Hoorcollege 1: doelen en functies van het aansprakelijkheidsrecht
Literatuur: T. Hartlief e.a., nrs. 1 - 12.
Jurisprudentie:
• HR 21 februari 1997, ECLI:NL:HR:1997:ZC2286, NJ 1999/145 (Wrongful birth);
• HR 9 oktober 1998, ECLI:NL:HR:1998:ZC2735, NJ 1998/853 (Jeffrey);
• HR 18 maart 2005, ECLI:NL:HR:2005:AR5213, NJ 2006/606 (Baby Kelly);
• HR 6 september 2013, ECLI:NL:HR:2013:BZ9228, NJ 2015/376 (Srebrenica);
• HR 20 december 2019, ECLI:NL:HR:2019:2006, NJ 2020/41 (Urgenda).
HR Wrongful life (HR Baby Kelly):
Feiten van het geval: baby Kelly → geestelijk en lichamelijk beperkt. Verhoogde kans vanwege feite
dat in familie voorkomt. Deze info gedeeld met vloskundige en gevraagd naar onderzoek.
Verloskundige vond dit niet nodig. Was dit wel gedaan? Dan had de beperking vastgesteld te worden
en hadden de ouders de keuze gehad om de zwangerschap af te breken.
Vorderingen van wie? → moeder, vader en Kelly
Tegen wie? → de medische hulpverlener, werkgever, ouders
Wettelijk kader: wrongful life vordering
*Art. 6:74, 6:162 en 6:98 BW: fout, schade en causaal verband
*Art. 7:446 en 7:453 BW: medische behandelingsovereenkomst, goed hulpverlening?
-Fout: toerekenbare tekortkoming jegens moeder, onrechtmatige daad jegens vader en Kelly.
*Kunstfout: fout door hulpverlening.
*Info fout: wel kunnen vaststellen maar hulpverlening kon er niets aan doen.
-Vordering namens moeder: Er was een medische behandelingsovereenkomst tussen moeder en
verloskundige (7:446 BW). Heeft de verloskundige een beroepsfout gemaakt? (7:453 BW +
rechtspraak): heeft zij zich gedragen als een redelijk bekwamen en redelijk behandelende
verloskundige?
→ Hier: niet gehandeld zoals had gemoeten. Zij had nader onderzoek moeten instellen. Levert een
toerekenbare tekortkoming in de overeenkomst (6:74 BW)
-Vordering namens vader: belangen waren heel nauw betrokken, financieel verantwoordelijk voor
baby kelly. Wanprestatie tegen moeder is tegelijkertijd onrechtmatige daad tegen de vader.
-vordering namens baby Kelly: moeder heeft medische behandeloverkomst gesloten voor haar zelf.
Maat sluit niet uit dat dit is gericht op de zorg voor haar kind → verwezen wordt door HR naar art. 1:2
BW. Baby Kelly wordt als geboren beschouwd, dus onrechtmatige daad tegenover haar (Art. 6:162
BW).
Causaal verband: conditio sine que non en toerekening naar redelijkheid. Zonder de fout zou schade
niet ingetreden zijn.
→ Zonder fout zou schade er niet zijn. Zonder feit zouden de ouders hebben geweten van de
beperkingen. Voldaan aan conditio sine que non. Ok toerekenbaar naar redelijkheid Art. 6:98 BW:
sprake van informatiefout, wel toerekenbaar. Verloskundige heeft de schade indirect veroorzaakt.
Door onderzoek achterwege te laten heeft zij ervoor gekozen dat de ouders de info niet kregen en dus
de zwangerschap niet konden afbreken.
Schade: materiële en immateriële schadevergoeding:
Art. 6:106 lid 1 onder b BW; lichamelijk letsel, aantasting eer en goede naam of andere aantasting in
de persoon.
Art. 6:97 BW: hoe te begroten? Vergelijken met..?
→ schade ouders: Keuze recht ontnomen om zwangerschap af te breken, zij zijn in op die manier in
hun persoon aangetast. Daarom recht op immateriële schade op grond van artikel 6:106 lid 1 onder b
,BW.
→ Schade Kelly: Volgens ziekenhuis en verloskundige kon de schade niet worden vastgesteld. Huidige
toestand met de toestand waarin zij niet had bestaan. Volgens advocaat mag dit niet, het is onethisch.
