College aantekeningen Stemstoornissen 2 (LOVB17STEM2 / LOZB17STEM2)

SAMENVATTING HOORCOLLEGES STEMSTOORNISSEN 2 (2022/2023)



Hoorcollege 1: Psychogene stemstoornissen .
Niet-organische stemstoornissen Organische stemstoornissen

 Gebruiksgerelateerd (functioneel)  Aangeboren/congenitaal
o MTD: Abnormale patronen o Laryngaal web
spierspanning (hyper- o Sulcus glottidis
functioneel).  Infectieus/inflammatoir
o Habitueel (hypofunctioneel) o Laryngitis
o Ventriculaire fonatie: Met de  Acuut
valse stemplooien.  Chronisch
 Psychisch gerelateerd  Refluxlaryngitis
o Psychogene afonie/dysfonie o Noduli
 Geslachtsgerelateerd (genderdysfonie) o Poliep
 Leeftijdsgerelateerd o Cycste
o Mutatiestoornis, puberfonie o (Reinkes) Oedeem
o Presbyfonie/menopauzale o Contactulcus/granuloom
stem  Nieuwvorming/neoplastisch
 Ideopatisch o Papillomatosis
o Paradoxale stemplooi- o Hyperkeratosis/leukoplakie
beweging (inspiratoir foneren o Tumor (malgine)
of stridor)  Neurologisch/neurogeen
o Stemplooiparalyse
Organische stemstoornis = Stemstoornis die o N. laryngeus superior
kan worden vastgesteld of kan worden paralyse
uitgesloten tijdens een KNO-onderzoek. o Spasmodische dysfonie
Habituele stoornis = Stoornis veroorzaakt door o Stemtremor
overbelasting van de spreekstem. o Centraal neurologische
Mutatiestoornissen = Stoornissen gerelateerd stoornissen (ALS, Parkinson)
aan leeftijd, geslacht & puberteit.  Hormonaal
Psychogene stemstoornis = Stemprobleem  Traumatisch
waarbij iemand een stemstoornis heeft maar o Laryngeale bloeding /
eigenlijk zou die persoon gewoon stem moeten vasculaire letsels
kunnen geven; kan niet verklaard worden door o Laryngaal trauma
organische afwijkingen, stemplooien &  Intern: thermisch,
arythenoïden normale structuur & normale chemisch, intubatie
mobiliteit.  Extern: arythenoie
 In de voorgeschiedenis is een samenhang dislocatie
tussen het ontstaan van de aandoening &  Littekenvorming
psychosociale stressfactoren, emoties en/of  Dysfonie na radiotherapie
psychologische conflicten gevonden.
 Combinatie organische- of habituele stemstoornissen is mogelijk.
 Man : Vrouw // 1 : 7 (vooral vrouwen 40-50 jaar of meisjes in puberteit)
Symptomen:
- Inspiratoir foneren: Praten op de inademing van je stem.
- Afonie: Geen stem aanwezig
- Dysfonie: Afwijkende stem
- Falsetstem: Hele hoge stem (te hoog)
- Een te lage stem
- Spastisch krakerig stemgeluid

,SAMENVATTING HOORCOLLEGES STEMSTOORNISSEN 2 (2022/2023)


Larynxbeelden bij psychogene afonie




1. 2. 3. 4.

1. Spastische contractie van alle adductoren van de stemplooien
2. Elliptische glottis
3. Fluisterstand van de stemplooien
4. Onvolledige glottissluiting
Therapie vormen:

