Deel 1: Een verkenning van het therapeutisch milieu
1. Het therapeutisch milieu, een nieuwe variatie op een oud thema
1.1 Het therapeutisch milieu: een oud thema
1.1.1 De periode tot ongeveer 1800
De geesteszieke werd niet als een ziek mens gezien, maar als een bedreiging zonder meer.
Van een therapeutische benadering was geen sprake.
Het milieu waarin de patiënt verbleef, had een sterk antitherapeutische werking.
Er zijn in de verschillende tijdperken mensen en situaties geweest die een meer positieve instelling lieten
zien tegenover de psychisch gestoorden:
De Grieken (Hippocratus) en Romeinen (Galenus) beschouwden geestesziekte als een gevolg van
lichamelijk lijden. De geesteszieken werden behandeld met kalmerende middelen zoals rust, dieet,
koud en warm water.
Gedurende de Middeleeuwen was er vooral de invloed van de kloosters (benedictijnen). Het
aanbieden van een juiste leefregel in een goede omgeving had positieve effecten op het geestelijk
leven van de bewoners.
In de 13e eeuw was er in de Belgische plaats Geel al een inrichting voor geesteszieken. Ze hadden
een beschermheilige voor krankzinnigen: Sinte Dimfna. Er ging een kalmerende werking uit van
de rustige omgeving en de goede verzorging. Sommigen vonden onderdak bij gezinnen in Geel.
Dit was het begin van de gezinsverpleging.
1.1.2 Het keerpunt
Pinel (1745-1826) hij was één van de eerste die van mening was dat zieke mensen verzorging nodig
hadden.
Ook was hij zich ervan bewust dat het gedrag van de patiënt in belangrijke mate bepaald wordt
door de omgeving waarin hij verblijft.
Zijn nieuwe aanpak noemde hij ‘morele behandeling’ het was een vorm van behandelen
waarbij het meevoelen met de patiënt, respect hebben voor de patiënt en het overwicht hebben op
de patiënt centraal stonden.
In zijn visie moest een behandelmilieu een gemeenschap zijn, waarin zinvol werk werd verricht,
voor ontspanning werd gezorgd en waar de patiënt in zijn waarde werd gelaten.
De quaker William Tuke de York Retreat stichtte in Engeland een soort opvangtehuis.
De quakers brachten de morele behandeling over naar de VS.
De vernieuwingsideeën hadden ook hun uitstraling in Nederland zo drong Schroeder van der Kolk
(1797-1862) in de eerste helft van de 19e eeuw aan op een vermenselijking van de behandeling van
psychiatrische patiënten.
Zijn hervormingsideeën leidden tot een verbouwing en modernisering van de psychiatrische
inrichtingen.
John Conolloy (1794-1866) bewees dat het mogelijk was geestelijk gestoorden zonder dwangmiddelen
te behandelen.
Zijn rapporten beschreven hetzelfde als wat Pinel constateerde: dwang en vrijheidsbeperking
leiden tot meer onrustig, agressief en geagiteerd gedrag.
Soms was het echter toch nodig dat patiënten beschermd werden tegen zichzelf en/ of anderen,
daarvoor werd separatie toegepast. De patiënt moest, ook als hij was gesepareerd, zijn
bewegingsvrijheid houden.
1. Het therapeutisch milieu, een nieuwe variatie op een oud thema
1.1 Het therapeutisch milieu: een oud thema
1.1.1 De periode tot ongeveer 1800
De geesteszieke werd niet als een ziek mens gezien, maar als een bedreiging zonder meer.
Van een therapeutische benadering was geen sprake.
Het milieu waarin de patiënt verbleef, had een sterk antitherapeutische werking.
Er zijn in de verschillende tijdperken mensen en situaties geweest die een meer positieve instelling lieten
zien tegenover de psychisch gestoorden:
De Grieken (Hippocratus) en Romeinen (Galenus) beschouwden geestesziekte als een gevolg van
lichamelijk lijden. De geesteszieken werden behandeld met kalmerende middelen zoals rust, dieet,
koud en warm water.
Gedurende de Middeleeuwen was er vooral de invloed van de kloosters (benedictijnen). Het
aanbieden van een juiste leefregel in een goede omgeving had positieve effecten op het geestelijk
leven van de bewoners.
In de 13e eeuw was er in de Belgische plaats Geel al een inrichting voor geesteszieken. Ze hadden
een beschermheilige voor krankzinnigen: Sinte Dimfna. Er ging een kalmerende werking uit van
de rustige omgeving en de goede verzorging. Sommigen vonden onderdak bij gezinnen in Geel.
Dit was het begin van de gezinsverpleging.
1.1.2 Het keerpunt
Pinel (1745-1826) hij was één van de eerste die van mening was dat zieke mensen verzorging nodig
hadden.
Ook was hij zich ervan bewust dat het gedrag van de patiënt in belangrijke mate bepaald wordt
door de omgeving waarin hij verblijft.
Zijn nieuwe aanpak noemde hij ‘morele behandeling’ het was een vorm van behandelen
waarbij het meevoelen met de patiënt, respect hebben voor de patiënt en het overwicht hebben op
de patiënt centraal stonden.
In zijn visie moest een behandelmilieu een gemeenschap zijn, waarin zinvol werk werd verricht,
voor ontspanning werd gezorgd en waar de patiënt in zijn waarde werd gelaten.
De quaker William Tuke de York Retreat stichtte in Engeland een soort opvangtehuis.
De quakers brachten de morele behandeling over naar de VS.
De vernieuwingsideeën hadden ook hun uitstraling in Nederland zo drong Schroeder van der Kolk
(1797-1862) in de eerste helft van de 19e eeuw aan op een vermenselijking van de behandeling van
psychiatrische patiënten.
Zijn hervormingsideeën leidden tot een verbouwing en modernisering van de psychiatrische
inrichtingen.
John Conolloy (1794-1866) bewees dat het mogelijk was geestelijk gestoorden zonder dwangmiddelen
te behandelen.
Zijn rapporten beschreven hetzelfde als wat Pinel constateerde: dwang en vrijheidsbeperking
leiden tot meer onrustig, agressief en geagiteerd gedrag.
Soms was het echter toch nodig dat patiënten beschermd werden tegen zichzelf en/ of anderen,
daarvoor werd separatie toegepast. De patiënt moest, ook als hij was gesepareerd, zijn
bewegingsvrijheid houden.
