Planning en Ontwikkeling
Master Gezondheidsvoorlichting en bevordering
1
,Inhoudsopgave
1 Inleiding: intervention mapping...................................................................................... 4
1.1 Intervention mapping … ............................................................................................................................................4
1.2 Intervention mapping … ...........................................................................................................................................4
1.3 Waarom intervention mapping? ............................................................................................................................4
1.4 Intervention mapping test geen theorieën, maar gebruikt ze wel om … .............................................4
1.5 Gebruik van modellen.................................................................................................................................................5
1.6 Cultuur...............................................................................................................................................................................6
1.7 5 kernprocessen van Intervention Mapping ....................................................................................................6
1.8 De 6 stappen van Intervention Mapping ............................................................................................................6
2 Stap één: Needs assessment ........................................................................................... 7
2.1 Vier taken .........................................................................................................................................................................8
2.1.1 Samenstellen en onderhouden van een planningsgroep ........................................................................ 8
2.1.2 Plannen en uitvoeren van een needs assessment ................................................................................... 12
2.1.3. Een needs-assessment uitvoeren ................................................................................................................. 14
2.1.4 Bronnen voor Needs assessment Data........................................................................................................ 19
2.1.5 Link de needs assessment aan de capaciteiten van de gemeenschap ............................................ 20
2.1.6 Bepalen programma-uitkomsten en link met evaluatie ..................................................................... 21
2.2. Samenvatting .............................................................................................................................................................. 22
3 Stap 2: Preparing matrices of change objectives............................................................ 23
3.1 4 taken ............................................................................................................................................................................ 24
3.1.1 Vastleggen programma-uitkomsten voor gezondheidsgedrag en omgevingscondities ......... 24
3.1.2 Splitsen van gedrags- en omgevingsuitkomsten in performance objectives ............................... 27
3.1.3 Selecteer de belangrijke en veranderbare determinanten van het gezondheidsgedrag en de
omgevingsuitkomsten.................................................................................................................................................. 31
3.1.4 Creëren van matrices met change objectives voor elk niveau van de interventieplanning
(individueel, interpersoonlijk, organizational, community, society) ............................................................. 34
3.2. Samenvatting .............................................................................................................................................................. 37
4 Stap 3: Methoden en toepassingen............................................................................... 39
4.1. Inleiding ........................................................................................................................................................................ 39
4.2. Perspectieven ............................................................................................................................................................. 40
4.2.1. In het geval dat methodes ontbreken … .................................................................................................... 40
4.2.2. Het correct gebruiken van methoden ........................................................................................................ 40
4.2.3.Verschillende methoden op verschillende niveau’s van de interventie .......................................... 40
4.3. Taak 1: Leg de programma-ideeën voor aan de planningsgroep ........................................................ 41
4.4. Taak 2: Identificeer de theoretische methoden .......................................................................................... 41
4.4.1. Omgevingscondities .......................................................................................................................................... 42
4.4.2. Kernprocessen..................................................................................................................................................... 42
4.5. Taak 3: Kies de programmamethoden ............................................................................................................ 42
4.5.1. Werkstijl ................................................................................................................................................................ 42
4.5.2. Methode om gedrag te veranderen ............................................................................................................ 43
4.6. Taak 4: Van Methode naar toepassing ............................................................................................................ 45
4.6.1. Vasthouden aan theoretische parameters ............................................................................................... 45
4.6.2. Voorbeelden van methoden en applicaties op verschillende niveau’s .......................................... 47
4.6.3. Waar zijn alle objectieven naartoe?........................................................................................................... 47
4.7. Implicatie (consquenties?) voor de evaluatie .............................................................................................. 47
4.8. Taken bij stap 3 ......................................................................................................................................................... 47
5 Stap 4: Program development ...................................................................................... 49
5.1. Persepectieven........................................................................................................................................................... 49