 Medisch
o Medicamenteuze ondersteuning (bv. lidocaïne spray)
o Endoscopische biofeedback
 Logopedisch
o Reflexmatige of onbewuste fonatie opwekken (bv. lachen, hoesten, etc.)
o Relaxatie (bv. manuele facilitatie): Mobiel worden van larynx
 Bij hypertone dysfonie: Te veel spanning, globusgevoel: Gevoel dat er iets in
de keel zit, opheffen foutieve compensaties, facilitatie bij slikken
 Houding is belangrijk!
 Contra-indicaties
- Diabetes
- Bepaalde psychogene klachten
- Osteoporose (botontkalking)
- Reuma
- Bestraalde larynx
o Counseling
o Inspiratoir foneren (bij valse stemplooien)
o Biofeedback: Extern instrument om aspecten van lichaamsfuncties weer te geven.
 Elektromyografie (EMG)
 Video beweging stemplooi
 Weergeven akoestische informatie (toonhoogte, stemkwaliteit, volume)
o Visualisatie: In gedachten teruggaan naar situatie/gebeurtenis met normale stem.
 Psychotherapie
o Analyse van actuele conflict
o Werken aan de door angst veroorzaakte remmingen
o Aandacht voor eventuele sociale angst van cliënt
 Symptoomgerichte therapie = Therapie gericht op het herstellen van de stemfunctie
o Voordelen
 Voorkomen van secundair ziektewinst
 Patiënt kan normaler functioneren & beter meewerken aan bv. psychotherapie
o Nadelen
 Verwaarlozing psychische problematiek
 Recidiveren van stemstoornis
 Handgreep van Bresgen inzetten bij mutatie falsetstem

,SAMENVATTING HOORCOLLEGES STEMSTOORNISSEN 2 (2022/2023)



Hoorcollege 2: Organische stemstoornissen .
200-220 sluitingen/trillingen per seconde stemplooien  Vrouw
100-120 sluitingen/trillingen per seconde stemplooien  Man

Anatomie & fysiologie .




Anatomie Larynx




Anatomie Glottis
GRBASI(D):

Breathiness - Heesheid

 Dorsaal onvolledige glottis sluiting
o Lekkage van 5% is “normaal” bij vrouwen
o Heeft te maken met de hoek van het strottenhoofd.
 Mannen meer een hoek (zichtbaar)
 Vrouwen stomper (net als bij kinderen, niet zichtbaar)

Dof Roughness – Schor

 Zwelling stemplooien  Massaverschil stemplooien of
 Randgolf minder prominent spanningsverschil (verlamming)
 Sluiting minder abrupt  Onregelmatig sluitingspatroon


Door functioneel verkeerd gebruik  Organische afwijking
Wanneer is er sprake van een probleem?
- Als iemand last heeft
- Abnormale stemgeving (subjectief)

,SAMENVATTING HOORCOLLEGES STEMSTOORNISSEN 2 (2022/2023)



Onderscheid functioneel & organisch .

Aangeboren/congenitaal

 Laryngomalacie: Verhard kraakbeen
 Web (tussen stemplooien)
o Kan ook komen door operatie aan beide stemplooien  Therapieresistent
 Cyste: Opbouwfout van de ware stemplooien
 Sulcus: Kleine groef die verlaging of verdieping van deel v.d. stemplooi veroorzaakt.\
 Etiologie: Embryonale ontwikkeling


Infectieus/inflammatie

 Laryngitis: Ontsteking van het strottenhoofd (larynx) door virus (of bacterie).
 Chorditis: Ontsteking van de stemplooien.
 Andere (bv. TBC)
 Etiologie: Viraal, bacterieel, chemisch, medicamenteus, allergie, hyperreactief, toxisch


Nieuwvorming benigne (goedaardig) Nieuwvorming maligne (kwaadaardig)

 Bloeding  Planocellulair carcinoom
 Poliep  Andere (bv. rhabdomyosarcoom)
 Stemplooiknobbels
 Etiologie: Genetisch, toxisch, viraal
o Vooral kinderen & vrouwen
radiatie
 (Reinkes) Oedeem: Zakjes met vocht.
o Rokers oedeem
 Granuloom
 Papilloom (HPV): Gezwel (niet
Neurologisch
normale celgroei) van het slijmvlies.
o Ontaarding (kanker)  Larynxhelftverlamming
 Etiologie: Traumatisch (bloeding,  Centraal
poliep, stemplooiknobbels, granuloom), o ALS, MS, Parkinson, etc.
chemisch (poliep, stemplooiknobbels,  Perifeer
granuloom, oedeem), toxisch (oedeem), o ??
anatomisch (stemplooiknobbels,  Etiologie: Symptoom neurologische
oedeem), viraal (papilloom), secundair ziekte/syndroom (ALS, Parkinson, MS,
functioneel (stemplooiknobbels, myasthenia gravis), iatrogeen,
granuloom) nieuwvorming, viraal

Hormonaal

 Geslachtshormonen
o Vrouwelijk: Oestrogeen/Progestron
o Mannelijk: Testosteron
 Schildklier
o FT4 (thyroxine): Essentieel voor normale groei & ontwikkeling; hebben veel
effecten op metabole processen.
 Groeihormoon
 Etiologie: Natuurlijke variatie, ziekteprocessen

