HOOFDSTUK 6: You do something to me
1. Sociale psychologie
= tak vd psychologie die de effecten van sociale variabelen en cognities op individueel gedrag en sociale
interacties bestudeert vb: mens mens en duif duif
Sociale context: combinatie van
- Soortgenoten (mensen) = socius
- Activiteiten en interacties
- Setting waarin gedrag zich voordoet
- Sociale normen en verwachtingen die gedrag studeren in die setting
2. Sociale activatie
2.1 Sociale blootstelling
= minimale invulling voor effect socius op het gedrag louter aanwezigheid (geen poging beïnvloeding)
Robert Zajonc: heeft sociale blootstelling effect op gedrag?
Experiment: Ader en Tatum: creatieve oplossing zoeken voor een probleem
- Pers op stoel aan tafel met stroomgeleide draad aan kuit (duur: 90min)
- Geen uitleg over doel experiment, maar: “niet opstaan, stoel verschuiven, roken, stemgeluid…”
- 2 condities: 1) 12/36 in alleenconditie met rode drukknop
2) 24/36 in dezelfde situatie maar met 2 (waarvan 1 drukknop heeft)
- Om de 10 sec elektrische shock (niet aangenaam)
om knop duwen = volgende shock 10 sec uitstellen
afh variabele = ingaan periode waarbinnen max 5 shocks op 5 min (creatieve opl gevonden)
- Resultaten Slagen Niet slagen Weglopen
Alleen 8 2 2
Sociaal 2 7 3
- Resultaten latentietijden: snelste alleen 25 sec (mediaan 11min 35sec)
sociaal 46min 20sec
- Besluit: passief toekijkende socius belemmert creatief handelen = sociale belemmering
2.2 Sociale belemmering
Experiment Pessin: leertaak = 7 zinledige 3-letterwoorden
- Alleen of met passief publiek (proefleider keek)
- Within-subjects design (contrabalancering) sommige lijsten alleen, andere met proefleider
- Resultaten #aanbiedingen #fouten
Alleen 9.8 36.6
Publiek 11.3 41.1
- Besluit: meer fouten + trager bij publiek
Experiment Gates en Allee: proefdieren (lichtschuwe) kakkerlakken
- E-vormig doolhof met donkere fles als vluchtoord
- 3 condities: alleen, in paren, in triaden (co-actief) onafhankelijke variabele
- Afhankelijke variabele = gemiddelde tijd voor eerste 5 trials
- Resultaten: alleen = 5 min + paren = 12 min + triaden = 18 min
1
, Doen we soms ook dingen beter als we niet alleen zijn?
- Experiment Travis: behendigheid aanleren (stift op stip van schijf die 1 omwenteling/sec)
- Fouten automatisch geregistreerd 1 punt per foutloze omwenteling
- 1 proefbeurt = 20 omwentelingen
- Resultaat = typische negatief versnelde leercurve (sneller leren in begin) Alleen Publiek
na een tijd plafondprestatie (geen verbetering meer) Score op 10 beurten 172.8 177.4
ook sociale facilitatie ipv sociale belemmering Recordcijfer pp 184.7 188.9
2.3 Facilitatie vs belemmering
Experiment Chen: nestbouwgedrag van zwarte werkmieren (in melkfles + zand)
- 4 fasen van 3 dagen: alleen/co-actieve paren/co-actieve triaden/alleen (within-subjects design)
- Resultaten Latentietijd Prestatie
Alleen 192 min 232 mg
Paren 28 min 765 mg
Triaden 33 min 766 mg
Alleen 160 min 182 mg
- Besluit: sociale activatie van anderen aanwezigheid anderen = werk
Experiment Bayer: eetgedrag bij kippen
- Eerst 24u geen voedsel, dan eten tot verzadiging
- Dan bij soortgenoot: toch nog 2/3 portie bij gegeten
Experiment Harlow: paren van ratten met zelfde gewicht
- 20 dagen observatie, afwisselend alleen eten of in paren
- In paren: significant meer gegeten
BESLUIT: soms heeft passief publiek belemmerend en soms faciliterend effect (bij mensen + dieren)
Intrigerende hypothese Zajonc: facilitatie/belemmering ≠ afh van wat men doet
wel afh van de moeilijkheidsgraad