5.2. Cultureel relevant programmamateriaal ontwikkelen ........................................................................ 49
2
,5.3. Een programmaplan en -structuur ontwikkelen ........................................................................................ 51
5.3.1. Programma ideeën? ......................................................................................................................................... 51
5.3.2. Scope en sequentie ............................................................................................................................................ 51
5.3.3. Kanalen en ‘vehicles’......................................................................................................................................... 51
5.4. Programma-materiaal ontwikkelen ................................................................................................................. 53
5.5. eerste ontwerp documenten: overbrengen van het projectopzet ...................................................... 53
5.5.1. Writing design documents ............................................................................................................................. 54
5.5.2. Creating design documents for community processes ........................................................................ 54
5.6. Bestaande programma-materialen herzien .................................................................................................. 55
5.6.1. Determining suitability ............................................................................................................................... 55
5.6.2. Determining availability ............................................................................................................................ 55
5.6.3. Determining reading level ......................................................................................................................... 56
5.7. Programmamateriaal ontwikkelen ................................................................................................................... 56
5.7.1. Geprint materiaal ontwikkelen .................................................................................................................... 56
5.7.2. Video ontwikkelen ............................................................................................................................................. 57
5.7.3. Een mutlimediaprogramma ontwikkelen ................................................................................................ 57
5.7.4. Programmaboodschappen schrijven ......................................................................................................... 57
5.8. Pretesting, herziening, en produceren van programma-onderdelen ................................................ 58
Pretesten: Uittesten van specifieke boodschappen van materialen bij de doelpopulatie voor
de finale productie ............................................................................................................................................................ 58
Piloottesten: Uittesten van het programma zoals het zou geïmplementeerd worden bij zowel
de implementeerders als de participanten en dit voor de eigenlijke implementatie ......................... 58
Pretesten en piloottesten zijn cruciaal om te bepalen of de planning tot op dit punt
geresulteerd heeft in aantrekkelijke, begrijpbare berichten en of het programma
geïmplementeerd kan worden. Kan samen of apart gebeuren. .................................................................... 58
5.8.1. Methods for pretesting .................................................................................................................................... 59
5.8.2. Checking for parameters of theoretical methods.................................................................................. 59
5.8.3. Implications for evaluation ........................................................................................................................... 59
5.9. Samenvatting .............................................................................................................................................................. 60
6 Stap 5: Adoptie en implementatie ................................................................................ 60
6.1 Disseminatie/diffusie ≠ implementatie ......................................................................................................... 60
6.2 7 taken ............................................................................................................................................................................ 60
6.2.1 Identificeer potentiële adopters en implementeerders van het programma .............................. 60
6.2.2 Herevalueer de planningsgroep om representatie van de potentiële adopters en ................... 61
implementeerders te verzekeren ............................................................................................................................. 61
6.2.3 Beschrijf outcome voor het programmagebruik, specificeer PO’s voor adoptie, ....................... 61
implementatie en behoud .......................................................................................................................................... 61
6.2.4 Specificeer determinanten voor adoptie, implementatie en behoud .............................................. 61
6.2.5 Creëer matrices met CO’s voor adoptie, implementatie en behoud ................................................ 62
6.2.6 Selecteer methoden en toepassingen voor adoptie, implementatie en behoud ......................... 62
6.2.7 Maak een interventie voor adoptie, implementatie en behoud ........................................................ 62
6.3 Besluit ............................................................................................................................................................................. 62
7 Stap 6: Plan evaluation ................................................................................................. 62
3
,1 Inleiding: intervention mapping
(boek is hier volledig in verwerkt)
1.1 Intervention mapping …
Veelheid aan planningsmodellen om ethisch en kwaliteitsvol te werken (preceed/proceed;
preffi; OPUS; Gantt Charts; VIG). Wij gebruiken vnl. Intervention Mapping protocol.
1.2 Intervention mapping …
is een iteratief, systematisch en cumulatief proces
o het ontwikkelingsproces van een interventie bestaat uit stappen. Het is echter niet zo dat
eens een stap voorbij is, deze ook vast staat. Naarmate je verder gaat, verkrijg je nieuwe
informatie, waardoor je voorgaande stappen soms moet aanpassen en verfijnen.
Iteratief: je moet soms een stap terug zetten
Cumulatief: het bouwt op elkaar voort
Systematisch: planmatig
is een protocol
o gebruiken, regels en/of geheel van activiteiten die gevolgd moeten worden
is theory en evidence based
kent een sociaal-ecologische aanpak
o Mensen functioneren in een maatschappij. De invloed van de omgeving is van belang
voor het gedrag.
