Samenvatting Criminologische Psychologie 2023 (+notities) 17/20

Criminologische psychologie
2022-2023




1

,Powerpoint 1: Introductie
De oorsprong en de geschiedenis van voor de criminologie relevante psychologische
disciplines
Enkele belangrijke grondleggers:
 William Stern (1871-1938)
 Hugo Münsterberg (1863-1916)
 Franz von Liszt (1851-1919)
 Hans Gross (1847-1915)
 Gustav Aschaffenburg (1866-1944)
De Leuvense traditie
 Louis Braffort (1886-1944)
 Etienne Degreeff (1898-1961)
 René Dellaert (1906-1979)
 Steven De Batselier (1932-2007)
 Johan Goethals (1952-heden)


Verschillende vormen van binnen de criminologie toegepaste psychologie
 Forensische psychologie
- brede betekenis: de toepassing van psychologie binnen het juridisch systeem
- enge betekenis: uitoefening van klinische psychologie* binnen het juridisch systeem
 Rechtspsychologie: toepassing van de psychologie dat zich vooral richt op
psychologische theorieën, methoden en problemen op het gebied van de rechtspraak
 Investigative psychology : toepassing van de psychologie op het onderzoek van
misdaad, de profilering en de daders
 Police psychology : toepassing van psychologie op de training en de selectie van de
politie
 Correctional psychology : toepassing van de psychologie in de rehabilitatie van
daders (gevangeniswezen)
 Criminologische psychologie (criminal / criminological psychology) : toepassing
van psychologie als een academische discipline voor het begrijpen van de oorzaken
van crimineel gedrag
*Klinische psychologie is de toepassing van psychologische inzichten in een klinische
(gezondheids) context




2

,Het onderscheid en de raakvlakken tussen de verschillende disciplines




Criminologische psychologie: what's in a name?
 Geen haarscherp afgelijnde discipline
 Raakvlakken en overlap met aanverwante disciplines
 Geen eenduidigheid, maar wel enkele gemene delers
• Focus op plegers en verdachten van crimineel gedrag
• Verklaringen voor het plegen van crimineel gedrag
• Hoe met plegers en verdachten moet worden omgegaan in strafrechtspleging


Crimineel Gedrag
Hoofdvragen Criminologische Psychologie
 Welke factoren dragen bij tot crimineel gedrag?
 Waarom zijn er verschillen tussen mensen ovv crimineel gedrag?
 Hoe kunnen we crimineel gedrag verminderen?
Vanuit een psychologisch perspectief = focus op het individu!
Maar eerst: Wat verstaan we onder crimineel gedrag en criminelen?
Crimineel Gedrag: Definitie?
 niet evident
 op verschillende manier te benaderen
 Niet statisch, maar een sociaal construct afhankelijk van plaats en tijd
 ‘dynamisch’ begrip = problematisch voor psychologische analyse van crimineel
gedrag.


Daarom (Robert Agnew, 2011):
Definitie focussen op de gevolgen/consequenties van het gedrag
Vergelijkbaar met antisociaal gedrag
Crimineel gedrag = “Intentionele handelingen die schade berokkenen en veroordeeld worden
door de omgeving en/of gestraft worden door de staat.”
Meten van Crimineel Gedrag

3

,Crimineel Gedrag: Wat meten?
Cijfers interessant voor criminologische psychologie:
 Type, prevalentie*, en ernst van crimineel gedrag (*hoe vaak het voorkomt)
 Recidive cijfers
 Desistance cijfers
 Rehabilitatie en re-integratiecijfers (What works?)
Binnen criminologische psychologie vooral geïnteresseerd in:
 Variatie in crimineel/antisociaal gedrag
 Variabelen die ermee samenhangen
Wetenschappelijk Onderzoek: Waarom?
Belang van meten en onderzoeken:
 Mythes ontkrachten
 Beleid baseren op correcte cijfers i.p.v. emoties
 Kwakzalverij onderscheiden van werkzame elementen
 Theorieën onderbouwen en toetsen
Wetenschappelijk Onderzoek: Hoe?
Verschillende bronnen
 Officiële cijfers
 Slachtoffer-enquetes
 Zelfrapportage vragenlijsten
Verschillende onderzoeksmethoden
 Kwantitatief
 Kwalitatief
 Mixed methodes


