TAAL IN DE KINDERSCHOENEN1
Oratie uitgesproken door Prof. dr. C.C. Levelt
Samenvatting van Britta Peters
Wanneer wij, mensen, geboren worden horen wij alleen een stroom van spraakgeluiden. Nu,
als volwassenen, horen wij die stroom niet meer, maar woorden en zinnen. En doordat wij
die zinnen kunnen analyseren, begrijpen wij wat er verteld wordt. Baby’s moeten dit op een
gegeven moment ook kunnen, die betekenis uit de stroom van geluiden oppikken. Hoe is dit
gelukt? Want we kunnen het allemaal.
Een taal wordt verworven, wat wil zeggen dat een taal onbewust geleerd wordt en
waarbij ook geleerd wordt om de spraakorganen te beheersen. De belangrijkste vragen die
onderzoekers nog hebben op het gebied van de taalverwerving zijn: ‘Wat zijn de
voorwaarden voor een succesvolle eerste taalverwerving? Met behulp van welke krachtige
leermechanismen wordt de omgevingstaal geanalyseerd? Kent het taalverwervingsproces
een specifiek verloop, en wat maakt dat een taalleerder van de ene leerfase in de volgende
leerfase terecht komt? 2 Het antwoord op deze vragen zou ervoor zorgen dat we meer
begrip hebben rondom taalontwikkelingsstoornissen.
Er zijn bepaalde specialismen te vinden binnen het onderzoeksveld, bijvoorbeeld de
perceptie-productie dichotomie waarin ofwel de ontwikkeling van taalproductie onderzocht
wordt, ofwel de waarneming van taal en spraak. Ook is er de kennis-uitvoering dichotomie,
waarin de verwerving van taalkennis of de verwerving van het toepassen van die kennis
onderzocht wordt. Het zijn dus echte tweedelingen. Verder is er een onderscheid in
standpunten: het universeel en aangeboren taalvermogen vs. anti-universeel en anti-
aangeboren taalvermogen. Deze onderzoeken kunnen in een lab gedaan worden, of bij de
baby’s thuis. Het heeft allebei uitdagingen. Bij het onderzoeken in de thuisomgeving gaat er
enorm veel tijd in zitten en bij het onderzoeken in een lab heb je te maken met een
ontzettend korte aandachtsspanne.
Het onderzoek van Levelt. Hiervoor duiken we in de wereld van de fonologie. In de
kindertaal kan de vorm van een fonologisch woord nogal afwijken, dit wordt uitgelegd
middels het woord ‘schoenen’ (uit de titel). Bij kinderen tussen de 1;6 en 2;0 jaar oud
verdwijnen er allerlei klanken in het woord. Een kindje van 1;7 jaar spreekt het woord
bijvoorbeeld uit als [pum]. Hoe dit kan? De lettergreepstructuur van het woord is
vereenvoudigd, in plaats van twee start het woord nu met 1 medeklinker. Ook hebben er
klankveranderingen plaatsgevonden. De /sx/ is namelijk vervangen door een /p/. En de /n/ is
vervangen door een /m/. Dit komt doordat de klinker /u/ de fonologische eigenschap rond
(labiaal) heeft. Bij de /p/ en de /m/ geldt hetzelfde. Alle klanken uit het woord delen nu deze
eigenschap. Kinderen passen de woorden die ze willen zeggen gewoon aan aan wat ze op
dat moment kunnen zeggen.
Voor een andere observatie gaan we naar de taalperceptie. Ter Haar onderzocht wat
de perceptuele voorkeur voor baby’s is3. Hierbij vroeg zij zich af of de baby’s onderscheid
1
Levelt, C. C. Taal in de kinderschoenen. Leiden, Nederland.
2
Levelt, C. C. Taal in de kinderschoenen. Leiden, Nederland.
3
Ter Haar, S. (2013). Birds and babies; a comparison of the early development in vocal learners. Doctoral Thesis
Leiden University. BOXPress.
