J. Bernlef - Hersenschimmen
Maarten en Vera Klein wonen al jarenlang gelukkig in Gloucester, Massachusetts, in de
Verenigde Staten. Dit is een redelijk afgelegen plek aan water waar weinig mensen komen.
Maarten raakt langzaam gedementeerd: dit begint heel klein. Eerst weet hij niet meer welke
dag het is en denkt hij dat de schoolbus langs komt rijden. Hij raakt steeds vaker verdiept in
gedachten en raakt “verdwaalt” in die herinneringen en denkt dat ze werkelijkheid zijn,
voordat hij terug uit de droom wordt gehaald door Vera of iemand anders. Dit gaat steeds
verder. Later breekt hij in bij het vakantiehuisje waar hij eerst werkte omdat hij denkt dat hij
te laat is voor zijn vergadering. Hij is vergeten dat de man van een van hun vrienden dood is
en vraagt waar hij is. Hij zoekt naar een snoepreepje die zijn oma altijd verstopte te zoeken
in zijn kast. Dit gedrag van Maarten maakt Vera onrustig en uiteindelijk komt er een meisje
genaamd Phil Taylor om te zorgen voor Maarten als ze niet thuis is. Hij vergeet alleen steeds
wie hij is. Hij denkt eerst dat ze een vriendin is van zijn dochter, daarna een oude pianojuf en
daarna zijn dochter. Af en toe vergeet hij ook wie Vera is.
Uiteindelijk vergeet hij ook wie Vera is en wordt naar een oudertehuis genomen zodat ze
voor hem kunnen zorgen. Aan het einde praat hij niet meer in volledige zinnen en heeft hij
niet meer door wie hij is, wat er gebeurt en wat werkelijkheid is.
Eerste zin: “Misschien komt het door de sneeuw dat ik me ’s morgens al zo moe voel.”
Slotzin: “Als het al dag is en good morning en iemand zegt... fluisterend... de stem van een
vrouw en je luistert... je luistert met gesloten ogen... luistert alleen maar naar haar stem die
fluistert... dat het raam is gemaakt... dat waar eerst die oude deur voor zat gespijkerd... dat
daar nu weer glas zit... glas waar je doorheen kunt kijken... naar buiten... het bos in en de
lente die bijna begint... zegt ze... fluistert ze... de lente die op het punt staat te beginnen…”
Thema: Bernlef heeft altijd als centrale thematiek tijd, taal en cultuur. Taal is het
belangrijkste hierin. Taal zorgt voor communicatie en helpt ons met de werkelijkheid
vastleggen. Dit zijn de pijlers waarmee we enige houvast kunnen hebben aan de
werkelijkheid. De taal van Maarten valt aan het einde uit elkaar, dus symbolisch voor zijn
werkelijkheid die uit elkaar valt.
Wat gebeurt er als iemand een van die pijlers kwijtraakt, bijvoorbeeld door isolement?
Bernlef speelt hier vaak mee door bijvoorbeeld ruimte, een geïsoleerd dorp is dan symbool
hiervoor. De hoofdpersoon houdt zich vast aan allerlei systemen ook al weet hij dat er iets
mis is.
Nog een symbool is een onbelopen sneeuwvlakte: er zijn geen herkenningspunten en niks
om je aan vast te houden, sneeuwen is dus symbool voor toenemende isolement.
De werkelijkheid bestaat niet, er zijn wel die pijlers om een schijnorde aan te leggen die ons
helpen minder onzeker te zijn over ons leven. Die schijnorde is als een droom (komt in motto
terug).
Vergeten zorgt voor verdwijnen en verliezen, Maarten kijkt naar foto’s en herkent niemand
meer, waardoor zijn wereld wordt kleiner.
Motieven: seizoenen -> in het begin is het winter en aan het einde als Maarten bijna op
sterven ligt zegt Vera dat lente aangebroken is
Lente is symbool voor nieuw leven en winter slaat weer bijvoorbeeld op die sneeuwvlakte
Motto: “A touching dream to which we all are lulled
Maarten en Vera Klein wonen al jarenlang gelukkig in Gloucester, Massachusetts, in de
Verenigde Staten. Dit is een redelijk afgelegen plek aan water waar weinig mensen komen.