Plus niet vergelijken met gezond bestaan. Verloskundige had gezond bestaan niet in hun macht, want
het was een aangeboren afwijking.
HR verwerpt dit: art. 6:97 BW: vergelijken huidige toestand met gezond bestaan.
Contractuele aansprakelijkheidsrecht: 6:74 BW
Buitencontractuele aansprakelijkheid: 6:162 BW
Functies van aansprakelijkheidsrecht:
1: Compensatie: inclusief corrigerende rechtvaardigheid. → de juridische- financiële doelstelling
*Herstel in de oude toestand (restitutio in integrum)
*Schadevergoeding in geld of natura Art. 6:103 BW
*Materiële en immateriële schadevergoeding Art. 6:106 BW
*Remedies: schadevergoeding, verklaring voor recht, rechterlijk bevel → meestal schadevergoeding
*Corrigerende en verdelende rechtvaardigheid:
-Corrigerende rechtvaardigheid: rechtvaardigheid in de vorm van herstel. → privaatrecht,
contractenrecht, aansprakelijkheidsrecht. Eist gelijkheid van onrecht en herstel. Herstel mag niet
verder gaan dan dat. niet meer schadevergoeding vragen dan is gelden.
→ biedt geen optie in HR Baby Kelly/ Wrongful life
-Verdelende rechtvaardigheid: verdeling volgens eerlijke maatstaf → ieder zijn eigen aandeel. Vooral
in publiekrecht. Uitzondering: Art. 6:109 BW.
*Vestiging en omgang van de aansprakelijkheid Art. 6:162 en 6:98 BW: corrigerende, respectievelijk,
distributieve rechtvaardigheid.
2: Genoegdoening: inclusief niet-financiële belangen. Dient genoegdoening aan slachtoffers/
benadeelden. → de moreel- psychologische doelstelling
*Twee kanten: erkenning en boetedoening
*Genoegdoening voor aansprakelijkheid in HR Baby Kelly/ Wrongful life?
*Verklaring voor recht (moreel-declaratoir) komt duidelijks naar voren waarin geen schadevergoeding
wordt gevorderd. Allen vastgesteld zien dat de veroorzaker verantwoordelijk is.
*HR Jeffrey: jongen van 3 jaar oud met bewegingsstoornis, kreeg zwemtherapie. Na afloop gaan ze
afzonderlijk douchen. Jeffrey ging alleen terug, viel erin en verdronk. Ouders spreken therapeuten aan
en vorderen verklaring voor recht dat ziekenhuis aansprakelijk is omdat zij pas begin kunnen maken
met de rouw indien de aansprakelijkheid is vastgesteld. → kan een zuiver emotioneel belang
aangemerkt worden als een ‘voldoende belang’ in de zin van Art3:303 BW?
Hof: ouders niet ontvankelijk. Rouw is emotioneel belang. niet voldoende belang.
HR: verwerpt cassatie. Zuivere emotioneel belang is niet voldoende in de zin van Art. 3:303 BW
Louter emotionele zaken leiden vaak tot bagatelzaken.
*HR Srebreniça: erkenning, waarheidsvinding, verantwoordelijkheid.
hoe kan een gedraging van een troepenmacht die toebehoort aan een staat toegerekend worden aan
die staat indien een internationale organisatie de leiding heeft over het militaire optreden?
Het internationale recht sluit niet uit dat een gedraging van een troepmacht zowel wordt toegerekend
aan de internationale organisatie die leidinggeeft aan het militaire optreden, als aan de staat die de
troepen aan die organisatie ter beschikking stelt. Voor toerekening aan de staat is effective control
over de troepenmacht vereist. Vraag: of de staat feitelijke zeggenschap had over het specifieke
gedrag, waarbij alle feitelijke omstandigheden en de bijzondere context van het geval in ogenschouw
moeten worden genomen.
, Vordering verklaring tot recht dat NL aansprakelijk is. HR wijst vordering toe.
1: was handelen van NL staat onrechtmatig?
→ beoordeeld naar de regels van het land daar. Oordeel: heenzending van familieleden namens staat
is onrechtmatige daad jegens eisers
2: was het indien onrechtmatig toerekenbaar?