Oratie uitgesproken door Prof. dr. C.C. Levelt
Samenvatting van Britta Peters
Wanneer wij, mensen, geboren worden horen wij alleen een stroom van spraakgeluiden. Nu,
als volwassenen, horen wij die stroom niet meer, maar woorden en zinnen. En doordat wij
die zinnen kunnen analyseren, begrijpen wij wat er verteld wordt. Baby’s moeten dit op een
gegeven moment ook kunnen, die betekenis uit de stroom van geluiden oppikken. Hoe is dit
gelukt? Want we kunnen het allemaal.
Een taal wordt verworven, wat wil zeggen dat een taal onbewust geleerd wordt en
waarbij ook geleerd wordt om de spraakorganen te beheersen. De belangrijkste vragen die
onderzoekers nog hebben op het gebied van de taalverwerving zijn: ‘Wat zijn de
voorwaarden voor een succesvolle eerste taalverwerving? Met behulp van welke krachtige
leermechanismen wordt de omgevingstaal geanalyseerd? Kent het taalverwervingsproces
een specifiek verloop, en wat maakt dat een taalleerder van de ene leerfase in de volgende
leerfase terecht komt? 2 Het antwoord op deze vragen zou ervoor zorgen dat we meer
begrip hebben rondom taalontwikkelingsstoornissen.
Er zijn bepaalde specialismen te vinden binnen het onderzoeksveld, bijvoorbeeld de
perceptie-productie dichotomie waarin ofwel de ontwikkeling van taalproductie onderzocht
wordt, ofwel de waarneming van taal en spraak. Ook is er de kennis-uitvoering dichotomie,
waarin de verwerving van taalkennis of de verwerving van het toepassen van die kennis
onderzocht wordt. Het zijn dus echte tweedelingen. Verder is er een onderscheid in
standpunten: het universeel en aangeboren taalvermogen vs. anti-universeel en anti-
aangeboren taalvermogen. Deze onderzoeken kunnen in een lab gedaan worden, of bij de
baby’s thuis. Het heeft allebei uitdagingen. Bij het onderzoeken in de thuisomgeving gaat er
enorm veel tijd in zitten en bij het onderzoeken in een lab heb je te maken met een
ontzettend korte aandachtsspanne.
Het onderzoek van Levelt. Hiervoor duiken we in de wereld van de fonologie. In de
kindertaal kan de vorm van een fonologisch woord nogal afwijken, dit wordt uitgelegd
middels het woord ‘schoenen’ (uit de titel). Bij kinderen tussen de 1;6 en 2;0 jaar oud
verdwijnen er allerlei klanken in het woord. Een kindje van 1;7 jaar spreekt het woord
bijvoorbeeld uit als [pum]. Hoe dit kan? De lettergreepstructuur van het woord is
vereenvoudigd, in plaats van twee start het woord nu met 1 medeklinker. Ook hebben er
klankveranderingen plaatsgevonden. De /sx/ is namelijk vervangen door een /p/. En de /n/ is
vervangen door een /m/. Dit komt doordat de klinker /u/ de fonologische eigenschap rond
(labiaal) heeft. Bij de /p/ en de /m/ geldt hetzelfde. Alle klanken uit het woord delen nu deze
eigenschap. Kinderen passen de woorden die ze willen zeggen gewoon aan aan wat ze op
dat moment kunnen zeggen.
Voor een andere observatie gaan we naar de taalperceptie. Ter Haar onderzocht wat
de perceptuele voorkeur voor baby’s is3. Hierbij vroeg zij zich af of de baby’s onderscheid
1
Levelt, C. C. Taal in de kinderschoenen. Leiden, Nederland.
2
Levelt, C. C. Taal in de kinderschoenen. Leiden, Nederland.
3
Ter Haar, S. (2013). Birds and babies; a comparison of the early development in vocal learners. Doctoral Thesis
Leiden University. BOXPress.