Maarten raakt langzaam gedementeerd: dit begint heel klein. Eerst weet hij niet meer welke
dag het is en denkt hij dat de schoolbus langs komt rijden. Hij raakt steeds vaker verdiept in
gedachten en raakt “verdwaalt” in die herinneringen en denkt dat ze werkelijkheid zijn,
voordat hij terug uit de droom wordt gehaald door Vera of iemand anders. Dit gaat steeds
verder. Later breekt hij in bij het vakantiehuisje waar hij eerst werkte omdat hij denkt dat hij
te laat is voor zijn vergadering. Hij is vergeten dat de man van een van hun vrienden dood is
en vraagt waar hij is. Hij zoekt naar een snoepreepje die zijn oma altijd verstopte te zoeken
in zijn kast. Dit gedrag van Maarten maakt Vera onrustig en uiteindelijk komt er een meisje
genaamd Phil Taylor om te zorgen voor Maarten als ze niet thuis is. Hij vergeet alleen steeds
wie hij is. Hij denkt eerst dat ze een vriendin is van zijn dochter, daarna een oude pianojuf en
daarna zijn dochter. Af en toe vergeet hij ook wie Vera is.
Uiteindelijk vergeet hij ook wie Vera is en wordt naar een oudertehuis genomen zodat ze
voor hem kunnen zorgen. Aan het einde praat hij niet meer in volledige zinnen en heeft hij
niet meer door wie hij is, wat er gebeurt en wat werkelijkheid is.
Eerste zin: “Misschien komt het door de sneeuw dat ik me ’s morgens al zo moe voel.”
Slotzin: “Als het al dag is en good morning en iemand zegt... fluisterend... de stem van een
vrouw en je luistert... je luistert met gesloten ogen... luistert alleen maar naar haar stem die
fluistert... dat het raam is gemaakt... dat waar eerst die oude deur voor zat gespijkerd... dat
daar nu weer glas zit... glas waar je doorheen kunt kijken... naar buiten... het bos in en de
lente die bijna begint... zegt ze... fluistert ze... de lente die op het punt staat te beginnen…”
Thema: Bernlef heeft altijd als centrale thematiek tijd, taal en cultuur. Taal is het
belangrijkste hierin. Taal zorgt voor communicatie en helpt ons met de werkelijkheid
vastleggen. Dit zijn de pijlers waarmee we enige houvast kunnen hebben aan de
werkelijkheid. De taal van Maarten valt aan het einde uit elkaar, dus symbolisch voor zijn
werkelijkheid die uit elkaar valt.
Wat gebeurt er als iemand een van die pijlers kwijtraakt, bijvoorbeeld door isolement?
Bernlef speelt hier vaak mee door bijvoorbeeld ruimte, een geïsoleerd dorp is dan symbool
hiervoor. De hoofdpersoon houdt zich vast aan allerlei systemen ook al weet hij dat er iets
mis is.
Nog een symbool is een onbelopen sneeuwvlakte: er zijn geen herkenningspunten en niks
om je aan vast te houden, sneeuwen is dus symbool voor toenemende isolement.
De werkelijkheid bestaat niet, er zijn wel die pijlers om een schijnorde aan te leggen die ons
helpen minder onzeker te zijn over ons leven. Die schijnorde is als een droom (komt in motto
terug).
Vergeten zorgt voor verdwijnen en verliezen, Maarten kijkt naar foto’s en herkent niemand
meer, waardoor zijn wereld wordt kleiner.
Motieven: seizoenen -> in het begin is het winter en aan het einde als Maarten bijna op
sterven ligt zegt Vera dat lente aangebroken is
Lente is symbool voor nieuw leven en winter slaat weer bijvoorbeeld op die sneeuwvlakte
Motto: “A touching dream to which we all are lulled
