H16 Organisatie van de jeugdhulp
16.2 Aanleiding voor de Jeugdwet
De jeugdzorg in ons land bestaat uit verschillende onderdelen. Globaal gesproken gaat
het om:
Jeugdhulpverlening die op vrijwillige basis hulp aan jeugdigen en hun ouders
wordt verleend.
Jeugdbescherming (gedwongen jeugdzorg).
Geestelijke gezondheidszorg voor jeugdigen (GGZ-jeugd).
Jeugdzorg voor licht verstandelijk beperkte jeugdigen (LVB-jeugd).
De gemeentelijke overheid krijgt de taak om integraal jeugdbeleid te voeren en maatwerk
te bieden, afgestemd op de lokale situatie en op de behoeften en eigen mogelijkheden
van jeugdigen en hun ouders. Gemeenten zijn in de visie van de wetgever de juiste
bestuurslaag, omdat de gemeenten dicht bij de burger staat. Het is de taak van de
gemeente om goed uit te zoeken wat jeugdigen en hun ouders zelf kunnen en wat ze
daarnaast nodig hebben om zo tot een integraal pakket aan hulp en begeleiding te
komen.
Evaluaties van de vorige wet, de Wet op de jeugdzorg (voorganger Jeugdwet), maakten
een aantal knelpunten in de organisatie van de jeugdzorg duidelijk. Zo waren er vaak te
veel verschillende instellingen en hulpverleners bij een gezin betrokken en werd, volgens
de overheid, een te groot beroep gedaan op (dure) gespecialiseerde zorg. Ook zorgden
de verschillende financieringsstromen soms onbedoeld voor een te groot appèl op dure
gespecialiseerde zorg. Daarom vraagt de decentralisatie, volgens de regering, ook een
zogeheten transitie. Deze laat zich als volgt samenvatten:
Van dure zorg als de problemen uit de hand zijn gelopen naar tijdige,
preventieve hulp en ondersteuning om erger te voorkomen.
Versterken van het opvoedkundig klimaat in scholen, wijken en gezinnen.
Aansluiten bij de eigen kracht van gezinnen en hun omgeving.
Integrale hulp bieden op basis van één gezin, één plan.
16.3 Hoofdlijnen van de Jeugdwet
Jeugdhulp:
Een kernwoord in de Jeugdwet is jeugdhulp, want de Jeugdwet maakt de gemeente
verantwoordelijk voor alle vormen van jeugdhulp.
Onder jeugdhulp verstaat de wet:
1. Alle vormen van ondersteuning van en hulp en zorg aan jeugdigen en hun ouders
bij psychische problemen, psychosociale problemen, gedragsproblemen of een
verstandelijke beperking, opvoedproblemen en adoptiegerelateerde problemen.
2. Het bevorderen van deelname aan het maatschappelijk verkeer en van het
zelfstandig functioneren van jongeren met een beperking.
3. Het ondersteunen bij of het overnemen van persoonlijke verzorging gericht op een
tekort aan zelfredzaamheid van jongeren met een beperking of een stoornis.
Gelet op deze definitie is de gemeente verantwoordelijk voor:
Alle vormen van hulp aan jeugdigen en hun ouders in verband met opgroeien
en opvoeden.
Geestelijke gezondheidszorg voor jeugdigen.
De zorg voor jongeren met een licht verstandelijke beperking.
, De gesloten jeugdzorg.
De uitvoering van een OTS of een beëindiging van het gezag.
Geestelijke gezondheidszorg in het kader van het strafrecht.
Beleidsplan en verordening:
De gemeenteraad moet periodiek een beleidsplan vaststellen, waarin het beleid over de
jeugdhulp in de gemeente wordt vastgesteld. Op basis van dit plan maakt de
gemeenteraad een verordening waarin voor de burgers duidelijk is welke voorzieningen
de gemeente beschikbaar heeft, welke daarvan vrij toegankelijk zijn en voor welke een
verleningsbesluit van de gemeente nodig is.
Geen recht op jeugdhulp maar een jeugdhulpplicht:
In de nieuwe Jeugdwet is geen recht op jeugdzorg opgenomen voor jeugdigen en hun
ouders, maar een jeugdhulpplicht voor de gemeenten. Gemeenten moeten zorgen voor
voldoende voorzieningen voor ouders en jeugdigen die het op eigen kracht niet redden.
Het is aan de gemeenten om te bepalen of, en zo ja welke, voorziening een gezin nodig
heeft. Wat de jeugdhulpplicht dus precies inhoudt, bepaalt de gemeente zelf.