o system = set of actors, activities, settings that are (in)directly perceived to have
influence in or be affected by a given problem situation
o systemische aanpak is belangrijk bij het bepalen van de sterktes en de zwaktes van
een populatie, bij het vormen van de planningsgroep voor een interventie, …
o sociaal ecologisch model
- gezondheid is een samenspel van individu en de omgeving waarin het individu
leeft (inclusief familie, sociaal netwerk, organisaties, gemeenschap, samenleving)
- focus op interrelaties tussen individuen (met hun biologische, psychologische en
gedragsmatige karakteristieken) en hun omgeving (met fysieke, sociale
enculturele aspecten)
- niveaus: individual - interpersonal - organization - community - society –
supranation (meerdere niveaus kunnen beïnvloed worden door een interventie
gericht op één niveau)
is eclectisch doordat het gebruik maakt van kennis en theorieën uit verschillende vakgebiede
1.3 Waarom intervention mapping?
o goede analyse van het probleem
o structureren van interventie design ( of ontwerp)
o faseren van interventie design
o monitoren van interventie design
o documenteert beslissingen en hun gevolgen
1.4 Intervention mapping test geen theorieën, maar gebruikt ze wel om …
o het doelgedrag te definiëren
o de doelgroepen te selecteren
4
, o de omgevingscondities te selecteren
o de determinanten te verstaan en te selecteren
o om de methoden voor gedragsverandering te kiezen en om deze te vertalen in toepassingen
theorieën gebruiken in functie van het verminderen van gezondheidsproblemen
1.5 Gebruik van modellen
In het proces van Intervention Mapping gebruikt men 3 modellen.
1. Etiologisch model of theorie van het probleem: Logic Model of the problem
a. gebaseerd op het PRECEDE-model
b. omschrijving van de oorzaken van gezondheidsproblemen en quality-of-life
problemen
2. Logic Model of change
a. de exacte veranderingen dat de interventie wil teweegbrengen in het gedrag van de
at-risk groep en de omgeving
b. ook de verwachte determinanten van de verandering worden beschreven
c. model verduidelijkt hoe de programmaonderdelen of activiteiten eerst de
determinanten (van gedrag en omgeving) zullen beïnvloeden en daarna de
gedragsfactoren en omgevingsfactoren en finaal het gezondheidsprobleem en de
quality of life
3. Intervention Logic Model
a. model geeft theoretische methoden, praktische toepassingen, onderdelen, resources
en activiteiten weer (programma inputs en programma outputs) samen met de
outcome dat ze zouden hebben
b. vervollediging van vorige twee modellen
5
Master Gezondheidsvoorlichting en bevordering
1
,Inhoudsopgave
1 Inleiding: intervention mapping...................................................................................... 4
1.1 Intervention mapping … ............................................................................................................................................4
1.2 Intervention mapping … ...........................................................................................................................................4
1.3 Waarom intervention mapping? ............................................................................................................................4
1.4 Intervention mapping test geen theorieën, maar gebruikt ze wel om … .............................................4
1.5 Gebruik van modellen.................................................................................................................................................5
1.6 Cultuur...............................................................................................................................................................................6
1.7 5 kernprocessen van Intervention Mapping ....................................................................................................6
1.8 De 6 stappen van Intervention Mapping ............................................................................................................6
2 Stap één: Needs assessment ........................................................................................... 7
2.1 Vier taken .........................................................................................................................................................................8
2.1.1 Samenstellen en onderhouden van een planningsgroep ........................................................................ 8
2.1.2 Plannen en uitvoeren van een needs assessment ................................................................................... 12
2.1.3. Een needs-assessment uitvoeren ................................................................................................................. 14
2.1.4 Bronnen voor Needs assessment Data........................................................................................................ 19
2.1.5 Link de needs assessment aan de capaciteiten van de gemeenschap ............................................ 20
2.1.6 Bepalen programma-uitkomsten en link met evaluatie ..................................................................... 21
2.2. Samenvatting .............................................................................................................................................................. 22
3 Stap 2: Preparing matrices of change objectives............................................................ 23
3.1 4 taken ............................................................................................................................................................................ 24
3.1.1 Vastleggen programma-uitkomsten voor gezondheidsgedrag en omgevingscondities ......... 24
3.1.2 Splitsen van gedrags- en omgevingsuitkomsten in performance objectives ............................... 27
3.1.3 Selecteer de belangrijke en veranderbare determinanten van het gezondheidsgedrag en de
omgevingsuitkomsten.................................................................................................................................................. 31
3.1.4 Creëren van matrices met change objectives voor elk niveau van de interventieplanning
(individueel, interpersoonlijk, organizational, community, society) ............................................................. 34
3.2. Samenvatting .............................................................................................................................................................. 37
4 Stap 3: Methoden en toepassingen............................................................................... 39
4.1. Inleiding ........................................................................................................................................................................ 39
4.2. Perspectieven ............................................................................................................................................................. 40
4.2.1. In het geval dat methodes ontbreken … .................................................................................................... 40
4.2.2. Het correct gebruiken van methoden ........................................................................................................ 40
4.2.3.Verschillende methoden op verschillende niveau’s van de interventie .......................................... 40
4.3. Taak 1: Leg de programma-ideeën voor aan de planningsgroep ........................................................ 41
4.4. Taak 2: Identificeer de theoretische methoden .......................................................................................... 41
4.4.1. Omgevingscondities .......................................................................................................................................... 42
4.4.2. Kernprocessen..................................................................................................................................................... 42
