Volledige, gedetailleerde samenvatting

Tweede semester
Belgische binnenlandse politiek H. Reynaert

Informatie:
 Lessen= belangrijkste hoofdlijnen
o Niet behandeld  moet je niet kennen in functie van het examen
 Examen:
o Schriftelijk
o Overzichtsvragen (uit syllabus en uit het boek)
o Voorbeeldvragen in les  paar komen voor op examen
o Open vragen
o Vragen over actualiteit
 Politieke actualiteit moet gevolgd worden (tot paar dagen voor examen)
 Bv. Wanneer er nieuwe partijvoorzitter is
INLEIDING

 Belangrijke naam die moet onthouden worden
o Bart Somers (Vlaams minister van binnenlandse aangelegenheden)
 Waarom is politiek belangrijk? Politiek bepaalt dagdagelijkse realiteit

Breuklijnen (kapstokken)

 In Belgische politiek  breuklijnen (tegenstellingen)
o Levensbeschouwelijk
 geloof
o Sociaaleconomisch
 Tegenstelling tussen arbeid en kapitaal
o Communautair
 Tegenstelling tussen Vlaanderen en Wallonië
 Heeft politieke consequenties
 Creëert spanningsveld rond onderhandelingstafel
o Materialisme vs. Postmaterialisme
 Gaat minder ver terug in de tijd dan bovenstaande 3
 Focus na WOII: materialisme
 Op bepaald moment: focus op materialisme  + aandacht voor niet-materiële zaken
(postmaterialisme) 
 Begonnen door partij GROEN
o Meer aandacht voor soberheid, samenhorigheid
o Verticale breuklijn (Luc Huyse)
 Belangrijke datum: 24 november 1991
 = zwarte zondag
o Electorale doorbraak van het Vlaams blok
o Traditionele regeringspartijen verloren
o Twee politieke partijen (Vlaams blok + Rossem) wonnen
 Grote electorale overwinning
o Had niemand zien aankomen
 Kloof tussen burger en politiek
 Hoe dichten?
o Meer inspraak




1

,Tweede semester
Belgische binnenlandse politiek H. Reynaert

HOOFDSTUK 1: EVOLUTIE VAN DE BELGISCHE POLITIEKE PARTIJEN

1. Volksunie en erfgenamen
De aanloop tot de oprichting van de volksunie (voorloper van de NVA)

 Voorlopers van de volksunie: Frontpartij en VNV
o Frontpartij: reactie op wat er aan het front gebeurde
 Bevelen werden in het Frans gegeven  frontpartij houdt zich bezig met
communautaire aangelegenheden
o VNV (Vlaams Nationaal verbond)
 kregen zware klap na WO II
o Reden: tijdens WOII  collaboratie
 samenwerken met de Duitse bezetter
 “de zwarten” (collaborateurs)  “de witten” (mensen uit het verzet)
 Economische + politieke collaboratie
 Politieke collaboratie
o Vanuit verlangen om Vlaamse eisen te volbrengen
 Kleine minderheid Vlaamsgezinden  oordeelden dat door
samenwerking met de bezetter, inwilligen eisen mogelijk
zouden zijn
 VNV engageerde zich volop in de collaboratie
 Men hoopte dat VNV als enige politieke partij zou
toegelaten worden
 Duidelijk dat dat niet ging gebeuren MAAR VNV
heeft nooit definitief afstand genomen van
collaboratie
 Vlaamse beweging werd in slecht daglicht gesteld + met
problemen geconfronteerd
 Economische collaboratie
o Dingen verkopen aan Duiters  je wordt er zelf beter van
 elke vorm van Vlaamsgezindheid= landverraad
o Gevolgen na WO II
 Repressie
o Uitgesproken ideologische dimensie
o reactie op collaboratie
o niet evident om in deze periode met Vlaams nationale zaken bezig te
zijn
 Vlaams nationalisme werd geassocieerd met fascisme en
met de misdaden van het naziregime
→ zware klap voor Vlaamse Beweging en politiek Vlaams-nationalisme
o Heel wat Vlaamse verworvenheden werden teruggeschroefd
o Iedereen die Vlaams- nationale sympathieën had= verdacht




