MEDISCHE KENNIS AMPUTATIES
DEFINITIES
• Amputatie: verwijderen van een deel van het lichaam
• Stomp: deel van het lidmaat dat blijft na de amputatie
DOEL
• Wegnemen van symptomen
• Verbeteren van de functie
• Verbeteren van QOL
• Save life!
STATISTIEKEN
• 80 % van de patiënten >65j
• 80-90% van de amputaties worden veroorzaakt door PVD
• Lower extremity amputation (LEA) = 87% van alle amputaties in de US and Europe
• ↑↑ complicaties voor LEA met 50% mortaliteit binnen de 5 jaar
OORZAKEN VAN EEN AMPUTATIE
• Progressieve aandoening van de bloedvaten ( 72% ): vaak een gevolg van diabetes
• Traumatisch ( 7 % )
• Gangreen/infectie
• Congenitale afwijkingen
• Chronische osteomyelitis
• Maligne tumor
BLOEDVATEN
• Vaak door diabetis
• Ulceraties door lokaal zuurstoftekort
• Amputatierisico 4 x hoger bij diabetici
TRAUMATISCH
• Volledige amputatie door het ongeval
• Gedeeltelijk door ongeval maar niet te redden
• Verkeersongeval
• Industrie ao ongeval
• Oorlog
1
9.2 Leerpad V-revalidatie
,GANGREEN
• Droog gangreen of necrose
o Dood weefsel
o Bloedvaten verstopping
o Bevriezing
o Demarcatiezone
• Nat gangreen of koudvuur
o Dood weefsel
o Infectie
• Amputatie in verschillende fasen
• Start : guillotine amputatie - verwijderen van dood en geïnfecteerd weefsel
• Infectiebehandeling met antibiotica
• Na infectiecontrole en algemene stabilisatie, definitieve amputatie
CONGENITALIE AFWIJKINGEN
• Aanwezig bij de geboorte
• Al dan niet erfelijk
• Morfogenese: anatomische vorming van het individu
• Genotype: genetisch potentiaal = gen-informatie
• Fenotype: uiteindelijke resultaat = gen-uiting
• Oorzaken
o Genetisch: oorzaak ligt in het genetisch materiaal
▪ Al dan niet erfelijk !
o Exogeen: oorzaak ligt buiten de foetus
▪ Een teratogeen = elke stof die een malformatie kan veroorzaken
o Combinatie
o Ongekend
• Teratogeen
o Medicatie en chemische stoffen ( bv. Thalidomide = Softenon, slaapmiddel en tegen
ochtendmisselijkheid, jaren 60 )
o Ioniserende stralen
o Infectie
o Moederpathologie : alcohol, diabetes, …
• Dwarse deficiënties
o Door vroegtijdig insult op de “arm bud”
• Amnionstrengen
o Congenitaal constrictiesyndroom
OSTEOMYELITIS
• Infectie van het bot
o Inflammatie = ontsteking met ontstekingcellen
o Infectie = aanwezigheid van een bacterie
o Behandeling
▪ Debridement = chirurgisch uitkuisen
▪ Antibiotica
o Chronisch = blijft aanwezig ondanks behandeling
▪ Pijn , functieverlies
▪ Sepsis = bacterie in de bloedbaan
2
9.2 Leerpad V-revalidatie
,MALIGNE TUMOR
• Zeldzaam
• Jonge leeftijd : 10 – 25 j
• Tumor = Osteosarcoom
• Ewing sarcoom
• Chemo- en radiotherapie
• Chirurgie
o Lidmaatsparend
o Amputatie
NIVEAU VAN AMPUTATIE
• Bepaald door 3 factoren:
o Pathologie
o Bloedvoorziening
o Functioneel naar gebruik van prothese
• Lengte van het lidmaat
• Behoud van gewrichten
• Actieve flexie - extensie
BOVENSTE LIDMAAT
• Schouder desarticulatie
• Boven-elleboog : Trans- humeraal
• Elleboog desarticulatie
• Onder-Elleboog : Trans- radiaal
• Hand and pols
• desarticulation
• Trans-carpaal
• Vinger totaal
• Vinger partiëel
ONDERSTE LIDMAAT
• Hemipelvectomy