4.5. Taak 3: Kies de programmamethoden ............................................................................................................ 42
4.5.1. Werkstijl ................................................................................................................................................................ 42
4.5.2. Methode om gedrag te veranderen ............................................................................................................ 43
4.6. Taak 4: Van Methode naar toepassing ............................................................................................................ 45
4.6.1. Vasthouden aan theoretische parameters ............................................................................................... 45
4.6.2. Voorbeelden van methoden en applicaties op verschillende niveau’s .......................................... 47
4.6.3. Waar zijn alle objectieven naartoe?........................................................................................................... 47
4.7. Implicatie (consquenties?) voor de evaluatie .............................................................................................. 47
4.8. Taken bij stap 3 ......................................................................................................................................................... 47
5 Stap 4: Program development ...................................................................................... 49
5.1. Persepectieven........................................................................................................................................................... 49
5.2. Cultureel relevant programmamateriaal ontwikkelen ........................................................................ 49
2
,5.3. Een programmaplan en -structuur ontwikkelen ........................................................................................ 51
5.3.1. Programma ideeën? ......................................................................................................................................... 51
5.3.2. Scope en sequentie ............................................................................................................................................ 51
5.3.3. Kanalen en ‘vehicles’......................................................................................................................................... 51
5.4. Programma-materiaal ontwikkelen ................................................................................................................. 53
5.5. eerste ontwerp documenten: overbrengen van het projectopzet ...................................................... 53
5.5.1. Writing design documents ............................................................................................................................. 54
5.5.2. Creating design documents for community processes ........................................................................ 54
5.6. Bestaande programma-materialen herzien .................................................................................................. 55
5.6.1. Determining suitability ............................................................................................................................... 55
5.6.2. Determining availability ............................................................................................................................ 55
5.6.3. Determining reading level ......................................................................................................................... 56
5.7. Programmamateriaal ontwikkelen ................................................................................................................... 56
5.7.1. Geprint materiaal ontwikkelen .................................................................................................................... 56
5.7.2. Video ontwikkelen ............................................................................................................................................. 57
5.7.3. Een mutlimediaprogramma ontwikkelen ................................................................................................ 57
5.7.4. Programmaboodschappen schrijven ......................................................................................................... 57
5.8. Pretesting, herziening, en produceren van programma-onderdelen ................................................ 58
Pretesten: Uittesten van specifieke boodschappen van materialen bij de doelpopulatie voor
de finale productie ............................................................................................................................................................ 58
Piloottesten: Uittesten van het programma zoals het zou geïmplementeerd worden bij zowel
de implementeerders als de participanten en dit voor de eigenlijke implementatie ......................... 58
Pretesten en piloottesten zijn cruciaal om te bepalen of de planning tot op dit punt
geresulteerd heeft in aantrekkelijke, begrijpbare berichten en of het programma
geïmplementeerd kan worden. Kan samen of apart gebeuren. .................................................................... 58
5.8.1. Methods for pretesting .................................................................................................................................... 59
5.8.2. Checking for parameters of theoretical methods.................................................................................. 59
5.8.3. Implications for evaluation ........................................................................................................................... 59
5.9. Samenvatting .............................................................................................................................................................. 60
6 Stap 5: Adoptie en implementatie ................................................................................ 60
6.1 Disseminatie/diffusie ≠ implementatie ......................................................................................................... 60
6.2 7 taken ............................................................................................................................................................................ 60
6.2.1 Identificeer potentiële adopters en implementeerders van het programma .............................. 60
6.2.2 Herevalueer de planningsgroep om representatie van de potentiële adopters en ................... 61
implementeerders te verzekeren ............................................................................................................................. 61
6.2.3 Beschrijf outcome voor het programmagebruik, specificeer PO’s voor adoptie, ....................... 61
implementatie en behoud .......................................................................................................................................... 61
6.2.4 Specificeer determinanten voor adoptie, implementatie en behoud .............................................. 61
6.2.5 Creëer matrices met CO’s voor adoptie, implementatie en behoud ................................................ 62
6.2.6 Selecteer methoden en toepassingen voor adoptie, implementatie en behoud ......................... 62
6.2.7 Maak een interventie voor adoptie, implementatie en behoud ........................................................ 62
6.3 Besluit ............................................................................................................................................................................. 62
7 Stap 6: Plan evaluation ................................................................................................. 62
3
,1 Inleiding: intervention mapping
(boek is hier volledig in verwerkt)
1.1 Intervention mapping …
Veelheid aan planningsmodellen om ethisch en kwaliteitsvol te werken (preceed/proceed;
preffi; OPUS; Gantt Charts; VIG). Wij gebruiken vnl. Intervention Mapping protocol.