2

,Tweede semester
Belgische binnenlandse politiek H. Reynaert

 MAAR Vlaams nationalisme niet dood  heropflakkering Vlaams bewustzijn
o Hoe valt dit te verklaren?
 dynamitering IJzertoren
 ijzertoren= symbool voor heel wat Vlamingen  werd opgeblazen 
wakkerde Vlaams bewustzijn aan (ze pikten het niet)
 talentelling 1947
 Bij talentelling: gevraagd naar dagelijkse omgangstaal
o Later: meer gevraagd naar talenkennis of taal die men het meeste sprak
  werd ongewild politiek wapen
o taalgrensgemeenten konden van taalstatuut veranderen
 wanneer uit resultaten bleek dat taalverhoudingen
veranderd waren
 Wat initieel een Vlaamse gemeente was  kon Franstalig
statuut krijgen
 Bij talentelling na WO II
o Gefraudeerd in voordeel Franstaligen + nadeel Nederlandstaligen
o Leidde tot verzet
 Toenemend ongenoegen over anti-Vlaams karakter repressie
 Vooroorlogse Vlaamse verworvenheden werden teniet gedaan
 gevoel dat repressie anti- Vlaams waren
o Fransen kwamen er makkelijker vanaf dan Vlamingen
o Gevolgen:
 Vlamingen vonden dat er iets moest veranderen  Vlaamse beweging kwam
geleidelijk aan terug op gang
 Hergroepering van krachten aan Vlaamse zijde
 Nog geen sprake van nieuwe Vlaamse- nationale partijvorming
 Naar aanleiding parlementsverkiezingen 1949  vraag: tijd rijp voor nieuwe Vlaamse nationale
partij?
o Verschillende visies: voor- en tegenstanders
 CVP (Christelijke volkspartij) tegen
 Reden?
o Vlaamse nationale politieke partij  christendemocraten zijn
hiervan de pineut (mensen verliepen van partij)
o Met verdwijnen VNV  grote concurrent verdween
 Wanneer nieuwe partij opgericht  opnieuw grote
concurrent
o Zou geen goede zaak zijn voor christendemocraten
 streefde naar recuperatie oud-VNV-kiezers
 Te vroeg (niet voldoende middelen)
 Beter om afwachtende houding aan te nemen
 Men kan niet langer wachten
 Tegenstanders
 Dringen aan op onderhandelingen met CVP
 ondanks meningsverschillen: in 1949  oprichting ‘Volksunie’ (kort bestaan)
o Hoofdthema’s programma: solidarisme + strijd tegen repressie + particratie
o Niet lang bestaan



3

, Tweede semester
Belgische binnenlandse politiek H. Reynaert

 Parlementsverkiezingen 1949
o oprichting ‘Vlaamse Concentratie’
 vooroorlogse peil werd niet bereikt
 ongeveer 2% van de kiezers stemde hiervoor (geen zetel)
o niet veel, maar basis
 zorgde er mogelijks voor dat CVP absolute meerderheid in kamer niet behaalde
o anti-repressiepartij: repressie kan niet verder  moet stoppen
o oorspronkelijke programma beginselen: geen ideologische inhoud
 Parlementsverkiezingen 1950
o Vlaamse concentratie nam niet deel
 Parlementsverkiezingen 1954
o Vlaamse concentratie verdween van politieke toneel
 Als gevolg van interne moeilijkheden
o “Christelijke Vlaamse Volksunie” werd opgericht
 Oprichters
 Frans van der Elst (algemeen voorzitter voor de eerste 15 jaar)
 Wim Jorissen (algemeen secretaris voor de eerste 15 jaar)
 Walter Couvreur
 2 belangrijkste doelstellingen (bestaat voor twee zaken):
 Federalisme + amnestie
o Federalisme: enigste mogelijkheid om de Vlaamse politieke
zelfstandigheid te realiseren
o Amnestie: ongedaan maken gevolgen repressie
 Konden slechts op laatste ogenblik aan verkiezingen deelnemen
 slecht resultaat (2,2%)
→ beslist om volwaardige Vlaams- nationale politieke partij op te richten

Van het ontstaan tot de eerste politieke doorbraak (1954- 1961)
 December 1954: oprichting “Christelijke Vlaamse Volksunie”
o Verkiezingsakkoord tussen
 Groep Vlaamse nationalisten die bij de Vlaamse concentratie betrokken waren
 Vertegenwoordigers van het boerenfront
 Vertegenwoordigers van het Algemeen Christelijk middenstandsverbond
 MAAR ondanks aanwezigheid in partijbestuur, deze organisaties zullen van het voorplan
verdwijnen
o Zelfstandige Vlaams- nationale politieke partij
 Doelstelling?
 Veroveren politieke macht
 Bevordering Vlaams volksbelang
o Taalkwestie
o Vlaams- Waalse verhoudingen
 Vastleggen taalgrens
 Cultuurautonomie
 Wettelijke vernederlandsing bedrijfsleven
 Gelijkheid Vlamingen en Walen
o Socio- economische problematiek!!!! (niet alleen communautair)
o Wegnemen gevolgen repressie (amnestie)
 Op levensbeschouwelijk vlak: staan voor alle Vlamingen open

4