• Heup desarticulatie
• Boven-knie: Trans-femoraal
• Knie desarticulatie
• Onder-knee: trans-tibiaal
• Enkel desarticulatie
• Symes
• Middenvoet
• Tenen
NA DE INGREEP
• Pijncontrole
• Veranderd gevoel
• Wondzorg
• Aanvaarden van ander lichaam
• Rouwproces
3
9.2 Leerpad V-revalidatie
, PIJN
• Reden:
o Incisie
o Inflammatie
o Druk
o Hematoom
o Spierspasmen
• Aanpak:
o Medicatie
o Aanpassing van de positie
o Evacuatie hematoom
GEVOELSVERANDERING
FANTOOMPIJN
• 60-80% van alle amputaties
• Voosheid, branderig, tinteling, krampen, gevoel dat het lidmaat er nog is, crushed, gevoel van
gekke positie
• Niet pharmacologisch:
o Activiteiten
o Afleiding
o TENS = transcutane elektrische neurostimulatie
o Spiegel therapie
• Pharmacologisch:
o Opioids, NSAIDS
o Beta blockers
o Anticonvulsants
o TCA
WONDZORG NA AMPUTATIE
• Doel : niet gevoelige stomp met gezonde huid voor de prothese
• Hoogstand de eerste 24-48 uur
• Steriele wondzorg
• Wikkelen met lichte compressie elke 4-6 uur
• controle van kleur , temperatuur drainage
AANVAARDING
• Aanmoedigen van patiënt om deel te nemen aan de zorg, te kijken en te voelen
• Info ivm extra zorgmogelijkheden , hulpmiddelen
• Snel haalbare functies herstarten
ROUWPROCES
• Normaal onderdeel van de aanvaarding
• Luisteren
• Ondersteuning en aanvaardingsgevoel
• Aanmoedigen om gevoelens te uiten en familie en mantelzorg hierbij betrekken
• Helpen om doelstelling te zetten
4
9.2 Leerpad V-revalidatie
DEFINITIES
• Amputatie: verwijderen van een deel van het lichaam
• Stomp: deel van het lidmaat dat blijft na de amputatie
DOEL
• Wegnemen van symptomen
• Verbeteren van de functie
• Verbeteren van QOL
• Save life!
STATISTIEKEN
• 80 % van de patiënten >65j
• 80-90% van de amputaties worden veroorzaakt door PVD
• Lower extremity amputation (LEA) = 87% van alle amputaties in de US and Europe
• ↑↑ complicaties voor LEA met 50% mortaliteit binnen de 5 jaar
OORZAKEN VAN EEN AMPUTATIE
• Progressieve aandoening van de bloedvaten ( 72% ): vaak een gevolg van diabetes
• Traumatisch ( 7 % )
• Gangreen/infectie
• Congenitale afwijkingen
• Chronische osteomyelitis
• Maligne tumor
BLOEDVATEN
• Vaak door diabetis
• Ulceraties door lokaal zuurstoftekort
• Amputatierisico 4 x hoger bij diabetici
TRAUMATISCH
• Volledige amputatie door het ongeval
• Gedeeltelijk door ongeval maar niet te redden
• Verkeersongeval
• Industrie ao ongeval
• Oorlog
1
9.2 Leerpad V-revalidatie
,GANGREEN
• Droog gangreen of necrose
o Dood weefsel
o Bloedvaten verstopping
o Bevriezing
o Demarcatiezone
• Nat gangreen of koudvuur
o Dood weefsel
o Infectie
• Amputatie in verschillende fasen
• Start : guillotine amputatie - verwijderen van dood en geïnfecteerd weefsel
• Infectiebehandeling met antibiotica
• Na infectiecontrole en algemene stabilisatie, definitieve amputatie
CONGENITALIE AFWIJKINGEN
• Aanwezig bij de geboorte
• Al dan niet erfelijk
• Morfogenese: anatomische vorming van het individu
• Genotype: genetisch potentiaal = gen-informatie
• Fenotype: uiteindelijke resultaat = gen-uiting
• Oorzaken
o Genetisch: oorzaak ligt in het genetisch materiaal
▪ Al dan niet erfelijk !