1.Officiële cijfers
 Grote dataset, makkelijk voorhanden
 Beperkingen ->dark en gray number
2.Vragenlijsten over slachtofferschap (veiligheidsmonitor)
 Omvat ook door politie niet-gedetecteerde misdrijven (dark number)
 Accurater beeld qua criminaliteit trends op lange termijn
 Beperkingen
-Niet alle misdrijven, niet alle slachtoffergroepen
-Afhankelijk van geheugen en bereidheid correct te rapporteren




3. Zelfrapportage vragenlijsten (JOP-monitor)
 Info die anders onbekend blijft


4

,  Beperkingen: betrouwbaarheid hangt af van de rapportagebereidheid van de
deelnemers
Conclusie:
De meest betrouwbare cijfers/trends in criminaliteit zijn deze die af te leiden zijn uit
verschillende bronnen.
Bijvoorbeeld: een dalende trend voor gewapende overvallen die zowel in officiële cijfers als
in slachtoffervragenlijsten te zien is is betrouwbaarder dan wanneer deze enkel zou te zien
zijn in slachtoffervragenlijsten.




Casus John Doe
 17 jaar
 Opgepakt politie voor vandalisme
 Eerdere politiecontact: dealen en heling
 Verwaarlozing thuis


1. Kwantitatief Onderzoek
 Verzamelen en analyseren van cijfermatige data
 Gestructureerde en gestandaardiseerde methodes
 Toetsen van een concrete onderzoeksvraag
Voorbeeld onderzoeksvraag: Is een verwaarlozende opvoedingsstijl gelinkt aan later
delinquent gedrag?
VOORAL: Verbanden ontdekken tussen variabelen!
Soorten verbanden
 Correlatie:
samenhang tussen variabelen onderzoeken
Positieve vs. negatieve correlatie (+ sterkte relatie)
Meten via correlationeel onderzoek
 Causatie:
oorzaak-gevolg onderzoeken
Ene variabele veroorzaakt de andere (direct effect)
Meten via experimenteel onderzoek




Kwantitatief Onderzoek
Verschillende methodes:
 Vragenlijst

5

,  Experiment
 Meta-analyse


Vragenlijst
• Zelfrapportage of ingevuld door derden
• Online vs. offline
• Voor beschrijvend en correlationeel onderzoek
Voorbeeldvragen:
“Hoeveel jongeren hebben een verwaarlozende opvoedingsstijl ervaren in de kindertijd?”
“Is een verwaarlozende opvoedingsstijl van ouders gelinkt aan delinquent gedrag bij
jongeren?”


Vragenlijsten voor correlationeel onderzoek
1) Cross-sectioneel:
• Onderzoek naar verbanden tussen variabelen
• Niet duidelijk welke variabele eerst kwam
• Data van 2 of meer steekproeven vergelijken
2) Longitudinaal:
• Onderzoek naar voorspellende factoren, indicatie van de volgorde van de relatie
• data van 1 steekproef over tijd vergelijken (weken tot decennia)


Voordelen
• Veel data in korte tijd
• Breed bereik
Beperkingen:
 geen oorzakelijke verbanden, enkel correlaties !


Experiment
• Hypothese toetsen door manipulatie van (onafhankelijke) variabelen
• Effect van de manipulatie op de afhankelijke variabele(n) meten
Voorbeeldvraag: “Zorgt een verwaarlozende opvoedingsstijl van ouders voor meer
delinquent gedrag bij kinderen?”




6