke aanranding is ook sprake bij een onmiddellijk dreigend gevaar
voor een aanranding, enkele vrees voor zo’n aanranding is daartoe echter niet voldoende.
(klaar om uit te halen, aanstalten te maken)
• En aanranding is nog niet afgelopen
Aanranding is wederrechtelijk
• Dus geen noodweer tegen rechtmatig optreden door ambtenaren
• Geen noodweer tegen noodweer
A slaat B, B verdedigt zich in noodweer, a kan zich niet op noodweer beroepen vanwege
ontbreken wederrechtelijke aanranding Reactie op noodweer, als de ene zich kan beroepen
op noodweer kan de ander niet
• Wel noodweer tegen noodweerexces
A geeft B klap, b wil a dood schieten (dit is noodweerexces) a kan zich wel op noodweer
beroepen
• Hoeft geen strafbaar feit te zijn
•
(culpa is causa) = aangerande is uitgedaagd
De verdediging
De verdediging is noodzakelijk (subsidiariteit)
Wanneer is verdediging noodzakelijk ?
• Feitelijke onmogelijkheid om aan de aanranding te onttrekken
Onttrekking moet kunnen en moet ook van een persoon worden gevergd, daarom
noodzakelijk
• Onttrekking aan aanranding wel mogelijk, maar wordt niet gevergd (door bv aanval in eigen
woning of functionaris (aangerande is politieambtenaar)
• Noodzakelijkheid van verdediging = eis van subsidiariteit
N.B > gaat om moment van aanranding (niet daarvoor)
Indien verdediging noodzakelijk > noodweersituatie
Situatie waarin aangerande zich mag verdedigen
Strafbare feit begaan ter verdediging is geboden
Je mag je verdedigen maar hoe heb je dat gedaan
De proportonaliteiteis strekt ertoe om niet dan een gedraging straffeloos te doen zijn indien als
verdedigingsmiddel niet in redelijke verhouding staat tot de ernst van de aanranding. Dat in dat
verband maatstaf luidt of de gedraging als verdedigingsmiddel niet in onredelijke verhouding staat tot
de ernst van de aanranding. De keuze van verdedigingsmiddel en de wijze waarop het ingebruikt,
staan bij de beoordeling van de proportonaliteit centraal
• Geredde belang mag niet zwaarder wegen dan aangetaste belang
• Kiezen voor minst ernstig strafbaar feit (meer een subsidiariteitpunt binnen de
proportionaliteit
Dit proportonialiteitsbeginsel krijgt andere invulling krijgt dan bij overmacht-noodtoestand (was dat heel
precies)
Hier staat recht tegen over onrecht > de keuze die de verdachte heeft gemaakt mag geen onredelijke
verhouding zijn) Garantenstelling van bv politieagend mogen bepaalde capiciteiten worden verwacht (zie arrest
meta hofman