1.2 Intervention mapping …
is een iteratief, systematisch en cumulatief proces
o het ontwikkelingsproces van een interventie bestaat uit stappen. Het is echter niet zo dat
eens een stap voorbij is, deze ook vast staat. Naarmate je verder gaat, verkrijg je nieuwe
informatie, waardoor je voorgaande stappen soms moet aanpassen en verfijnen.
Iteratief: je moet soms een stap terug zetten
Cumulatief: het bouwt op elkaar voort
Systematisch: planmatig
is een protocol
o gebruiken, regels en/of geheel van activiteiten die gevolgd moeten worden
is theory en evidence based
kent een sociaal-ecologische aanpak
o Mensen functioneren in een maatschappij. De invloed van de omgeving is van belang
voor het gedrag.
o system = set of actors, activities, settings that are (in)directly perceived to have
influence in or be affected by a given problem situation
o systemische aanpak is belangrijk bij het bepalen van de sterktes en de zwaktes van
een populatie, bij het vormen van de planningsgroep voor een interventie, …
o sociaal ecologisch model
- gezondheid is een samenspel van individu en de omgeving waarin het individu
leeft (inclusief familie, sociaal netwerk, organisaties, gemeenschap, samenleving)
- focus op interrelaties tussen individuen (met hun biologische, psychologische en
gedragsmatige karakteristieken) en hun omgeving (met fysieke, sociale
enculturele aspecten)
- niveaus: individual - interpersonal - organization - community - society –
supranation (meerdere niveaus kunnen beïnvloed worden door een interventie
gericht op één niveau)
is eclectisch doordat het gebruik maakt van kennis en theorieën uit verschillende vakgebiede
1.3 Waarom intervention mapping?
o goede analyse van het probleem
o structureren van interventie design ( of ontwerp)
o faseren van interventie design
o monitoren van interventie design
o documenteert beslissingen en hun gevolgen
1.4 Intervention mapping test geen theorieën, maar gebruikt ze wel om …
o het doelgedrag te definiëren
o de doelgroepen te selecteren
4
, o de omgevingscondities te selecteren
o de determinanten te verstaan en te selecteren
o om de methoden voor gedragsverandering te kiezen en om deze te vertalen in toepassingen
theorieën gebruiken in functie van het verminderen van gezondheidsproblemen
1.5 Gebruik van modellen
In het proces van Intervention Mapping gebruikt men 3 modellen.
1. Etiologisch model of theorie van het probleem: Logic Model of the problem
a. gebaseerd op het PRECEDE-model
b. omschrijving van de oorzaken van gezondheidsproblemen en quality-of-life
problemen
2. Logic Model of change
a. de exacte veranderingen dat de interventie wil teweegbrengen in het gedrag van de
at-risk groep en de omgeving
b. ook de verwachte determinanten van de verandering worden beschreven
c. model verduidelijkt hoe de programmaonderdelen of activiteiten eerst de
determinanten (van gedrag en omgeving) zullen beïnvloeden en daarna de
gedragsfactoren en omgevingsfactoren en finaal het gezondheidsprobleem en de
quality of life
3. Intervention Logic Model
a. model geeft theoretische methoden, praktische toepassingen, onderdelen, resources
en activiteiten weer (programma inputs en programma outputs) samen met de
outcome dat ze zouden hebben
b. vervollediging van vorige twee modellen
5