→ verweer staat: wij kunnen niet aansprakelijk zijn, wij handelde onder gezag van de naties. HR:
dubbele toerekening. Zendstaat kan dan toch nog aansprakelijk zijn.
*Terughoudendheid toetsen is geen grond in de wet. Daarom verworpen door HR.
3: Preventie: inclusief kostenallocatie, risicospreiding en vermijden van inefficiënt gedrag. → de
feitelijke- economische doelstelling
*aansprakelijkheid en handhaving
*Aansprakelijkheid en defensief gedrag (chilling effect): bijv. VN geniet immuniteit omdat ze anders
hun werk niet kunnen doen.
*Kostenallocatie: bijv. milieurecht: de vervuiler betaald. Maatschappelijke kosten worden bij
veroorzaker gelegd
*risicospreiding: scheiding van schade maakt de last van schade dragelijk.
*vermijding van inefficiënt gedrag: gestandaardiseerde schadevergoeding lijdt tot lagere
transactiekosten.
Nieuwe functie? Het algemeen belang
-Verhaal van massaschade: Art. 3:305a BW
-Vertegenwoordiging algemeen belang – ‘public interest litigation
Voorbeelden: climate change liability
*HR Urgenda:
HR wrongful birth: opvoedingskosten moeten volledig worden vergoed. Bij vergoeding van gederfde
inkomsten moet gekeken worden of vergoeding redelijk kan worden beschouwd (enerzijds vrijheid
van hoe iemand zijn leven indelt, anderzijds schade dienen te beperken) op smartengeld heeft de
vrouw geen recht. De HR beschouwt dit niet als psychisch letsel.
3 soorten schades geeist:
1: opvoedkosten kind: HR beslist dat bedoelde schade binnen het stelsel van de wet past, dus voor
vergoeding in aanmerking komt.
2: Inkomstenschade: HR stelt dat er beoordeeld moet worden of de keuze van de vrouw tijdelijk niet
te werken redelijk is in de gegeven omstandigheden.
3: Immateriële schade: HR gaat niet mee in de redenering van het Hof dat de vrouw geen recht heeft
op vergoeding van immateriële schade, omdat niet gebleken was dat zij geestelijk letsel had geleden.
Literatuur: T. Hartlief e.a., nrs. 1 - 12.
Jurisprudentie:
• HR 21 februari 1997, ECLI:NL:HR:1997:ZC2286, NJ 1999/145 (Wrongful birth);
• HR 9 oktober 1998, ECLI:NL:HR:1998:ZC2735, NJ 1998/853 (Jeffrey);
• HR 18 maart 2005, ECLI:NL:HR:2005:AR5213, NJ 2006/606 (Baby Kelly);
• HR 6 september 2013, ECLI:NL:HR:2013:BZ9228, NJ 2015/376 (Srebrenica);
• HR 20 december 2019, ECLI:NL:HR:2019:2006, NJ 2020/41 (Urgenda).
HR Wrongful life (HR Baby Kelly):
Feiten van het geval: baby Kelly → geestelijk en lichamelijk beperkt. Verhoogde kans vanwege feite
dat in familie voorkomt. Deze info gedeeld met vloskundige en gevraagd naar onderzoek.
Verloskundige vond dit niet nodig. Was dit wel gedaan? Dan had de beperking vastgesteld te worden
en hadden de ouders de keuze gehad om de zwangerschap af te breken.
Vorderingen van wie? → moeder, vader en Kelly
Tegen wie? → de medische hulpverlener, werkgever, ouders
Wettelijk kader: wrongful life vordering
*Art. 6:74, 6:162 en 6:98 BW: fout, schade en causaal verband
*Art. 7:446 en 7:453 BW: medische behandelingsovereenkomst, goed hulpverlening?
-Fout: toerekenbare tekortkoming jegens moeder, onrechtmatige daad jegens vader en Kelly.
*Kunstfout: fout door hulpverlening.
*Info fout: wel kunnen vaststellen maar hulpverlening kon er niets aan doen.
-Vordering namens moeder: Er was een medische behandelingsovereenkomst tussen moeder en
verloskundige (7:446 BW). Heeft de verloskundige een beroepsfout gemaakt? (7:453 BW +
rechtspraak): heeft zij zich gedragen als een redelijk bekwamen en redelijk behandelende
verloskundige?