2.4 De dominante respons
= de respons die in een bepaalde situatie het meest waarschijnlijk is
Leren = overgang van foutieve dominante respons gewenste dominante respons
Belemmering betekent meer foutieve responsen
Facilitatie betekent meer correcte responsen
Zajonc: “sociale facilitatie en belemmering is eenzelfde psychologisch proces”
→ sociale aanwezigheid activatie dominante respons = sociale activeringshypothese
Toetsing van hypothese: Zajonc en Sales
- Fase 1: woorden leren uitspreken in onbekende taal (nonsensewoorden)
proefleider creëert relatief dominante responsen
vaker gehoord = beter onthouden (manipulatie frequentie)
- Fase 2: alleen of passief publiek
zeer korte aanbieding woorden = te kort voor onthouden (eigenlijk geen letters)
- Resultaten: Alleen Passief publiek
Dominante 9.0 11.8
Ondergeschikte 3.7 2.5
→ hoofdeffect = ondergeschikt < dominant
→ interactie-effect = ondergeschikt: 3.7 > 2.5
2
, Replicatie Cottrell e.a.: aanwezigheid voldoende of toekijken?
- Condities: alleen/toekijkend publiek/geblinddoekt publiek
- Resultaten: alleen geblinddoekt publiek
- Besluit: toekijken is nodig (faalangst, evaluatievrees?)
Kritiek Zajonc: proefleider in aangrenzende kamer!
- Proefpers heeft mss niet de indruk alleen te zijn
- Proefleider auditief in contact via intercom (niet helemaal alleen)
geen goede operationalisering
Nieuw onderzoek Zajonc: kakkerlakken (geen faalangst)
- Voordeel: proefleider kan aanwezig zijn want is geen socius
- Twee taken: piste + doolhof
- 10 proefbeurten, telkens RT als afhankelijke variabele
- Experiment 1: alleenconditie + co-actieve conditie (2 proefdieren)
resultaten: Alleen Co-actief
Piste 40.6 33.0
Doolhof 110.4 129.5
hoofdeffect: piste sneller dan doolhof
interactie-effect: pistealleen > pistesamen
doolhofalleen < doolhofsamen
- Experiment 2: alleenconditie + passief publiek (tribunes met 40 dieren) = visueel + ruiken
resultaten: Alleen Co-actief
Piste 62.6 93.3
Doolhof 221.4 296.6
zelfde resultaten!
- BESLUIT: louter aanwezigheid = wel voldoende voorwaarde!
Studie Hunt en Hillary: 2x2 proefopzet met mensen
- Taak: met vinger doolhof doorlopen zonder te kijken
- Alleenconditie + co-actieve triades die mekaars werk niet kunnen zien
- Gemakkelijk doolhof (2-sprongen) vs moeilijk doolhof (4-sprongen)
- Afh variabele = gemiddeld aantal fouten
- Resultaten Alleen Co-actief
Gemakkelijk 44.7 36.2
Moeilijk 184.9 2203
- Vb: wielrennen beter presteren als er andere bij zijn (competitie)
Studie Markus: real life experiment met enkel mannelijke proefpers
- Taak: proefpersonen moeten zich zo snel mogelijk omkleden
- 3 condities: alleen/passief publiek/toekijkend publiek
- Experimenteel pak: andere schoenen + knopen achteraan pak
- Resultaten: Alleen Passief Kijkend
Schoenen 16.5 13.5 11.7
Pak 28.8 32.7 33.9
- Besluit: louter aanwezigheid is genoeg om een moeilijke taak moeilijker te maken
makkelijke taak gemakkelijker te maken
3
1. Sociale psychologie
= tak vd psychologie die de effecten van sociale variabelen en cognities op individueel gedrag en sociale
interacties bestudeert vb: mens mens en duif duif
Sociale context: combinatie van
- Soortgenoten (mensen) = socius
- Activiteiten en interacties
- Setting waarin gedrag zich voordoet
- Sociale normen en verwachtingen die gedrag studeren in die setting
2. Sociale activatie
2.1 Sociale blootstelling
= minimale invulling voor effect socius op het gedrag louter aanwezigheid (geen poging beïnvloeding)
Robert Zajonc: heeft sociale blootstelling effect op gedrag?