o Exogeen: oorzaak ligt buiten de foetus
▪ Een teratogeen = elke stof die een malformatie kan veroorzaken
o Combinatie
o Ongekend
• Teratogeen
o Medicatie en chemische stoffen ( bv. Thalidomide = Softenon, slaapmiddel en tegen
ochtendmisselijkheid, jaren 60 )
o Ioniserende stralen
o Infectie
o Moederpathologie : alcohol, diabetes, …
• Dwarse deficiënties
o Door vroegtijdig insult op de “arm bud”
• Amnionstrengen
o Congenitaal constrictiesyndroom
OSTEOMYELITIS
• Infectie van het bot
o Inflammatie = ontsteking met ontstekingcellen
o Infectie = aanwezigheid van een bacterie
o Behandeling
▪ Debridement = chirurgisch uitkuisen
▪ Antibiotica
o Chronisch = blijft aanwezig ondanks behandeling
▪ Pijn , functieverlies
▪ Sepsis = bacterie in de bloedbaan
2
9.2 Leerpad V-revalidatie
,MALIGNE TUMOR
• Zeldzaam
• Jonge leeftijd : 10 – 25 j
• Tumor = Osteosarcoom
• Ewing sarcoom
• Chemo- en radiotherapie
• Chirurgie
o Lidmaatsparend
o Amputatie
NIVEAU VAN AMPUTATIE
• Bepaald door 3 factoren:
o Pathologie
o Bloedvoorziening
o Functioneel naar gebruik van prothese
• Lengte van het lidmaat
• Behoud van gewrichten
• Actieve flexie - extensie
BOVENSTE LIDMAAT
• Schouder desarticulatie
• Boven-elleboog : Trans- humeraal
• Elleboog desarticulatie
• Onder-Elleboog : Trans- radiaal
• Hand and pols
• desarticulation
• Trans-carpaal
• Vinger totaal
• Vinger partiëel
ONDERSTE LIDMAAT
• Hemipelvectomy
• Heup desarticulatie
• Boven-knie: Trans-femoraal
• Knie desarticulatie
• Onder-knee: trans-tibiaal
• Enkel desarticulatie
• Symes
• Middenvoet
• Tenen
NA DE INGREEP
• Pijncontrole
• Veranderd gevoel
• Wondzorg
• Aanvaarden van ander lichaam
• Rouwproces
3
9.2 Leerpad V-revalidatie
, PIJN
• Reden:
o Incisie
o Inflammatie
o Druk
o Hematoom
o Spierspasmen
• Aanpak:
o Medicatie
o Aanpassing van de positie
o Evacuatie hematoom
GEVOELSVERANDERING
FANTOOMPIJN
• 60-80% van alle amputaties
• Voosheid, branderig, tinteling, krampen, gevoel dat het lidmaat er nog is, crushed, gevoel van
gekke positie
• Niet pharmacologisch:
o Activiteiten
o Afleiding
o TENS = transcutane elektrische neurostimulatie
o Spiegel therapie
• Pharmacologisch:
o Opioids, NSAIDS
o Beta blockers
o Anticonvulsants
o TCA
WONDZORG NA AMPUTATIE
• Doel : niet gevoelige stomp met gezonde huid voor de prothese
• Hoogstand de eerste 24-48 uur
• Steriele wondzorg
• Wikkelen met lichte compressie elke 4-6 uur
• controle van kleur , temperatuur drainage
AANVAARDING
• Aanmoedigen van patiënt om deel te nemen aan de zorg, te kijken en te voelen
• Info ivm extra zorgmogelijkheden , hulpmiddelen
• Snel haalbare functies herstarten
ROUWPROCES
• Normaal onderdeel van de aanvaarding
• Luisteren
• Ondersteuning en aanvaardingsgevoel
• Aanmoedigen om gevoelens te uiten en familie en mantelzorg hierbij betrekken
• Helpen om doelstelling te zetten
4
9.2 Leerpad V-revalidatie