→ Hier: niet gehandeld zoals had gemoeten. Zij had nader onderzoek moeten instellen. Levert een
toerekenbare tekortkoming in de overeenkomst (6:74 BW)
-Vordering namens vader: belangen waren heel nauw betrokken, financieel verantwoordelijk voor
baby kelly. Wanprestatie tegen moeder is tegelijkertijd onrechtmatige daad tegen de vader.
-vordering namens baby Kelly: moeder heeft medische behandeloverkomst gesloten voor haar zelf.
Maat sluit niet uit dat dit is gericht op de zorg voor haar kind → verwezen wordt door HR naar art. 1:2
BW. Baby Kelly wordt als geboren beschouwd, dus onrechtmatige daad tegenover haar (Art. 6:162
BW).
Causaal verband: conditio sine que non en toerekening naar redelijkheid. Zonder de fout zou schade
niet ingetreden zijn.
→ Zonder fout zou schade er niet zijn. Zonder feit zouden de ouders hebben geweten van de
beperkingen. Voldaan aan conditio sine que non. Ok toerekenbaar naar redelijkheid Art. 6:98 BW:
sprake van informatiefout, wel toerekenbaar. Verloskundige heeft de schade indirect veroorzaakt.
Door onderzoek achterwege te laten heeft zij ervoor gekozen dat de ouders de info niet kregen en dus
de zwangerschap niet konden afbreken.
Schade: materiële en immateriële schadevergoeding:
Art. 6:106 lid 1 onder b BW; lichamelijk letsel, aantasting eer en goede naam of andere aantasting in
de persoon.
Art. 6:97 BW: hoe te begroten? Vergelijken met..?
→ schade ouders: Keuze recht ontnomen om zwangerschap af te breken, zij zijn in op die manier in
hun persoon aangetast. Daarom recht op immateriële schade op grond van artikel 6:106 lid 1 onder b
,BW.
→ Schade Kelly: Volgens ziekenhuis en verloskundige kon de schade niet worden vastgesteld. Huidige
toestand met de toestand waarin zij niet had bestaan. Volgens advocaat mag dit niet, het is onethisch.
Plus niet vergelijken met gezond bestaan. Verloskundige had gezond bestaan niet in hun macht, want
het was een aangeboren afwijking.
HR verwerpt dit: art. 6:97 BW: vergelijken huidige toestand met gezond bestaan.
Contractuele aansprakelijkheidsrecht: 6:74 BW
Buitencontractuele aansprakelijkheid: 6:162 BW
Functies van aansprakelijkheidsrecht:
1: Compensatie: inclusief corrigerende rechtvaardigheid. → de juridische- financiële doelstelling
*Herstel in de oude toestand (restitutio in integrum)
*Schadevergoeding in geld of natura Art. 6:103 BW
*Materiële en immateriële schadevergoeding Art. 6:106 BW
*Remedies: schadevergoeding, verklaring voor recht, rechterlijk bevel → meestal schadevergoeding
*Corrigerende en verdelende rechtvaardigheid:
-Corrigerende rechtvaardigheid: rechtvaardigheid in de vorm van herstel. → privaatrecht,
contractenrecht, aansprakelijkheidsrecht. Eist gelijkheid van onrecht en herstel. Herstel mag niet
verder gaan dan dat. niet meer schadevergoeding vragen dan is gelden.
→ biedt geen optie in HR Baby Kelly/ Wrongful life
-Verdelende rechtvaardigheid: verdeling volgens eerlijke maatstaf → ieder zijn eigen aandeel. Vooral
in publiekrecht. Uitzondering: Art. 6:109 BW.
*Vestiging en omgang van de aansprakelijkheid Art. 6:162 en 6:98 BW: corrigerende, respectievelijk,
distributieve rechtvaardigheid.
2: Genoegdoening: inclusief niet-financiële belangen. Dient genoegdoening aan slachtoffers/
benadeelden. → de moreel- psychologische doelstelling
*Twee kanten: erkenning en boetedoening
*Genoegdoening voor aansprakelijkheid in HR Baby Kelly/ Wrongful life?
*Verklaring voor recht (moreel-declaratoir) komt duidelijks naar voren waarin geen schadevergoeding
wordt gevorderd. Allen vastgesteld zien dat de veroorzaker verantwoordelijk is.