Woonplaats:
Woonplaats wil zeggen de gemeente waarin de gezaghebbende ouders van de jeugdige
staan ingeschreven bij de Basisregistratie Personen (BRP). Wonen beide gezaghebbende
ouders niet in dezelfde gemeente, dan geldt als woonplaats de gemeente waar de
jeugdige in het BRP staat ingeschreven. Berust de voogdij over een jeugdige bij een
gecertificeerde instelling, dan geldt de feitelijke verblijfplaats van de jeugdige (bijv.
pleeggezin of instelling) als woonplaats.
Doen van een raadsmelding:
Het college van burgemeester en wethouders heeft niet alleen een taak als het gaat om de
uitvoering van kinderbeschermingsmaatregelen, het krijgt in de Jeugdwet ook de
opdracht om, indien het meent dat een jeugdige ernstig in zijn ontwikkeling wordt
bedreigd, een melding te doen bij de
Raad voor de Kinderbescherming opdat de situatie van de jeugdige kan worden
onderzocht en de raad zo nodig de rechter kan verzoeken een
kinderbeschermingsmaatregel op te leggen.
Deskundige toeleiding:
Behalve voor voldoende voorzieningen moet de gemeente ook zorgen voor een
deskundige toeleiding. Dit wil zeggen dat de gemeente moet zorgen voor professionals
met voldoende deskundigheid en ervaring om namens het gemeentebestuur te
beoordelen of burgers jeugdhulp nodig hebben en zo ja, welke vormen daarvan.
Zorgvuldigheidseisen die gelden bij een besluit over het al dan niet toekennen van jeugdhulp:
1. De gemeente stelt vast wat de hulpvraag van de jeugdige of de ouders is.
2. De opgroei- en opvoedingsproblemen of psychische problematiek moeten in kaart
worden gebracht.
3. Er moet worden vastgesteld welke problemen en stoornissen er zijn en de
gemeente bepaalt welke hulp nodig is.
4. De gemeente moet nagaan of die hulp bijv. door de ouders kan worden geboden.
Jeugdhulpaanbieders en gecertificeerde instellingen:
De gemeente koopt de jeugdhulp in bij jeugdhulpaanbieders. Dat kunnen instellingen zijn,
maar ook zelfstandig gevestigde beroepskrachten. De Jeugdwet somt de eisen op
waaraan zij moeten voldoen. Als het gaat om de door de rechter opgelegde
kinderbeschermingsmaatregelen of jeugdreclassering mag de gemeente de uitvoering
daarvan alleen inkopen bij zogeheten gecertificeerde instellingen.
16.2 Aanleiding voor de Jeugdwet
De jeugdzorg in ons land bestaat uit verschillende onderdelen. Globaal gesproken gaat
het om:
Jeugdhulpverlening die op vrijwillige basis hulp aan jeugdigen en hun ouders
wordt verleend.
Jeugdbescherming (gedwongen jeugdzorg).
Geestelijke gezondheidszorg voor jeugdigen (GGZ-jeugd).
Jeugdzorg voor licht verstandelijk beperkte jeugdigen (LVB-jeugd).
De gemeentelijke overheid krijgt de taak om integraal jeugdbeleid te voeren en maatwerk
te bieden, afgestemd op de lokale situatie en op de behoeften en eigen mogelijkheden
van jeugdigen en hun ouders. Gemeenten zijn in de visie van de wetgever de juiste
bestuurslaag, omdat de gemeenten dicht bij de burger staat. Het is de taak van de
gemeente om goed uit te zoeken wat jeugdigen en hun ouders zelf kunnen en wat ze
daarnaast nodig hebben om zo tot een integraal pakket aan hulp en begeleiding te
komen.
Evaluaties van de vorige wet, de Wet op de jeugdzorg (voorganger Jeugdwet), maakten
een aantal knelpunten in de organisatie van de jeugdzorg duidelijk. Zo waren er vaak te
veel verschillende instellingen en hulpverleners bij een gezin betrokken en werd, volgens
de overheid, een te groot beroep gedaan op (dure) gespecialiseerde zorg. Ook zorgden
de verschillende financieringsstromen soms onbedoeld voor een te groot appèl op dure
gespecialiseerde zorg. Daarom vraagt de decentralisatie, volgens de regering, ook een
zogeheten transitie. Deze laat zich als volgt samenvatten:
Van dure zorg als de problemen uit de hand zijn gelopen naar tijdige,
preventieve hulp en ondersteuning om erger te voorkomen.
Versterken van het opvoedkundig klimaat in scholen, wijken en gezinnen.
Aansluiten bij de eigen kracht van gezinnen en hun omgeving.
Integrale hulp bieden op basis van één gezin, één plan.
16.3 Hoofdlijnen van de Jeugdwet
Jeugdhulp:
Een kernwoord in de Jeugdwet is jeugdhulp, want de Jeugdwet maakt de gemeente
verantwoordelijk voor alle vormen van jeugdhulp.