Experiment: Ader en Tatum: creatieve oplossing zoeken voor een probleem
- Pers op stoel aan tafel met stroomgeleide draad aan kuit (duur: 90min)
- Geen uitleg over doel experiment, maar: “niet opstaan, stoel verschuiven, roken, stemgeluid…”
- 2 condities: 1) 12/36 in alleenconditie met rode drukknop
2) 24/36 in dezelfde situatie maar met 2 (waarvan 1 drukknop heeft)
- Om de 10 sec elektrische shock (niet aangenaam)
om knop duwen = volgende shock 10 sec uitstellen
afh variabele = ingaan periode waarbinnen max 5 shocks op 5 min (creatieve opl gevonden)
- Resultaten Slagen Niet slagen Weglopen
Alleen 8 2 2
Sociaal 2 7 3
- Resultaten latentietijden: snelste alleen 25 sec (mediaan 11min 35sec)
sociaal 46min 20sec
- Besluit: passief toekijkende socius belemmert creatief handelen = sociale belemmering
2.2 Sociale belemmering
Experiment Pessin: leertaak = 7 zinledige 3-letterwoorden
- Alleen of met passief publiek (proefleider keek)
- Within-subjects design (contrabalancering) sommige lijsten alleen, andere met proefleider
- Resultaten #aanbiedingen #fouten
Alleen 9.8 36.6
Publiek 11.3 41.1
- Besluit: meer fouten + trager bij publiek
Experiment Gates en Allee: proefdieren (lichtschuwe) kakkerlakken
- E-vormig doolhof met donkere fles als vluchtoord
- 3 condities: alleen, in paren, in triaden (co-actief) onafhankelijke variabele
- Afhankelijke variabele = gemiddelde tijd voor eerste 5 trials
- Resultaten: alleen = 5 min + paren = 12 min + triaden = 18 min
1
, Doen we soms ook dingen beter als we niet alleen zijn?
- Experiment Travis: behendigheid aanleren (stift op stip van schijf die 1 omwenteling/sec)
- Fouten automatisch geregistreerd 1 punt per foutloze omwenteling
- 1 proefbeurt = 20 omwentelingen
- Resultaat = typische negatief versnelde leercurve (sneller leren in begin) Alleen Publiek
na een tijd plafondprestatie (geen verbetering meer) Score op 10 beurten 172.8 177.4
ook sociale facilitatie ipv sociale belemmering Recordcijfer pp 184.7 188.9
2.3 Facilitatie vs belemmering
Experiment Chen: nestbouwgedrag van zwarte werkmieren (in melkfles + zand)
- 4 fasen van 3 dagen: alleen/co-actieve paren/co-actieve triaden/alleen (within-subjects design)
- Resultaten Latentietijd Prestatie
Alleen 192 min 232 mg
Paren 28 min 765 mg
Triaden 33 min 766 mg
Alleen 160 min 182 mg
- Besluit: sociale activatie van anderen aanwezigheid anderen = werk
Experiment Bayer: eetgedrag bij kippen
- Eerst 24u geen voedsel, dan eten tot verzadiging
- Dan bij soortgenoot: toch nog 2/3 portie bij gegeten
Experiment Harlow: paren van ratten met zelfde gewicht
- 20 dagen observatie, afwisselend alleen eten of in paren
- In paren: significant meer gegeten
BESLUIT: soms heeft passief publiek belemmerend en soms faciliterend effect (bij mensen + dieren)
Intrigerende hypothese Zajonc: facilitatie/belemmering ≠ afh van wat men doet
wel afh van de moeilijkheidsgraad
2.4 De dominante respons