*HR Jeffrey: jongen van 3 jaar oud met bewegingsstoornis, kreeg zwemtherapie. Na afloop gaan ze
afzonderlijk douchen. Jeffrey ging alleen terug, viel erin en verdronk. Ouders spreken therapeuten aan
en vorderen verklaring voor recht dat ziekenhuis aansprakelijk is omdat zij pas begin kunnen maken
met de rouw indien de aansprakelijkheid is vastgesteld. → kan een zuiver emotioneel belang
aangemerkt worden als een ‘voldoende belang’ in de zin van Art3:303 BW?
Hof: ouders niet ontvankelijk. Rouw is emotioneel belang. niet voldoende belang.
HR: verwerpt cassatie. Zuivere emotioneel belang is niet voldoende in de zin van Art. 3:303 BW
Louter emotionele zaken leiden vaak tot bagatelzaken.
*HR Srebreniça: erkenning, waarheidsvinding, verantwoordelijkheid.
hoe kan een gedraging van een troepenmacht die toebehoort aan een staat toegerekend worden aan
die staat indien een internationale organisatie de leiding heeft over het militaire optreden?
Het internationale recht sluit niet uit dat een gedraging van een troepmacht zowel wordt toegerekend
aan de internationale organisatie die leidinggeeft aan het militaire optreden, als aan de staat die de
troepen aan die organisatie ter beschikking stelt. Voor toerekening aan de staat is effective control
over de troepenmacht vereist. Vraag: of de staat feitelijke zeggenschap had over het specifieke
gedrag, waarbij alle feitelijke omstandigheden en de bijzondere context van het geval in ogenschouw
moeten worden genomen.
, Vordering verklaring tot recht dat NL aansprakelijk is. HR wijst vordering toe.
1: was handelen van NL staat onrechtmatig?
→ beoordeeld naar de regels van het land daar. Oordeel: heenzending van familieleden namens staat
is onrechtmatige daad jegens eisers
2: was het indien onrechtmatig toerekenbaar?
→ verweer staat: wij kunnen niet aansprakelijk zijn, wij handelde onder gezag van de naties. HR:
dubbele toerekening. Zendstaat kan dan toch nog aansprakelijk zijn.
*Terughoudendheid toetsen is geen grond in de wet. Daarom verworpen door HR.
3: Preventie: inclusief kostenallocatie, risicospreiding en vermijden van inefficiënt gedrag. → de
feitelijke- economische doelstelling
*aansprakelijkheid en handhaving
*Aansprakelijkheid en defensief gedrag (chilling effect): bijv. VN geniet immuniteit omdat ze anders
hun werk niet kunnen doen.
*Kostenallocatie: bijv. milieurecht: de vervuiler betaald. Maatschappelijke kosten worden bij
veroorzaker gelegd
*risicospreiding: scheiding van schade maakt de last van schade dragelijk.
*vermijding van inefficiënt gedrag: gestandaardiseerde schadevergoeding lijdt tot lagere
transactiekosten.
Nieuwe functie? Het algemeen belang
-Verhaal van massaschade: Art. 3:305a BW
-Vertegenwoordiging algemeen belang – ‘public interest litigation
Voorbeelden: climate change liability
*HR Urgenda:
HR wrongful birth: opvoedingskosten moeten volledig worden vergoed. Bij vergoeding van gederfde
inkomsten moet gekeken worden of vergoeding redelijk kan worden beschouwd (enerzijds vrijheid
van hoe iemand zijn leven indelt, anderzijds schade dienen te beperken) op smartengeld heeft de
vrouw geen recht. De HR beschouwt dit niet als psychisch letsel.
3 soorten schades geeist:
1: opvoedkosten kind: HR beslist dat bedoelde schade binnen het stelsel van de wet past, dus voor
vergoeding in aanmerking komt.
2: Inkomstenschade: HR stelt dat er beoordeeld moet worden of de keuze van de vrouw tijdelijk niet
te werken redelijk is in de gegeven omstandigheden.
3: Immateriële schade: HR gaat niet mee in de redenering van het Hof dat de vrouw geen recht heeft
op vergoeding van immateriële schade, omdat niet gebleken was dat zij geestelijk letsel had geleden.