Onder jeugdhulp verstaat de wet:
1. Alle vormen van ondersteuning van en hulp en zorg aan jeugdigen en hun ouders
bij psychische problemen, psychosociale problemen, gedragsproblemen of een
verstandelijke beperking, opvoedproblemen en adoptiegerelateerde problemen.
2. Het bevorderen van deelname aan het maatschappelijk verkeer en van het
zelfstandig functioneren van jongeren met een beperking.
3. Het ondersteunen bij of het overnemen van persoonlijke verzorging gericht op een
tekort aan zelfredzaamheid van jongeren met een beperking of een stoornis.
Gelet op deze definitie is de gemeente verantwoordelijk voor:
Alle vormen van hulp aan jeugdigen en hun ouders in verband met opgroeien
en opvoeden.
Geestelijke gezondheidszorg voor jeugdigen.
De zorg voor jongeren met een licht verstandelijke beperking.
, De gesloten jeugdzorg.
De uitvoering van een OTS of een beëindiging van het gezag.
Geestelijke gezondheidszorg in het kader van het strafrecht.
Beleidsplan en verordening:
De gemeenteraad moet periodiek een beleidsplan vaststellen, waarin het beleid over de
jeugdhulp in de gemeente wordt vastgesteld. Op basis van dit plan maakt de
gemeenteraad een verordening waarin voor de burgers duidelijk is welke voorzieningen
de gemeente beschikbaar heeft, welke daarvan vrij toegankelijk zijn en voor welke een
verleningsbesluit van de gemeente nodig is.
Geen recht op jeugdhulp maar een jeugdhulpplicht:
In de nieuwe Jeugdwet is geen recht op jeugdzorg opgenomen voor jeugdigen en hun
ouders, maar een jeugdhulpplicht voor de gemeenten. Gemeenten moeten zorgen voor
voldoende voorzieningen voor ouders en jeugdigen die het op eigen kracht niet redden.
Het is aan de gemeenten om te bepalen of, en zo ja welke, voorziening een gezin nodig
heeft. Wat de jeugdhulpplicht dus precies inhoudt, bepaalt de gemeente zelf.
Woonplaats:
Woonplaats wil zeggen de gemeente waarin de gezaghebbende ouders van de jeugdige
staan ingeschreven bij de Basisregistratie Personen (BRP). Wonen beide gezaghebbende
ouders niet in dezelfde gemeente, dan geldt als woonplaats de gemeente waar de
jeugdige in het BRP staat ingeschreven. Berust de voogdij over een jeugdige bij een
gecertificeerde instelling, dan geldt de feitelijke verblijfplaats van de jeugdige (bijv.
pleeggezin of instelling) als woonplaats.
Doen van een raadsmelding:
Het college van burgemeester en wethouders heeft niet alleen een taak als het gaat om de
uitvoering van kinderbeschermingsmaatregelen, het krijgt in de Jeugdwet ook de
opdracht om, indien het meent dat een jeugdige ernstig in zijn ontwikkeling wordt
bedreigd, een melding te doen bij de
Raad voor de Kinderbescherming opdat de situatie van de jeugdige kan worden
onderzocht en de raad zo nodig de rechter kan verzoeken een
kinderbeschermingsmaatregel op te leggen.
Deskundige toeleiding:
Behalve voor voldoende voorzieningen moet de gemeente ook zorgen voor een
deskundige toeleiding. Dit wil zeggen dat de gemeente moet zorgen voor professionals
met voldoende deskundigheid en ervaring om namens het gemeentebestuur te
beoordelen of burgers jeugdhulp nodig hebben en zo ja, welke vormen daarvan.
Zorgvuldigheidseisen die gelden bij een besluit over het al dan niet toekennen van jeugdhulp:
1. De gemeente stelt vast wat de hulpvraag van de jeugdige of de ouders is.
2. De opgroei- en opvoedingsproblemen of psychische problematiek moeten in kaart
worden gebracht.
3. Er moet worden vastgesteld welke problemen en stoornissen er zijn en de
gemeente bepaalt welke hulp nodig is.
4. De gemeente moet nagaan of die hulp bijv. door de ouders kan worden geboden.
Jeugdhulpaanbieders en gecertificeerde instellingen:
De gemeente koopt de jeugdhulp in bij jeugdhulpaanbieders. Dat kunnen instellingen zijn,
maar ook zelfstandig gevestigde beroepskrachten. De Jeugdwet somt de eisen op
waaraan zij moeten voldoen. Als het gaat om de door de rechter opgelegde
kinderbeschermingsmaatregelen of jeugdreclassering mag de gemeente de uitvoering
daarvan alleen inkopen bij zogeheten gecertificeerde instellingen.