= de respons die in een bepaalde situatie het meest waarschijnlijk is
Leren = overgang van foutieve dominante respons gewenste dominante respons
Belemmering betekent meer foutieve responsen
Facilitatie betekent meer correcte responsen
Zajonc: “sociale facilitatie en belemmering is eenzelfde psychologisch proces”
→ sociale aanwezigheid activatie dominante respons = sociale activeringshypothese
Toetsing van hypothese: Zajonc en Sales
- Fase 1: woorden leren uitspreken in onbekende taal (nonsensewoorden)
proefleider creëert relatief dominante responsen
vaker gehoord = beter onthouden (manipulatie frequentie)
- Fase 2: alleen of passief publiek
zeer korte aanbieding woorden = te kort voor onthouden (eigenlijk geen letters)
- Resultaten: Alleen Passief publiek
Dominante 9.0 11.8
Ondergeschikte 3.7 2.5
→ hoofdeffect = ondergeschikt < dominant
→ interactie-effect = ondergeschikt: 3.7 > 2.5
2
, Replicatie Cottrell e.a.: aanwezigheid voldoende of toekijken?
- Condities: alleen/toekijkend publiek/geblinddoekt publiek
- Resultaten: alleen geblinddoekt publiek
- Besluit: toekijken is nodig (faalangst, evaluatievrees?)
Kritiek Zajonc: proefleider in aangrenzende kamer!
- Proefpers heeft mss niet de indruk alleen te zijn
- Proefleider auditief in contact via intercom (niet helemaal alleen)
geen goede operationalisering
Nieuw onderzoek Zajonc: kakkerlakken (geen faalangst)
- Voordeel: proefleider kan aanwezig zijn want is geen socius
- Twee taken: piste + doolhof
- 10 proefbeurten, telkens RT als afhankelijke variabele
- Experiment 1: alleenconditie + co-actieve conditie (2 proefdieren)
resultaten: Alleen Co-actief
Piste 40.6 33.0
Doolhof 110.4 129.5
hoofdeffect: piste sneller dan doolhof
interactie-effect: pistealleen > pistesamen
doolhofalleen < doolhofsamen
- Experiment 2: alleenconditie + passief publiek (tribunes met 40 dieren) = visueel + ruiken
resultaten: Alleen Co-actief
Piste 62.6 93.3
Doolhof 221.4 296.6
zelfde resultaten!
- BESLUIT: louter aanwezigheid = wel voldoende voorwaarde!
Studie Hunt en Hillary: 2x2 proefopzet met mensen
- Taak: met vinger doolhof doorlopen zonder te kijken
- Alleenconditie + co-actieve triades die mekaars werk niet kunnen zien
- Gemakkelijk doolhof (2-sprongen) vs moeilijk doolhof (4-sprongen)
- Afh variabele = gemiddeld aantal fouten
- Resultaten Alleen Co-actief
Gemakkelijk 44.7 36.2
Moeilijk 184.9 2203
- Vb: wielrennen beter presteren als er andere bij zijn (competitie)
Studie Markus: real life experiment met enkel mannelijke proefpers
- Taak: proefpersonen moeten zich zo snel mogelijk omkleden
- 3 condities: alleen/passief publiek/toekijkend publiek
- Experimenteel pak: andere schoenen + knopen achteraan pak
- Resultaten: Alleen Passief Kijkend
Schoenen 16.5 13.5 11.7
Pak 28.8 32.7 33.9
- Besluit: louter aanwezigheid is genoeg om een moeilijke taak moeilijker te maken
makkelijke taak gemakkelijker te maken
3