, Traumatisch HOORCOLLEGES STEMSTOORNISSEN 2 (2022/2023)
SAMENVATTING

 Surmenage: Overbelasting
o Door keelschrapen, hoesten, kuchen, etc.
 Geweld
 Ongeval
 Iatrogeen: Veroorzaak door medische handelingen (bv. intubatie).
 Etiologie: Inwerkend geweld

 Mannen hebben neiging om bij inzet van stem stemplooien tegen elkaar te gooien & dan
geluid te maken dit zorgt voor beschadiging
 Woekering van weefsel  Granuloom (ontstekingsreactie)
 Opkomend maagzuur speelt een belangrijke rol
D1A glottis larynx carcinoom (weg lazeren of radiotherapie)
 1 mildste variant
 A aan één kant

Anamnese & diagnostiek .
Het consult
1. Anamnese
o Leeftijd, geslacht
o Klacht, beloop/variatie in de tijd, relatie keelklachten
o Dagelijks stemgebruik
o Voorgeschiedenis
o Beïnvloedende factoren
 Lokaal (chemisch, gevoeligheid (allergisch, hyperreactief))
 Extern (toxisch, medicamenteus, behandeling)
2. Diagnostiek
o Vragenlijst (bv. VHI; VFI)
o Perceptie (GRBASI(D))
o Metingen (DSI, fonetogram, aerodynamisch, akoestisch (AVQI))
o Beeldvorming (direct (bv. endoscoop), indirect (bv. spiegel), radiologisch)
o Videolaryngostroboscopie
3. Differentiaal diagnostiek (DD)
4. Behandeling / therapie
o Conservatief
 Medicamenteus: Antibiotica (doxycycline), antacida (protonpompremmers;
omeprazol), corticosteroïden, antihistaminica (aerius), botox
 Logopedie
o Chirurgisch
 Therapeutische microlaryngoscopie: Standaard, exploratieve chordotomie,
augmentatie (extra volume; opvullen v.d. stemplooi), laser (vaatrijke tumoren,
kleine carcinomata)
 Thyreoplastiek
 Larynxextirpatie: TNM classificatie
5. Controle
o 2.5 – 4.5 dag stemrust
6. Eventueel terug naar DD als iets aangescherpt moet worden of iets niet klopt

, SAMENVATTING HOORCOLLEGES STEMSTOORNISSEN 2 (2022/2023)



Hoorcollege 3: Organische stemstoornissen en fonetogram .
Hormoonproducerende organen: Stemstoornissen t.g.v. hormonale stoornissen:
 Hypofyse  Hypothyroïdie
 Schildklieren  Hyperthyroïdie
 Pancreas/alvleesklier  Virilisatie van de vrouwenstem
 Bijnieren
 Ovaria
 Testikels

Fonetogram: Metingen op de stemmogelijkheden in kaart te brengen
 Hoe hard, zacht, luid, hoog, laag kan de stem
Norm fonetogram man: Norm fonetogram vrouw:




Dysfonia Severity Index (DSI)

Groep DSI Range Beschrijving
0 < - 2,0 Ernstig aanhoudende afonie: Patiënt heeft geen stem & is niet in
staat te foneren.
1 - 1,9 tot + 0,3 Constante dysfonie: Sporadische periodes van fonatie, afone
periodes kunnen voorkomen.
2 + 0,4 tot + 2,2 Gematigde dysfonie: Patiënt kan stem produceren, maar er zijn
frequente periodes van dysfonie.
3 + 2,3 tot + 3,3 Licht tot matige dysfonie: Minder frequente periodes van
gestoorde fonatie / licht aanhoudende dysfonie.
4 + 3,4 tot + 4,3 Lichte dysfonie: Sporadische momenten van dysfonie voor korte
periodes.
5 > 4,4 Geen dysfonie


 Bij organische stemstoornis is het de taak van de KNO-arts om een medische diagnose te
stellen. Bij niet-organische stemstoornis is het de taak van de KNO-arts om een organische
probleem uit te sluiten.
 Er is een relatie tussen reflux (= terugvloeien van zuur uit de maag) stemproblemen. Damp
van de reflux speelt een belangrijke rol.