Samenvatting Juridische Vaardigheden 5 (HHS)

Samenvatting Juridische Vaardigheden 5 – Ethiek en recht in kort bestek


Hoofdstuk 1 - Moraliteit en ethiek Bouwstenen van de moraliteit
 In algemene zin verwijst het begrip moraliteit naar de opvattingen die er zijn  Bij de vraag hoe mensen zich ten aanzien van andere mensen moeten
ten aanzien van hoe mensen zich moeten gedragen ten opzichte van elkaar. gedragen staan 3 begrippen centraal om te bepalen wat is toegestaan en wat
 Moraliteit gaat over wat mag en wat niet mag in de omgang met de ander. niet, namelijk: normen, waarden en houdingen.
 Het onderwerp van moraliteit is vooral het ongewenste gedrag. Het gaat  Normen en waarden slaan op gedrag. Houding heeft betrekking op de
meestal over wat niet mag en de grenzen die aan gedrag gesteld worden. persoon die handelt.
 Morele oordelen gaan vaak gepaard met verontwaardiging.
Normen
Kenmerken van moraliteit  Morele regels worden ook wel normen genoemd.
 Moraliteit is het geheel aan regels, waarden en houdingen dat het gedrag  Normen hebben een dwingend karakter. Ze gebieden of verbieden bepaald
van mensen reguleert met het oog op de belangen en het welzijn van gedrag.
anderen.  Morele regels zijn vaak impliciet. De regel waaraan gedrag wordt afgemeten
 Morele regels begrenzen die individuele vrijheid van handelen. Deze is niet in een geschreven regel neergelegd. Veel morele regels zijn echter wel
begrenzing wordt gevormd door een gemeenschappelijk belang dat uitstijgt geformuleerd, bijvoorbeeld in de vorm van gezegdes.
boven het eigen belang. Bijv. een vriendschap of gezin/familie.  Morele regels kunnen ook in bedrijfscodes worden gegoten. Dit zijn de
gedragsregels die bedrijven soms hanteren. Deze gedragsvoorschriften zijn
Moraliteit gaat over gedrag van mensen voor intern gebruik.
 Smalle moraliteit
Centrale vraag  In hoeverre moeten we rekening houden met de belangen J. Haidt is een Amerikaanse psycholoog die concludeerde dat de mens 5 morele
en het welzijn van de anderen? instincten heeft:
 Brede moraliteit
Wat is een zinvol/gelukkig leven? 1 Schade/zorg Bezorgdheid om het lijden van de anderen.
 Alleen gedrag van mensen is het onderwerp van de moraliteit (you ought, 2 Eerlijkheid Zorg om rechtvaardigheid, eerlijkheid, fair play.
because you can). 3 Loyaliteit Een zich bewust zijn van plichten ten opzichte van de
groep. Zelfopoffering.
Moraliteit is normatief 4 Autoriteit Een zich bewust zijn van hiërarchie, wat zich kan
 Moraliteit gaat niet over wat mooi of lelijk is (esthetiek). uiten in gehoorzaamheid, respect en het vervullen
 Moraliteit bevat regels waarmee menselijk gedrag wordt genormeerd. van plichten die horen bij een bepaalde rol of functie.
Moraliteit is dus normatief. Er wordt voorgeschreven hoe gehandeld moet 5 Zuiverheid/reinheid Mensen voelen walging bij de gedachte aan de
worden in de omgang met de ander. Hiervoor worden de termen van goed overtreding van sommige morele regels (bijv. seks
en kwaad, toelaatbaar en ontoelaatbaar, juist en onjuist gebruikt. met een dier of familielid). Een delict wordt met vies
Beoordelen van mensen = goed en slecht, normeren van gedrag = juist en geassocieerd.
onjuist/toelaatbaar en ontoelaatbaar.
Haidt is van mening dat moraliteit is aangeboren. Hij heeft een test ontwikkeld
om de intuïtieve morele gevoeligheid op deze 5 gebieden te toetsen.

, Waarden Verschil waarden en normen
 Dingen kunnen waarde hebben. Deze waarde kan ook negatief zijn. Bijv. het Waarden  Waarden beschrijven een doel of een uitgangspunt, maar
eten is heerlijk/een saai boek. De waarde is in dit geval geen zelfstandig niet per se de weg die naar het doel leidt of de manier
begrip, maar een waardeoordeel (waarde van zaken, gebeurtenissen en waarop aan het beginsel gestalte moet worden gegeven.
mensen).  Waarden formuleren een ideaal en functioneren als
o Zaken hebben een objectwaarde en mensen hebben een morele uitgangspunt of beginsel.
waarde. Normen  Normen trekken grenzen.
 Waarde kan ook gebruikt worden als een zelfstandig begrip (zelfstandig  Waarden en normen zijn op elkaar betrokken. Als waarden het
naamwoord). In dit geval is waarde een abstracte grootheid, je kunt geformuleerde doel zijn, dan stellen de normen de voorwaarden om het doel
waarden niet zien, ruiken, horen, voelen, etc. Het is een ‘containerbegrip’ te bereiken.
voor waar richting geeft aan het handelen. Waarden geven aan wat goed,
gewenst en waardevol is. Waarden worden pas zichtbaar in het handelen  Waarden zijn in het recht de rechtsbeginselen.
van mensen. Ze kunnen als principe fungeren, maar ook als doel.  Normen zijn in het recht de rechtsregels.
 Morele waarden en de wet kunnen uiteen lopen. De waarde is dan niet als
Morele waarden rechtsbeginsel opgenomen of de wet staat gedrag toe dat strijdig is met
 Definiëren wie je bent (goed/slecht mens). waarden die belangrijk zijn.
 Waarden die dit bepalen zijn bijv. waarheid (eerlijkheid en
betrouwbaarheid), wijsheid en rechtvaardigheid. Houdingen
 Worden ook wel persoonswaarden genoemd, omdat zij nauw zijn  Houding is de manier van handelen van een bepaalde persoon.
verbonden met wie iemand is.  Met name de structurele aspecten van de houding worden tot de moraliteit
gerekend. Dit zijn karaktereigenschappen. Deze bepalen mede de morele
Objectwaarden keuzes die worden gemaakt.
 Bepalen het handelen.  Je houding bepaalt niet alleen je gedrag, maar ook de manier waarop je de
 Bijv. geluk, rijkdom en vriendschap. wereld beleeft.
 Ze zeggen niet wie je bent, maar wat je hebt of wilt hebben.
Moraliteit, fatsoen, religie en recht
 Welke waarde belangrijk zijn, is niet voor alle mensen hetzelfde.  Moraliteit, rechts-, fatsoen- en religieuze regels schrijven gedrag voor.
 Moraal pluralisme  het naast elkaar bestaan van verschillende waarden of
normen. Dit kan zich voordoen als verschillende mensen verschillende Onderscheid tussen morele regels en fatsoenregels
waarden aanhangen, maar een individu kan ook verschillende onverenigbare  Fatsoenregels kunnen worden beschouwd als zwakke morele regels. Regels
waarden aanhangen. Pluralisme kan tot conflicten leiden. die wij minder belangrijk vinden dan morele regels. Ze worden ook wel
aangeduid met etiquette of wellevendheid.
Vb. tafelmanieren, wachten op je beurt en opstaan voor ouderen.
 Morele regels worden als belangrijker ervaren.